د فرانسې ولسمشر امانوېل مکرون په غزه کې د اسراییل د پوځي عملیاتو د پراخولو پلانونه د «راتلونکې سترې غمیزې» په توګه وغندل او د ملګرو ملتونو تر چتر لاندې د یوه نړیوال ماموریت د جوړېدو وړاندیز یې وکړ، چې په سیمه کې ثبات راولي.
د تیرې اونۍ په اوږدو کې د اسراییل د امنیت کابینې په یوه پرېکړه کې پر غزې ښار د بشپړ کنټرول اخیستو طرحه تصویب کړه چې له مخې یې پوځي عملیات پراخېږي. دغه پرېکړه په کور دننه او بهر د سختو غبرګونونو لامل شوې ده.
مکرون په یوه اعلامیه کې وویل: « د اسراییل د کابینې اعلان چې د غزې ښار او د الماواسي کمپونو د بیا نیولو او عملیاتو پراخولو خبره کوي، د بې سارې غمیزې د رامنځته کېدو نښه ده او د یوې پاینه لرونکې جګړې پر لور د تګ خطر لري».
هغه زیاته کړه: «د دې ستراتیژۍ تر ټولو ستر قربانیان به د اسراییل یرغمل کسان او د غزې ولس وي».
نتنیاهو د یکشنبې په ورځ په یوه خبري غونډه کې د نړیوالو نیوکو په ځواب کې وویل چې اسراییل «خپل ځواک په سنجول شوي ډول کاروي».
د اسراییل پوځ د یکشنبې په ورځ وویل، چې په غزه کې یې د یوه برید پر مهال د الجزیرې خبریال انس الشریف وژلی دی. د اسراییل پوځ د خپل دغه اقدام د توجیه لپاره یاد خبریال د غزې په سیمه کې د حماس د یوې څانګې مشر بللی دی.
د اسراییل د پوځ په یوه اعلامیه کې ویل شوي: «انس الشریف د حماس د یوې ترهګرې څانګې مشر و او د اسراییل د ملکي وګړو او د د دفاعي ځواکونو پر ضد د توغندیزو بریدونو د ترسره کولو مسوولیت یې درلود.»
د غزې ښار د الشفاء روغتون مسوولانو ویلي، چې د الجزیرې خبریال انس الشریف له خپلو درېیو همکارانو سره یوځای د اسراییل په برید کې په دې سیمه کې وژل شوی دی.
د الجزیرې شبکې لیکلي، چې ۲۸ کلن انس الشریف د یکشنبې په ورځ هغه مهال ووژل شو، کله چې د خبریالانو پر خیمې چې د روغتون د اصلي دروازې مخې ته وه، ډزې وشوې. د دې رسنۍ د راپور له مخې، انس الشریف چې د الجزیرې د عربي څانګې پېژندل شوی خبریال و، د شمالي غزې په اړه یې ډېر شمېر راپورونه چمتو کړي وو.
یادې رسنۍ دغه راز څرګنده کړې، چې محمد قریقه (خبریال)، ابراهیم ظاهر او محمد نوفل (د دې شبکې انځور او ویډيو اخیستونکي) هم د قربانیانو په ډله کې دي.
د الجزیرې شبکې په وروستیو کې د اسراییل پوځ په غزه کې د خپلو خبریالانو پر ضد د «تحریک د کمپاین» له امله وغندله.
د اسراییل د پوځ ویاند اویخای ادرعي په جولای میاشت کې په ټولنیزو رسنیو کې یوه ویډیو بیا خپره کړې وه، چې پکې الشریف د حماس د پوځي څانګې غړی بلل شوی و؛ دا ادعا د الجزیرې له لوري په کلکه د دروغو په توګه رد شوې ده.
د راپورونو له مخې، په غزه کې د جګړو له پیل راهیسې څه باندې ۲۳۰ خبریالان وژل شوي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې څه موده مخکې د فلسطین د خبریالانو اتحادیې دا وژنې د رسنیو د غلي کولو یوه منظمه هڅه بللې وه.
د ایران ولسمشر په یوه ناسته کې پر خبرو اترو ټینګار کړی او وايي، د خبرو نه کولو صورت کې [اسراییل او امریکا] بیا راځي او برید کوي. پزشکیان په خپلو خبرو کې وویل، « خبرې نه کوې؟ ښه، نو څه غواړې؟ غواړې وجنګېږې؟ ښه، راغی او ویې ویشتې؛ اوس چې بیا هرڅه جوړ کړو، بیا راځي بیا [مو] ولي».
د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان د یکشنبې په ورځ، د زمري پر ۱۹مه، د دغه هېواد د رسنیو له مدیرانو سره په یوه ناسته کې وویل، چې « یار او سر » دواړه نه شي کېدای او چې استقلال او خپلواکي ساتل غواړي، بندیزونه به هم زغمل کیږي.
هغه وویل، چې د اسلام سپارښتنه ده، چې که دښمن سوله وړاندیز کوي، باید له خبرو اترو ډار ونه شي.
د پزشکیان پر خبرو ددغه هېواد سپاه پاسداران ته نږدې خبري اژانس تسنیم تبصره کړې او د هغه د خبرو اترو ویډیو یې خپره کړې ده. اژانس ویلي، چې دا خبرې دښمن هم اوري.
دغه اژانس په خپله تبصره کې ویلي، چې « ښاغلیه پزشکیان! داسې خبرې او خپله کمزوري ښودل د هغې مذاکرې لار هم بندوي چې تاسې پرې باور لرئ او دا د ملي ګټو په زیان دي».
پزشکیان وايي، چې دوی د خپل مشر له مشورې پرته هیڅ کار نه کوي، خو هرڅه چې د هېواد او خلکو په ګټه وي، باید ترسره شي.
د امریکا د ناروغیو د کنټرول او مخنیوي مرکز وايي، د کرونا ویروس نوې بڼه چې «سټراټوس» نومېږي، په دغه هېواد کې په چټکۍ خپرېږي. د نړیوالو معلوماتو له مخې، په دغه ویروس د اخته کېدو کچه د می په لومړیو کې ۷،۴ سلنه وه، خو اوس په ۳۸ هېوادونو کې ۲۲،۷ سلنې ته رسېدلې.
هغه ایالتونه چې د دغه ویروس لوړه کچه پکې ثبت شوې،الاسکا، کالیفورنیا، کولراډو، نیواډا او یوتا دي.
که څه هم د کوویډ–۱۹ له امله د روغتونونو بیړنيو څانګو ته د مراجعې کچه په ټولیز ډول ټیټه ده، خو د تېرې اونۍ په پرتله یې زیاتوالی ښودلی دی.
دغه نوې بڼه لومړی ځل د جنوري په میاشت کې د جنوب ختیزې اسیا په یوه برخه کې وپېژندل شوه.
بریتانیا، فرانسه، جرمني، هسپانیا، ایټالیا، بلجیم، هالېنډ، پرتګال او سویډن هم ورته پېښې موندلې دي.
د روغتیا نړیوال سازمان دا نوې بڼه کروناپه خپل څارنوملړ کې شامله کړې ده.
اوسنۍ څېړنې ښيي چې د دې ناروغۍ خپرېدل د پخوانۍ کرونا د موسمي خپرېدا له ډول سره توپیر لري.
پخوا د کوویډ پېښې زیاتره د ژمي په میاشتو کې کېدې، خو اوس شواهد ښيي چې دا ډول په دوبي کې هم خپرېدای شي.
د دې بدلون لاملونه لا تر اوسه په بشپړه توګه نه دي روښانه، خو کېدای شي د ویروس په جوړښت کې بدلون، د موسمونو له مخې د انسانانو چلند، یا د ناروغیو پر وړاندې د ټولنې د وګړو د معافیت کموالی یې لامل وي.
په دې ناروغۍ کې تبه یا رېږدېدل، ټوخی، د ساه لنډوالی، د ستوني خوږ یا خارښت، د پزې بهېدل یا بندېدل، د خوند یا بوی له لاسه ورکول، ستړیا، د غړو یا بندونو درد، سردرد او زړه بدوالی شامل دي.
ځینې ناروغان د غږ خرابېدو شکایت هم کوي.
په شدیدو حالاتو کې ساتنګي، د سینې درد یا فشار، ناڅاپي ګډوډي، زر نه ویښېدل، یا د شونډو، نوکانو او پوستکي د رنګ بدلون سملاسي طبي پاملرنې ته اړتیا لري.
نن (د زمري ۱۹مه) د زمري نړۍواله ورځ ده. دغه ورځ هر کال (د زمري په ۱۹مه) د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې نمانځل کېږي. د دغې ورځې د نمانځلو موخه د زمريانو د ژوندي پاتې کېدو لپاره د خلکو د پوهاوي لوړول او د ناقانونه ښکار او قاچاق مخنیوی ښودل شوی.
زمریان د وحشي ژوو په نړۍ کې د ځواک، زړورتيا او ښايست نښه بلل کېږي، چې تر ډېره په افریقا او د اسیا په ځینو سیمو کې په طبیعي ډول مېشت دي.
په لومړي ځل د زمري د نړۍوالې ورځې د نمانځنې فکر په ۲۰۱۳ زېږديز کال کې په هند کې د ځنګلي او وحشي ژوو د ساتنې د برخې فعالانو لهخوا وړاندې شو او په رسمي ډول یې د زمري میاشتې ۱۹مه نېټه د زمري نړۍوالې ورځې په نوم ونوموله.
له هغه وروسته بیا دغه ورځ هرکال د زمري د ژغورنې لپاره د لاهمغږۍ په موخه د مدني ټولنو او چاپېریال ساتنې بنسټونو له لوري په پراخه کچه نمانځل کېږي.
د راپورونو پربنسټ؛ په تېرو څو لسيزو کې د زمريانو شمېر په نړۍ کې په چټکۍ سره راکم شوی او په تېرو سلو کلونو کې د وحشي زمريانو شمېر له ۲۰۰زرو څخه تر ۲۰زرو راټيټ شوی دی.
د دغه وحشي ژوي د کمېدو مهم لاملونه ښکار، د طبيعي ځايونو له منځه تلل او د وحشي ژویو ساتنې ته نه پاملرنه ښودل شوې ده.
په افغانستان او بیا په ځانګړې توګه د سوېل او ختیځو سیمو په دښتو او ځنګلونو کې هم پخوا زمریان ډېر وو؛ خو د وخت په تېرېدو یې نسل د څو لسيزو جګړو، د طبيعي چاپېريال د ويجاړۍ او د ښکار له امله لهمنځه ولاړ.
د وحشي ژوو او د چاپېریال ساتنې برخې پوهان وايي، چې د دغه ژوو ساتنه د ټولو ګډ مسوولیت دی او که دې مسلې ته جدي پام ونشي؛ نو ښايي د وخت په تېرېدو نور ژوي هم چې د چاپېریال د برابرۍ لپاره خورا مهم دي، لهمنځه ولاړ شي چې بیا به یې زیان ټول طبیعت ته اوښتی وي.
د غزې په تړاو د نتنیاهو د نوي پلان پر ضد د شنبې په ماښام (د زمري په ۱۸مه) په تل ابیب کې زرګونه اسراییلیانو لاریون وکړ او ورسره یې د برمته شویو کسانو د تبادلې غوښتنه هم وکړه. د دغه لاریون سمبالوونکي وايي، په دغه لاریون کې لسګونه زره کسانو ګډون کړی وو.
د راپورونو له مخې، د برمته شویو اسراییليانو د کورنیو غړو د دغه لاریون په ترڅ کې هڅې کولې چې له تل ابیب سره نښلېدونکې اصلي لارې بندې کړي، خو پولیسو یې مخنیوی کړی دی.
د رویټرز د راپور له مخې، په اسراییل کې د عامه نظر پوښتنو له مخې، ډېری اسراییلیان په غزه کې د جګړې د سمدستي پایته رسېدو ملاتړ کوي، څو ورسره پاتې ۵۰ برمته شوي اسراییلیان ازاد شي. اسراییلي چارواکي باور لري چې شاوخوا ۲۰برمته شوي کسان به لا هم ژوندي وي.
د اسراییل امنیتي کابینې پرېکړه کړې، چې په غزه کې به خپل عملیات پراخ کړي او ورسره به غزه هم لاندې کړي، خو دغه پرېکړه ګڼ غبرګونونه پارولي دي او ځینو لوېدیځوالو بیا اسراییل ته د وسلو د لېږلو بهیر هم درولی دی.
ویل کېږي، چې د اسراییل کابینه به د یکشنبې په ورځ (د زمري په ۱۹مه) په غزه کې د پراخو عملیاتو په تړاو وروستۍ رایه ورکړي.
دغه لاریون په داسې حال کې دی، چې د اسراییل د «کان» په نوم یوې خبري شبکې د خپلو سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې واشنګټن او نور منځګړي پر حماس او اسراییل فشار راوړي څو په غزه کې د جګړې د درېدو لپاره د خبرو مېز ته وګرځي.
له دې سره سم، د حماس د مشرتابه یوه غړي ویلي، دمګړی په غزه کې د جګړې د څرنګوالي په تړاو په قطر او یا هم مصر کې هېڅ ډول خبرې نشته، خو په وینا یې حماس لا هم د جګړې د درېدو لپاره له منځګړو سره په اړیکه کې دی.
مصر، قطر او امریکا د یادې جګړې د درېدو لپاره منځګړیتوب کوي او په دې موده کې یوازې د لنډ مهال لپاره دوه ځلې اوربند شوی، خو په دې نږدې راتلونکې کې په بشپړه توګه د دغې جګړې د درېدو څه څرک نه لیدل کېږي.
د اسراییل او غزې تر منځ جګړه د ۲۰۲۳ کال د اکټوبر پر ۷مه هغه مهال پیل شوه، چې حماس پر اسراییل توغندیز بریدونه وکړل او په دغو بریدونو کې شاوخوا ۱۲۰۰ کسان ووژل شول او حماس جنګیالیو ۲۵۱ کسان له اسراییله غزې ته ولېږدول او تر اوسه د خبرو له لارې یو شمېر برمته شوي کسان د دواړو لوریو تر منځ تبادله شوي، خو لا هم ویل کېږي ځینې کسان له حماس سره بندیان دي او ځينې یې ښايي مړه شوي وي.
پر غزې د اسراییل په بمباریو او بریدونو کې بیا څه باندې ۶۱ زره فلسطینیان وژل شوي او لسګونه زره نور ټپيان شوي دي.