پاکستان هغه ۴۰ تنه افغانان له دې هېواده اېستلي چې المان ته د لېږد په تمه و

د سیګار د معلوماتو له مخې، د ملګرو ملتونو ځینې چارواکي له هغو موسسو څخه چې قراردادونه ترلاسه کوي، رشوت اخلي او بیا دغه پیسې له طالبانو سره شریکوي.

د راپورونو له مخې، طالبان د مرستو د وېش په اړه هم قومي لیدلوری لري او د قومي اقلیتونو لاسرسی یې نړۍوالو مرستو ته محدود کړی دی.

د راپور له مخې، افغانستان ته د لېږل شویو ټولو مرستو یوازې له ۳۰ څخه تر ۴۰ سلنې پورې مستحقو کسانو ته رسېدلي. امریکا په تېرو څلورو کلونو کې افغانستان ته نږدې ۴ میلیارده ډالره بشري مرستې ورکړې دي.

راپور کې ویل شوي، چې «طالبان د زور په ګډون له هرې لارې کار اخلي ترڅو ډاډ ترلاسه کړي، چې مرستې هغه ځای ته ځي چې دوی یې غواړي، نه هغه ځای ته چې مرستندویان یې غواړي.»

سیګار وايي، د بشري مرستو د وېش په اړه د طالبانو نظر قومي دی. دا ډله لېواله ده چې په پښتون مېشتو سیمو کې ډېرې مرستې مصرف کړي، ترڅو د نورو سیمو په ځانګړې توګه قومي اقلیتونو ته زیان ورسوي.

د سیګار په وینا، یو افغان مرستندویه کارکوونکی د طالبانو د پوځي کمپ د افشا کولو له امله وژل شوی، چې خوراکي مرستې یې لوټ کولې.

طالبانو بیا د دې راپور موندنې رد کړې دي.

د طالبانو یوه ویاند رویټرز خبري اژانس ته ویلي، چې بهرنۍ مرستې په خپلواکه توګه وېشل کېږي او د طالبانو حکومت د مرستندویه ادارو سره د شفافیت او د ناوړه استفادې د مخنیوي لپاره همکاري کوي.

د دې راپور موندنې د هغو معلوماتو پر اساس دي، چې سیګار له نږدې ۹۰ تنو امریکایي اوسنیو او پخوانیو چارواکو، د ملګرو ملتونو چارواکو او نورو سرچینو ترلاسه کړي دي. افغانو سرچینو هم د دغه راپور په جوړولو کې مرسته کړې ده.

د سیګار دفتر چې په ۲۰۰۸ کال کې په افغانستان کې د امریکا د مرستو د څار لپاره جوړ شوی و، د چهارشنبې په ورځ یې خپل وروستی راپور امریکايي کانګرس ته وړاندې کړ.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت یوه لوړپوړي چارواکي د «سمافور» په نوم خبري وېب‌سایټ ته ویلي:«موږ پوهېدو چې د امریکا مالي مرستې مستقیم یا غېرمستقیم د طالبانو په ګټه تمامېږي. خو هغه څه چې زه حیران کړم دا و، چې څومره ډېر غېرحکومتي سازمانونه په ځانګړي ډول ملګري ملتونه په دې انحراف او فساد کې ښکېل دي.»

راپور زیاتوي، چې طالبانو د غېر دولتي سازمانونو فعالیتونه محدود کړي دي. دوی هڅه کوي، چې په دغو بنسټونو کې د خپلو کسانو ګومارلو لپاره مداخله وکړي.

د سیګار دفتر مشرې جین الوییس په دې راپور کې ویلي، چې د نړۍوالو مرستندویو ادارو ترمنځ یو «د انکار کلتور» موجود دی، یعنې دا ادارې د طالبانو له خوا د مرستو د ناوړه استفادې یا فساد په اړه سترګې پټوي.

د نادولتي موسسو یوه کارکوونکي دا هم وویل، چې «لږ تر لږه د نړۍوالو نادولتي موسسو ۲۰ سلنه کارکوونکي له طالبانو سره تړاو لري.»

د راپور له مخې، طالبانو په ځینو مواردو کې له غېر دولتي ادارو غوښتي، چې ځانګړي کسان په خپلو معاش‌ اخیستونکو لېستونو کې شامل کړي، څو هغوی له کار کولو پرته معاش واخلي.

د سیګار پخوانیو راپورونو هم ښودلې وه، چې د امریکا مرستې ځینې وختونه طالبانو ته ګټه رسوي؛ خو دا وروستی راپور په ځانګړي ډول د مرستو د فساد پر تورونو تمرکز کوي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت یوه چارواکي ویلي: «د ټرمپ ادارې د مرستو د کمولو پرېکړې لپاره ټینګ ټکی هغه وخت و کله چې دوی پوه شول چې طالبان په ښکاره ډول د امریکا مرستې مني او د خپلو ګټو لپاره یې ګرځوي، که د ملګرو ملتونو د لېږد له لارې د نغدو پیسو په بڼه وي یا د توکو او خدماتو په بڼه.»

طالبان د خپلو ګټو لپاره نړۍوالې مرستې غلا کوي، په داسې حال کې چې له ۲۳ میلیون څخه ډېر افغانان اوسمهال نړۍوالو بشري مرستو ته اړتیا لري.

که څه هم په افغانستان کې د طالبانو واکمني څلورم کال ته داخلېږي او نجونې له زده کړو منع دي؛ خو ملګرو ملتونو پر اېکس پاڼې لیکلي: «زده کړه یو بشري حق دی.»

یاد سازمان ټینګار کړی، سره له دې چې د ښځو او نجونو د زده کړو په برخه کې ځيني پرمختګونه شوي؛ خو په ځینو سیمو کې لا هم تر ۴۸.۱ سلنې پورې نجونې ښوونځي ته نه ځي.

دوی په دې یادښت کې لیکلي، چې ډېرې نجونې په ځوانۍ کې له ښوونځي وځي.

د ملګرو ملتونو په وینا، له وخت نه مخکې امېندوارۍ او د کورنیو تمه چې نجونې باید په کور کې کار وکړي، د زده کړو پرېښودو اصلي لاملونه دي.

ملګرو ملتونو غوښتنه کړې، چې تر ۲۰۳۰ میلادي کال پورې باید ټولو نجونو او هلکانو ته د وړیا، عادلانه او معیاري زده‌ کړو لاسرسی تضمین شي.

د دوی په خبره، باید ټولو ښځو او نارینه‌ وو ته د تخنیکي او مسلکي زده‌ کړو امکانات برابر شي.

اوس مهال نږدې درې میلیونه ښځې او نجونې په افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته او له لوړو زده کړو بې برخې دي.

د راپورونو له مخې، نجونې له ۱۴۲۶ ورځو راهیسې ښوونځي ته د تګ اجازه نه لري او د پوهنتونونو دروازې هم له ۹۶۶ ورځو راهیسې بندې دي.

یونسکو مخکې خبرداری ورکړی و، که دا محدودیتونه تر ۲۰۳۰ پورې دوام وکړي، نو له زده‌ کړو څخه د محرومو افغان نجونو شمېر به له څلورو میلیونو واوړي.

هغه زیاته کړه، طالبان یو پوځ جوړوي چې شمېر به یې د ۱۵۰ زرو تر ۲۰۰ زرو سرتېرو پورې وي.

فصیح‌الدین فطرت وویل، دا شمېر نظامي او ملکي ځواکونه دا مهال د طالبانو لپاره بسنه کوي.

نوموړي دا څرګندونې د طالبانو د بیا واکمنېدو د څلورمې کلیزې په مناسبت د دې ډلې یوې رسنۍ سره وکړې.

هغه زیاته کړه، طالبان د امریکا غوښتنې نه پوره کوي او امریکا بیا له همدې امله دوی ته ستونزې جوړې کړې دي.

نوموړي دا ونه ویل، چې امریکا له دوی څخه څه ډول غوښتنې لري.

دغه لوړپوړي طالب چارواکي د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د هغو څرګندونو په اړه هم خبرې وکړې، چې د بګرام هوايي اډې په اړه یې کړې وې.

هغه وویل، طالبان دا اډه هېڅ بهرني هېواد ته نه ورکوي او په دې اړه مذاکرات نه کوي.

فصیح‌الدین فطرت وایي، چې اوس د طالبانو ځواکونه په بګرام کې مېشت دي او هلته پوځي نندارې جوړوي، نو ځکه ټرمپ بخیلي کوي.

د هغه په وینا، امریکا د بګرام لپاره ډېر پلانونه درلودل.

امریکا او طالبان اوس هم د داعش پروړاندې استخباراتي همکاري لري؛ خو واشنګټن له طالبانو غواړي چې د ښځو په اړه خپلې پالیسۍ او د حکومت جوړولو بڼه بدله کړي.

امریکا تر اوسه د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی او دا هم روښانه نه ده، چې واشنګټن له طالبانو څخه نورې کومې غوښتنې لري.

د ټرمپ حکومت د طالبانو د پالیسۍ له نه بدلون وروسته دغه ډله ترهګره بللې ده او د بهرنیو چارو وزیر یې پاکستان ته له سفر څخه منع کړ.

دا وروستی اقدام ښيي، چې امریکا هڅه کوي څو د فشار وسیلې وکاروي او طالبان دې ته اړ کړي چې خپلې تګلارې بدلې کړي.

۲۰۰ زره کسیزه پوځ

واک ته د طالبانو د رسېدو په څلورمه کلیزه کې د دې ډلې لوی درستیز د خپل پوځ شمېر اعلان کړ.

فصیح‌الدین فطرت وویل، چې د دفاع وزارت کې د ملکي او نظامي پرسونل شمېر د ۱۵۰ څخه تر ۲۰۰ زره ترمنځ دی.

د طالبانو لوی درستیز زياته کړه، چې د طالبانو ځواکونو لپاره نوي یونیفورمونه اخیستل شوي او ډېر ژر به ووېشل شي.

واک ته له رسېدو وروسته طالبانو د تېر حکومت په امنیتي ادارو کې بنسټیز بدلونونه راوستي دي.

ځیني مسلکي او روزل شوي نظامي ځواکونه له امنیتي ادارو او دفاع وزارت څخه اېستل شوي او د طالبانو جنګیالي پکې ځای پر ځای شوي دي.

په اسلام‌اباد کې د امریکا سفارت د چهارشنبې په ورځ (د زمري ۲۲مه) په خپله رسمي پاڼه کې د پاکستان خلکو ته د خپلواکۍ د ورځې مبارکي ویلې ده.

په اعلامیه کې د دواړو هېوادو پر ملګرتیا، ګډو هڅو او ګټو ټينګار شوی.

دا په داسې حال کې ده، چې د امریکا متحده ایالتونو تېره ورځ له پاکستان سره په یوه ترهګرۍ ضد غونډه کې د ترهګرۍ د ټولو ډولونو پر وړاندې د مبارزې ژمنه تکرار کړې ده. په اسلام اباد کې د امریکا سفارت وايي، چې په دې ناسته کې د امریکا د ترهګرۍ ضد ادارې سرپرست همغږوال ګریګوري لوګرفو او د چارو سرپرستې ناتالي بېکر ګډون کړی و.

په اسلام اباد کې د امریکا سفارت د سې شنبې په ورځ (د زمري ۲۱مه) په یوه اعلامیه کې وویل، چې دغه خبرې اترې د دواړو هېوادونو د ګډې ارادې د پیاوړتیا لپاره وې، څو د دې «نړۍوال ګواښ» پروړاندې مبارزه وشي.

سفارت ټینګار کړی، چې واشنګټن په ترهګرۍ ضد جګړه کې همکارۍ ته ژمن پاتې کېږي.

د یادولو ده، چې په دې وروستیو کې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ له پاکستان سره اړیکې پراخې کړې دي او د پاکستان د پوځ له لوی درستیز مارشال عاصم منیر سره یې هم لیدلي دي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت هم ویلي، چې په ترهګرۍ ضد جګړه کې د امریکا او پاکستان همکاري خورا مهمه ده.

د متحدې جبهې مشر جنرال سمیع سادات د چهارشنبې په ورځ (د زمري ۲۲مه) د افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په مرکه کې ویلي، چې په امریکا کې د ولسمشر ټرمپ د بیا ټاکلو سره د طالبانو ضد جبهو او فعالیتونو ته اسانتیاوې برابرې شوې دي.

هغه زياته کړې: «د جو بايډن په اداره کې د طالبانو پروړاندې فعالیتونه محدود و، خو د ټرمپ په راتګ سره اسانتياوې رامنځته شوي او نړۍ ته هم دغه ډله ظالمه، جابره او ترهګره ډله ثابته شوې.»

سمیع سادات وايي، چې دا مهال د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د القاعدې شبکه، د هغوی جنګيالي او فعالیتونه دوام لري او سیمه په یوه ستراتیژیک رقابت کې ده.

د نوموړي په خبره، د افغانستان په اړه به د امریکا سیاست اقتصاد محوره نه، بلکې سیاسي، استخباراتي او نظامي اړخونه ولري.

هغه ویلي: «دا امکان کم دی چې امریکا به خپل عسکر بیا افغانستان ته ولېږي؛ خو دا امکان زیات دی، چې امریکا به خپل پخواني ملګري د طالبانو پروړاندي‌ تقويه کړي تر څو د طالبانو حکومت ړنګ کړي.»

سادات زیاته کړې، د خپلو هڅو په دوام بیا هم د امریکا پر خبرو تکیه نه کوي.

هغه ویلي: «موږ یوازې امریکا او اروپا ته نه کښېنو د افغانستان د ازادۍ لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکوو، ځوان نسل کولی شي چې دغه ډله را چپه کړي او یو خپلواک نظام جوړ کړي.»

سمیع سادات وايي، چې تېرو څلورو کلونو کې وضعیت په کور دننه او بهر د افغانانو لپاره ډېر سخت و او اوسنی حالت ورته د دوزخ په څېر دی.

نوموړی دغه څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې له څلورو کلونو راهیسې افغانستان د طالبانو تر واک لاندې لا هم د نړۍوال مشروعیت له سیسټم نه بهر پاتې دی. یوازینی استثنا روسیه ده، چې متزلزل رسمیت پېژندلو یې د کابل او مسکو ترمنځ یو محتاطانه تعامل رامنځته کړی، خو مسکو خپله هم په نړۍواله کچه منزوي او تر نړۍوالو بندیزونو لاندې دی.

نړۍوالې ټولنې چې له دوحې تړون وروسته د یو «نوي افغان اسلامي»، پرانېستي او مشارکتي حکومت تمه لرله، اوس له یوه تړلي، انحصاري او مشروعیت‌ نه‌لرونکي «اسلامي امارت» سره مخ ده. د رسمیت نه پېژندلو دا دوام افغانستان له نړۍوال مالي نظام، سیاسي تعامل، پراخو مرستو او په کور دننه او بهر سیاسي خبرو اترو څخه محروم کړی دی.

طالبانو پرله پسې هڅې کړې، چې له ګاونډیو، سیمه‌ییزو قدرتونو او نړۍوالو سازمانونو سره اړیکې ټینګې کړي. هغوی د اقتصادي بندیزونو نرمولو او د افغانستان د کنګل شویو شتمنیو خوشې کولو غوښتنه کړې، خو نړۍوالې ټولنې په ځانګړې توګه لوېدیځ یو واضسح شرط وړاندې کړی، چې د بشري حقونو درناوی او د ټولو افغانانو د استازیتوب وړ، ټول‌ګډونه حکومت جوړول دي.

دا غوښتنه تر اوسه طالبانو نه ده عملي کړې. د طالبانو کابینه چې په بشپړ ډول د دې ډلې له غړو او ديني عالمانو جوړه ده، د قومي، سیاسي او مذهبي تنوع هېڅ استازیتوب نه کوي.
د یادولو ده، چې د طالبانو واکمنۍ د څلورم کال په درشل کې ده او د دې ډلې پروړاندې بېلابېلې سیاسي او پوځې جبهې هم رامنځته او د طالبانو پروړاندې فعالیتونه ترسره کوي، خو طالبان بیا د افغانانو او نړۍوالو هره غوښتنه او سپارښتنه بابیزه ګڼي او د خپل سخت دريځه سیاست پر مټ د افغانستان په خاوره واکمني کوي.