د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ یي له پاکستان او طالبانو غوښتي، چې په امنیتي برخه کې ورسره درې اړخیزه همکارۍ لا پراخې کړي. نوموړي کابل ته له خپل سفر وروسته په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې غواړي خپلو ګاونډیانو سره امنیتي همکارۍ لا ټینګې کړي.
وانګ یي همدا راز د چهار شنبې په ورځ د طالبانو او پاکستان سره په کابل کې ګډه ناسته کې ټینګار وکړ، چې د سیمې هېوادونه باید د متقابل ستراتیژیک باور په پیاوړتیا کې لا ډېرې هلې ځلې وکړي او امنیتي همکارۍ هم لا ژورې کړي.
هغه وویل: «اړینه ده، چې د امنیتي خبرو اترو مېکانیزم ښه شي، د قانون پلي کېدو او امنیتي همکاریو ته وده ورکړل شي، له پولې هاخوا د ترهګریزو فعالیتونو پر ضد مبارزه پراخه شي او د ترهګرۍ د روزنې پناه ځایونه ختم کړای شي.»
وانګ یي زیاته کړه، چې چین چمتو دی د هر هېواد له اساسي ګټو سره مرسته او ملاتړ وکړي. هغه ویلي، په کلکه به د بهرنۍ لاسوهنې او هغه وګړو یا سازمانونو پر وړاندې ودرېږي چې د دغو درېیو ګاونډیو هېوادونو واکمنیو یا هم ګټو ته زیان رسوي.
که څه هم د چین د بهرنیو چارو وزارت په خپره شوې خبرپاڼه کې د کومې ترهګرې ډلې نوم نهدی اخیستل شوی؛ خو د شینهوا دولتي خبري اژانس په یوه راپور کې چې د وانګ یي او د طالبانو د بهرنیو چارو د وزیر امیرخان متقي د لیدنې په تړاو یې خبرو اترو ته اشاره کړې وه او د «ختیځ ترکستان اسلامي تحریک» اړوند له شته امنیتي اندېښنو یې هم په کې یادونه کړې ده.
په دغه راپور کې ویل شوي، چې وانګ یي له افغانستانه غوښتي چې د دغسې ډلو پر ضد خپلې هڅې زیاتې کړي.
چین له پاکستان سره ۵۹۶ کیلومتره ګډه پوله لري، چې د درېګوني نقطې څخه د افغانستان له سرحده د هند تر لانجمنو سیمو پورې د قرهقرم د غرونو په اوږدو کې غځېدلې ده. همدارنګه له افغانستان سره یې ۹۲ کیلومتره ګډه پوله شته، چې د پاکستان له ګلګت ـ بلتستان سیمې سره نښلي. دا سیمې د چین له سېنکیانګ ایالت سره پر پوله پرتې دي؛ هغه ځای چې په تېرو وختونو کې د بېثباتیو شاهد و او بیجېنګ یې لامل د سخدریځه اسلامپالو او د اویغور بېلتونپالو فعالیتونه بللي دي.
د چین د بهرنیو چارو وزیر د خبرپاڼې پای کې راغلي، درې واړه هېوادونه باید د پرمختیایي همکاریو، سوداګریزو راکړو ورکړو او پانګونو په برخه کې ګډې هڅې لا ډېرې او پراخې کړي.
د راپورونو له مخې، د دغو بېکوره شویو افغانانو په منځ کې نه یوازې ښځې او ماشومان دي، بلکې ګڼ شمېر امیندوارې ښځې هم په پرانیستي فضا کې ژوند کولو ته اړشوې دي.
یوه ځوانه مور، سمیه چې عمر یې ۲۶کاله دی او درې اوونۍ وړاندې یې ماشوم نړۍ ته راوړی، وایي:
«کله چې دې ځای ته راغلم، ماشوم مې یوازې اووه ورځنی و، اوس ۲۲ورځې تېرې شوي دي،ماشوم مې ناروغ شو خو لا نه یم توانېدلی چې روغتون ته یې یوسم اویا هم کوم ډاکټر ته.»
یوه بله امیندواره مېرمن چې ساهره بابر نومېږي او۲۳کاله عمر لري، له ډیرې اندېښنې سره وایي:
«که په داسې وضعیت کې کې ماشوم وزېږي، زما او د هغه برخلیک به څه وي؟» هغې زیاته کړه چې یوازې له دې امله چې افغانه ده، پولیسو د کور مالک ته امر کړی و چې د هغې کورنۍ له کوره وباسي.
دغو کډوالو ویلي،چې کلونه کېږي په بې برخلیکۍ کې ژوند کوي.
دوا هوتک، چې۲۲کلن ده او پخوا یې د یوې خبریالې په توګه دنده ترسره کړې، رویټرز خبري اژانس ته ویلي: «د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ له موږ سره ژمنې کړې وې، خو تر اوسه هېڅکله د لیدو لپاره نه دي راغلي.»
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ ویاند، قیصر خان افریدي، د افغان کډوالو اوسنی وضعیت "خطرناک" بللی او خبرداری یې ورکړی، هغه افغانان چې قانوني اسناد ترلاسه نه کړي، د نیول کېدو او جبري ایستلو له ګواښ سره مخ دي.
په همدې حال کې ګڼ شمېر کډوال وايي د امنیتي ګواښونو له امله بېرته افغانستان ته ستنېدل ورته ناممکن دي.
احمد ضیا فایز، د افغانستان د کورنیو چارو وزارت پخواني سلاکار، خبرداری ورکړی: «که بېرته ستانه شو، د وژل کېدو جدي ګواښ شته».
ملګرو ملتونو هم تایید کړې چې پاکستان د سپتمبر له لومړۍ نېټې وړاندې د هغو افغانانو د ایستلو لړۍ پیل کړې چې قانوني اسناد لري.
د دې اقدام له مخې کېدای شي له یو میلیونو څخه ډېر افغانان د دې هېواد پرېښودو ته اړ شي. اوس مهال په پاکستان کې شاوخوا ۱.۳میلیونه افغان کډوال د (پی او ار) کارتونو لرونکي دي او نږدې ۷۵۰زره نور د افغانستان د وګړیو کارتونه (ایسيسي) لري.
پاکستان نږدې دوه میاشتې کېږي چې د افغان کډوالو د جبري ایستلو دوهم پړاو عملي کوي، چې له مخې یې په زرګونو افغانان بېرته افغانستان ته شړل شوي دي.
له دې سره هممهاله، د پاکستان حکومت د افغانانو د ویزو د تمدید لړۍ هم بنده کړې ده. د همدې امله هغه افغانان چې قانوني اسناد لري او غواړي په پاکستان کې پاتې شي، نه شي کولای خپلې ویزې وغځوي.