د افغانستان ازادۍ جبهې د یوناما تازه راپور ناسم بللی او ویلي یې دي، چې په دغه راپور کې یادې شوې پېښې د دوی له عملیاتو سره هیڅ تړاو نهلري. د یوناما په راپور کې یادونه شوې وه، چې په مزارشریف ښار کې د دغې جبهې د دوو چاودنو له امله ولسي وګړي ټپيان شوي دي.
د دغې جبهې د سیاسي کمېټې مشر داوود ناجي پر اېکس پاڼه لیکي، چې «د ازادۍ جبهه د جنګي اصولو، ولسي وګړو او عامه تاسیساتو خوندیتوب ته ژمنه ده.» ښاغلي ناجي زیاته کړې: «د طالبانو د واکمنۍ له امله وېره او سانسور د دې لامل شوی، چې حقایق تحریف شي.»
د یوناما په تازه راپور کې په مزارشریف ښار کې د ماین چاودنو پېښې ثبت شوې دي. د یوناما په وینا؛ په مزار شریف کې (د اپرېل په ۷مه نېټه) د یوې رېکشا په چاودنه کې درې کسان ټپیان شوي، چې یادې جبهې د چاودنې مسوولیت منلی دی.
دارنګه (د اپرېل په ۹مه نېټه) ورته چاودنه شوې او څلور کسان یې ټپیان کړي، چې دا پېښه هم دغې ډلې ته منسوبه شوې ده. (د اپرېل په ۱۴مه نېټه) یوه بله چاودنه شوې، چې له امله یې یو ولسي وګړی وژل شوی او لس نور ټپیان شوي وو؛ خو د دغې پېښې مسوولیت هیڅ یوې ډلې نهدی منلی.
یوناما تر دې وړاندې هم په خپل درې میاشتني راپور کې ویلي و، چې د جنورۍ او مارچ میاشتو ترمنځ د داعش، ازادۍ جبهې او نورو وسلهوالو ډلو په بریدونو کې یو شمیر ولسي وګړو ته تلفات اوښتي دي.
د ازادۍ جبهه هغه وسلهواله ډله ده، چې په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له دویمې واکمنۍ سره فعاله شوې او د افغانستان په ځينو سیمو کې یې د طالبانو پر ضد وسلهوال عملیات کړي دي.
د انس حقاني په وینا، طالب مشران پر دې پوهېدل چې نظام لاسته ورځي او ټوله هڅه یې دا وه چې کابل ته د هغه وخت له حکومت سره د تفاهم له لارې ننوځي چې له نړۍ سره اړیکې په نورمال حالت کې پاتې شي، خو په وروستیو دقیقو کې چې پر ځينو نورو احتمالي چارو هم کار روان وو خبر ور ورسېد چې ډاکټر غني ولاړ، نو په کابل کې د قدرت د تشې د رامنځته کېدو او د حالاتو د تقاضا له مخې کابل ته ننوتل.
نوموړي زیاته کړه: «د کابل په اړه دا نظر موجود و، چې د حکومت مشروعیت وساتل شي، ادارو ته ستونزه پېښه نه شي او چور ونه شي؛ نو مشرانو هڅه وکړه چې کابل ته د تفاهم له لارې داخل شي، تر څو له نړۍ سره اړیکې په عادي حالت کې پاتې شي.»
انس حقاني په کابل کې له یوې سیمه ییزې راډيو سره په ځانګړې مرکه کې زیاته کړې، چې په دوحه کې د طالبانو او امریکاییانو تر منځ د خبرو پر مهال دوی درک کړې وه چې امریکاییان خامخا له افغانستانه وځي او واشنګټن هم دغسې یوه لاره لټوله څو ووځي، خو په وینا یې په صراحت سره یې څه نه ویل.
په دوحه کې د طالبانو او امریکایانو تر منځ د خبرو پر مهال د اشرف غني په مشرۍ جمهوري نظام تل ویل، چې له خبرو لرې ساتل شوي او داسې یې انګېرله چې امریکایان به له افغانستانه ونه وځي.
خو حقاني وايي، «موږ پوه و چې امریکایان خامخا وځي او دوی هم دغسې لاره لټوله خو په صراحت سره یې نه ویل خو موږ پر وضعیت پوهېدو او مجبوریت مو درک کړی و.»
انس حقاني په دوحه کې د مذاکراتو په تړاو وايي، په دوحه کې د طالبانو د مذاکراتي ټيم ټوله هڅه دا وه، چې د نړۍوالو په مخ کې له امریکا سره هوکړه لاسلیک کړي او په وینا یې دا په حقیقت کې د امریکا د ماتې لاسلیک و، خو لوېدیځوالو د سولې د راتلو نوم ورکړی و.
د نوموړي په وینا، په دوحه کې د بین الافغاني خبرو په رابرسېره کېدو سره د طالبانو په مرکچي پلاوي کې یو ډول مایوسي خپره شوه او زیاتوي، چې له کابله ورغلي ټيم غوښتل چې وخت ضایع کړي څو په امریکا کې د ټرمپ پر ځای بایډن سپینې ماڼۍ ته لاره ومومي او له هغې وروسته یاده هوکړه لغوه کړي.
حقاني زیاته کړې: «په عموم کې مذاکراتي مشران مایوسه و، چې له دوی سره به حل ته ونه رسېږو، له افغاني ټيم سره خبرو ګټه نه درلوده او پرېکړه دا شوه چې نمایشي مجلسونه به ورسره کوو.»
نوموړي دغه څرګندونې د طالبانو د واکمنۍ د څلورم کال په درشل کې کړي دي.
یو شمېر افغان سیاستوال بیا په دې باور دي، چې د سولې په مذاکراتو کې یو مهم ټکی بین الافغاني توافق و، خو په دوحه کې پرته له دې چې د افغانانو د بېلابېلو اړخونو ترمنځ توافق رامنځته شي، امریکا طالبانو سره تړون لاسلیک کړ او په پایله کې یې جمهوریت سقوط او افغانستان طالبانو ته وسپارل شو.
د یادونې وړ ده، چې انس حقاني د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د سرپرست میرنی ورور دی او د ۱۳۹۳ کال په تلې میاشت کې د ملي امنیت له لوري نیول شوی و، خو د ۱۳۹۸ کال په لړم میاشت کې د دوو امریکايي استادانو په بدل کې خوشې شو او ورسره نېغ په نېغه په دوحه کې د طالبانو د مرکچي پلاوي غړی شو.
په دوحه کې له مذاکراتو وروسته په ۲۰۲۱ کال کې طالبانو په دویم ځل افغانستان کې واک ترلاسه کړ.
د واک ترلاسه کولو سره دغې ډلې په افغانستان کې سخت قوانین تطبیق کړل، سیاسي فعالیتونه او سیاسي ګوندونه یې لغوه اعلان کړل، رسنۍ یې سانسور کړې، د نجونو او ښځو پروړاندې یې د زده کړو دروازې وتړلې او ترڅنګ یې په سیاسي مشارکت بندیز ولګېد او تفریحي پارکونو ته د ښځو تګ منع اعلان شو.
همدا ډول دغې ډلې د واک ترلاسه کولو سره په افغانستان کې ټول دولتي لوړ بستونو باندې ملایان وګومارل او هغه کدرونه چې د افغانستان په ملي شتمنۍ تخنیکي روزل شوي وو، له افغانستان نه کډوال شول.
د طالبانو د دې تګلارې په پام کې نیولو سره، تر اوسه پورې له روسیې پرته د نړۍ هېڅ یو هېواد د دوی حکومت په رسمي توګه نه دی پېژندلی.