ایران وايي د افغان کډوالو په اخراج کې تر هرڅه لومړی پر خپلو ملي ګټو فکر کوي

مېرمنې اني هایمر پرون (افغانستان تر څلور کلنې جبري کډوالۍ وروسته) کنفرانس ته په انلاین وینا کې وویل:« له افغانستان سره امریکايي مرستې صفر شوې دي، اوس باید نړۍوال بانک او ملګري ملتونه دغه تشه ډکه کړي.»

د دغې پخوانۍ ډيپلوماتې په وینا، د نادولتي ټولنو له لارې هم له افغانانو سره مرستې ګټورې دي؛ خو باید روڼتیا ته ډېر پام وشي، باید دغه ډول ښځو ته د ښځو په لاس بشري مرستې ورسول شي؛ نه د نارینه‌وو په لاس.

اغلې هایمر زیاته کړه:« موږ وینو، چې د امریکا کانګرس له افغانستان سره د بشري مرستو د دوام لپاره ډېرې هڅې وکړې؛ خو دغه هڅې ناکامې شوې.»

مېرمن هایمر زیاته کړې، طالبان په ناقانونه توګه د افغانستان کانونه سپړي او دا چې هغوی د خپلو وسله‌والو د تمویل او شخصي زندانونو د مدیریت وس لري؛ نو د دې وس هم لري، چې د خلکو لپاره د خوړو او روغتونونو پيسې برابرې کړي.

یو شمېر پخوانیو نظامیانو نن سې شنبه، د زمري ۲۱مه، له افغانستان انټرنشنل سره خپل هغه سندونه شریک کړل، چې د طالبانو د مشر ملاهبت الله دفتر او ددې ډلې د دفاع او کورنیو چارو وزارتونو ته ددوی عریضې پکې لیدل کیږي.

دغو پخوانیو نظامیانو په خپلو عریضو کې غوښتنه کړې چې دوی ته د کورونو لپاره ځمکې شل کاله مخکې پخواني حکومت ورکړې دي او باید له کورونه ونه اېستل شي.

د معلوماتو له مخې، دغه شاوخوا ۵۰ کورونه د پکتیا مرکز ګردېز د دوهمې حوزې اړوند د سرحدي لوا ترڅنګ سیمه کې موقعیت لري.

د افغانستان په تېر جمهوري نظام کې د کومانډو ځواکونو یوه افسر وویل:« د یو شمېر نظامیانو په غوښتنه او د ۲۰۳ تندر قول اردو قوماندانۍ په وړاندیز له ټولو قانوني مرحلو وروسته د وخت دفاع وزارت یو شمېر نظامیانو ته د کورونو لپاره ځمکې ورکړې او دوی کورونه پکې اباد کړل.»

دغه نظامیان وايي، چې د دوی په اېستلو کې د طالبانو مرکزي ادارې یا هم وزارتونه په جریان کې نه دي او په دې مساله کې په ولایتي کچه د طالبانو والي، د استخباراتو رییس او د قول اردو قوماندان ښکېل دي او غواړي پخواني نظامیان له کورونو وباسي او دوی په خپلو منځونو کې دا ځمکې سره ووېشي.

یو بل پخواني نظامي وویل:« طالبانو ته موږ د تېر جمهوریت ځینې سندونه شریک کړل خو دوی وویل چې دا سندونه موږ نه منو او باید ووځئ.»

پخوانیو نظامیانو افغانستان انټرنشنل ته یو سند وښود، چې د طالبانو د دفاع وزیر ملا یعقوب پرې لاسلیک کړی او سپارښتنه یې کړې چې دغو کورونو ته دې کرایه وټاکل شي څو دوی ددې ځمکې د ملکیت ادعا ونه کړي.

پخواني نظامیان وايي، دوی چمتو دي چې طالبانو ته کرایه ورکړي خو د طالبانو د دفاع وزیر ملا یعقوب دغه مکتوب په ولایت کې نه دی عملي شوی او ځايي مسوولان یې نه مني.

یو بل نظامي وویل:« له کورونو څخه د وتلو پرېکړه زموږ لپاره سخته ده، د کرایې د ورکولو پرېکړې ته چمتو یو چې کرایه ورکړو خو اوس والي، د استخباراتو رییس او د قول اردو قوماندان د دفاع وزارت مکتوب هم نه مني او ټینکار کوي چې باید کورونه خالي کړو.»

طالبانو ددې مسالې په اړه تر اوسه څه نه دي ویلي.

څو ورځې وړاندې د کابل د څارندوی بلاکونو ځینو اوسېدونکو هم افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د طالبانو له خوا جوړې شوې کمیټې خبرداری ورکړی چې کورونه خالي کړي.

د څارندوی بلاکونو د اوسېدونکو په وینا، تر اوسه د ۲۵۰ کورونو اوسېدونکو ته ویل شوي، چې «ستاسې سندونه ناسم دي، باید کورونه خالي کړئ».

ښاغلي اتمر (افغانستان تر څلور کلنې جبري کډوالۍ وروسته) کنفرانس ته په انلاین وینا کې وویل:« د افغان کډوالو شړل نه یوازې دا چې د بشري حقونو نقض او بې عدالتي ده؛ بلکې په راتلونکې کې افغانستان بې‌ثباته کولای شي.»

د هغه په وینا؛ په افغانستان کې ژوند کول سخت شوی، اقتصاد خراب دی، خلکو ته بنسټیز حقونه نه ورکول کېږي، د امریکا بشري مرستې بندې دي او کورنۍ پانګونه هم نشته.

هغه زیاته کړې، کله چې افغانان په داسې شرایطو کې افغانستان ته په زور شړل کېږي؛ نو ژوند، انساني کرامت او حقونه یې له ګواښ سره مخ کېږي.

ښاغلي اتمر طالبان د خلکو په اړه په بې‌غورۍ تورن کړي او ویلي یې دي:« طالبان نور په هره برخه کې پيسې لګوي؛ خو د خلکو د هوساینې لپاره یې نه لګوي.»

د هغه په وینا؛ طالبانو یوازې پر مدرسو پانګونه کړې ده، حال دا چې په هېواد کې نهیلي او بې‌کاري ډېره ده، نوي راستانه شوي افغانان مدرسو ته جذبېږي او په مدرسو کې له کرکې پرته هغوی ته بل څه نه ور زده کېږي.

امرالله صالح ادعا کړې، چې تر سلو زرو ډېرې بېلابېلې وسلې پاکستان ته قاچاق شوې او یا هلته پلورل شوې دي.

ښاغلي صالح پوښتنه کړې، چې د پاکستاني طالبانو شمېر شپږ زره اټکل شوی؛ خو پوښتنه دا ده چې د ناټو پر معیار برابرې پاتې زرګونه وسلې چېرې ځي؟

د امرالله صالح زرغون بهیر هم پرون په دې اړه پر اېکس پاڼه ورته څرګندونې کړې دي. زرغون بهیر لیکلي، د دوحې د تړون په ضمیمه کې لیکل شوي چې د وسلو د قاچاقو مخنیوی د طالبانو د دفاع وزارت دنده ده؛ خو اوس داسې برېښي چې دغه وزارت په دې برخه کې ناکامه شوی دی.

زرغون بهیر ادعا کوي، چې تر اوسه له سلو زرو ډېرې بېلابېلې وسلې پاکستان ته وړل شوې او دوی یې اسناد هم لري.

د تېر جمهوریت تر ړنګېدو وروسته له افغانستانه پاکستان ته د وسلو قاچاق نوې خبره نه‌ده؛ بلکې په دې اړه څو راپورونه خپاره شوي دي.

د روان لمریز کال (د روي په ۲۵مه نېټه) واشنګټن پوسټ یو څېړنیز راپور خپور کړ. په دې راپور کې راغلي، ۶۳ میله پرمختللې امریکایي وسلې چې په افغانستان کې پاتې شوې وې؛ د پاکستاني وسله‌والو لاس ته لوېدلې دي او په وژونکو ترهګریزو بریدونو کې ترې کار اخیستل کېږي. دغه امریکایي وسلې په تور بازار کې پلورل شوې، چې اوس پاکستاني طالبان، بلوڅ بېلتونپال او نورې وسله‌والې ډلې کار ترې اخلي.

افغانستان هم په نړۍ کې د هغو هېوادونو په کتار کې راځي، چې ډېری اوسېدونکي یې ځوانان دي.

د کابل ښار اوسېدونکی محمد عارف وايي، په افغانستان کې د ځوانانو لپاره د کار او پرمختګ اسانتیاوې په نشت حساب دي. هغه وایي:« ځوانان زموږ په هېواد کې د ټولنې د ملا تیر حیثیت لري؛ که دوی ته پاملرنه ونشي او ستونزې یې حل نه شي، فکر نه کوم چې ټولنه دې پرمختګ وکړای شي.»

بې وزلي، فقر، د کاري فرصتونو نشتوالی او د ځوانو نجونو پر وړاندې د زده‌کړو د دروازو تړل پاتې کېدل؛ په افغانستان کې د ځوانانو پر وړاندې لویې ننګوونې بلل کېږي.

خو دغه ورځ بیا هر کال د نړۍ په نورو هېوادونو کې نمانځل کېږي او د دغه ورځې سږنی شعار «د تل پاتو موخو لپاره د ځوانانو هڅې» دی.

یاده ورځ د یونسکو سازمان له لوري په ۱۹۹۹کال کې تایید او د لومړي ځل لپاره ۲۰۰۰ کال کې ونمانځل شوه. د ملګرو ملتونو له معیار سره سم؛ ځوانان هغه کسان دي، چې عمرونه یې د ۱۵ او ۲۴ کلونو تر منځ وي.