پخوانی افغان سفیر: د نورو د اجنډاو پر بنسټ په نورو ملکونو کې راغونډېدل هېڅ ګټه نه کوي

سرچینو ویلي، چې یاده غونډه د ویزو د ځنډېدو له امله ځنډېدلې ده.

د طالب ضد افغان سیاستوالو دغې غونډې په کور دننه او بیرون ګڼ غبرګونونه راپارولي وو، خو د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند شفقت علي خان د جمعې په ورځ د یوه خبري کنفرانس پرمهال وویل، چې په اسلام اباد کې د افغان شخصیتونو ترسره کېدونکې ناسته د پاکستان حکومت له خوا نه، بلکې د یوه څېړنیز بنسټ له خوا تنظم کیږي.

شفقت علي خان ویلي:« دا د یوه څېړنیز بنسټ کار دی، دولتي ملاتړ نه لري. د پاکستان حکومت کوربه نه دی. یو څېړنیز بنسټ خلکو ته بلنه ورکړې، هغوی ویزه اخلي، اجازه ورته ورکول کېږي چې راشي او ګډون وکړي. تر ټولو مهمه داده چې دا ناسته پرانیستې ده.»

نوموړي د خپلو څرګندونو پرمهال زیاته کړه:« کله چې یو څېړنیز بنسټ داسې څه کوي، دا پرانیستی فعالیت وي، د تړلو دروازو تر شا څه نه ترسره کېږي. یوازې په ټولنیزو رسنیو کې د ځینو کسانو له خوا یو څه مبالغه وشوه.»

په اسلام کې د طلب ضد افغان سیاسونو له خوا جوړېدونکې ناستې ته د زلمي خلیلزاد په ګډون یو شمېر افغان سیاسونو هم سخت غبرګون ښودلی دی.

د راپورونو له مخې، په اسلام اباد کې دغه جوړېدونکې دوه ورځنۍ ناستې ته د ښځو د حقونو د فعالانو په ګډون له ۳۰ ډېرو افغانانو ته د ګډون بلنه ورکړل شوې ده.

په تاجکستان کې د افغانستان سفارت په یوه خپره کړې اعلامیه کې ویلي، چې د څو تعلیمي رضاکاره بنسټونو استازو د «ښاغلي اغبر» سره په دوشنبه کې لیدلي او د «سامانیان» ښوونځي له لارې د افغان نجونو او ښځو د انلاین زده کړو د پیاوړتیا په اړه یې خبرې کړې دي.

په اعلامیه کې راغلي، چې ظاهر اغبر د دغو تعلیمي بنسټونو استازو سره په ناسته کې ویلي: «د خوشالۍ ځای دی چې د تاجکستان د دولت په ملاتړ مو د سامانیان په ښوونځي کې د سلګونو کډوالو ماشومانو د زده کړو زمینه برابره کړې ده. خوشبختانه، په افغانستان کې دننه هم ګڼې نجونې د انلاین زده کړو له لارې خپلو هلو ځلو دوام ورکوي.»
اعلامیه وایي، چې د تعلیمي بنسټونو استازو د خپلو پروژو او طرحو د شریکولو ترڅنګ ژمنه کړې، چې د سامانیان ښوونځي د کیفیت د لوړولو او د انلاین پروګرامونو د پراختیا لپاره به له افغان سفارت سره نږدې او دوامداره همکاري وکړي.

ټاکل شوې چې د اګسټ پر ۲۵مه او ۲۶مه نېټه په اسلام اباد کې د طالب ضد افغان سیاسونو له خوا ناسته ترسره شي.

خو د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې دا غونډه د حکومت له خوا نه بلکې د یو څېړنیز بنسټ له خوا تنظم کیږي.

شفقت علي خان ویلي:« دا د یوه څېړنیز بنسټ کار دی، دولتي ملاتړ نه لري. د پاکستان حکومت کوربه نه دی. یو څېړنیز بنسټ خلکو ته بلنه ورکړې، هغوی ویزه اخلي، اجازه ورته ورکول کېږي چې راشي او ګډون وکړي. تر ټولو مهمه داده چې دا ناسته پرانیستې ده.»

نوموړي د خپلو څرګندونو پرمهال زیاته کړه:« کله چې یو څېړنیز بنسټ داسې څه کوي، دا پرانیستی فعالیت وي، د تړلو دروازو تر شا څه نه ترسره کېږي. یوازې په ټولونیزو رسنیو کې د ځینو کسانو له خوا یو څه مبالغه وشوه.»

په اسلام کې د طلب ضد افغان سیاسونو له خوا جوړېدونکې ناستې ته د زلمي خلیلزاد په ګډون یو شمېر افغان سیاسونو هم سخت غبرګون ښودلی دی.

د راپورونو له مخې، په اسلام اباد کې دغه جوړېدونکې دوه ورځنۍ ناستې ته د ښځو د حقونو د فعالانو په ګډون له ۳۰ ډېرو افغانانو ته د ګډون بلنه ورکړل شوې ده.

په دې کتاب کې مارټن د کندهار ولایت د امنیت او بیا رغونې د هڅو په اړه د شاوخوا ۲۴ کلیدي پریکړه کوونکو او مستقیمو ګډونوالو له مرکو څخه په صادقانه او انتقادي ډول کیسې وړاندې کوي.

په دغه کتاب کې لیکل شوي، چې د افغانستان د کلتوري، ټولنیزو او سیاسي پېچلتیاوو په اړه د ژورې پوهې او اوږدمهاله ژمنتیا پرته د ډیموکراسۍ پلې کول هېڅکله د عملي کېدو وړ نه وو.

ټیم مارټین د ۲۰۱۰ د اګسټ څخه د ۲۰۱۱ تر جولای پورې په کندهار کې د کاناډا استازی و. په کتاب کې د ناټو د لويې او بې سارې هڅې لنډیز وړاندې شوی او په ځانګړي ډول د کاناډا پر ونډه یې رڼا اچولي.

په کتاب کې ویل شوي، چې کاناډا د طالبانو د کمزوري کولو یا ماتولو او په افغان ولس کې د باور رامنځته کولو او ډیموکراټیکو ارزښتونو د بنسټ اېښودلو دوه ستر هدفونه لرل.

د کتاب لیکوال ویلي، چې د هغه په مشرۍ کندهار کې د بیارغونې د ولایتي ټیم تر چتر لاندې د کاناډا د نړیوالې پرمختیايي ادارې کارکوونکو، د پوځي او ملکي همکارۍ متخصصینو، د کاناډا د زندانونو ادارې غړي او د پولیس افسرانو په ګډون شاوخوا ۸۰ کارپوهانو دلې خدمات وړاندې کول.

په کتاب کې ویل شوي، چې د مارټین د ډلې په خدماتو کې پوځي برخه هم شامله وه. دوی له بندیانو سره د انساني چلند څخه نیولې تر ښوونځیو جوړولو، د پولیو د واکسین کمپاینونو او د کرنیزو کانالونو د بیا رغونې پورې خدمات وړاندې کول.

په دغه کتاب کې د فاسدو او ځینې وخت د طالبانو سره تړلو جنګ سالارانو شتون، د طالبانو په څېر فعالیتونو او د افغان ملي اردو او پولیسو نیمګړړتیاوو ته هم اشاره شوې ده.

مارټین په دغه کتاب کې د هغې کاناډايي ژورنالستې میشل لانګ یادونه هم کړې ده، چې د ۲۰۰۹ کال د ډسمبر په ۳۰ نېټه په کندهار کې ووژل شوه نوموړي ویلي، چې دا د کاناډا د ماموریت یوه تر ټولو خونړۍ ورځ وه.

نوموړي د افغان متحدینو یادونه هم کړې ده، چې د خپلو کورنیو او ځان د خطر سربیره یې د یوې عادلانه او باثباته ټولنې لپاره کار کاوه. نوموړي د یادو کسانو له ډلې د کندهار د پخواني ښاروال غلام حیدر حمیدي یادونه کړې ده، چې په یو وسله وال برېد کې ووژل شو.

کتاب دا څرګندوي چې ولې د ناټو هڅې په پای کې د طلبانو په بیا وکمنېدو سره ناکامې شوي او اوسنی افغانستان د یوې داسې ادارې تر واک لاندې دی، چې پر ښځو او نجونو سخت محدودیتونه لګلوي دي.

مارټین په خپل کتاب کې ټینګار کړی، چې د افغانستان جګړه یوازې د پوځي ځواک له لارې نه شوای ګټل کېدلی، بلکې د افغان ولس سره د باور پر بنسټ اوږدمهاله هڅو ته اړتیا وه.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د روان کال د وري په میاشت کې ویلي وو چې چین د دې ډلې استازو ته د شانګهای د همکارۍ سازمان په غونډه کې د ګډون بلنه وکړې ده.

خو د روان کال د چنګاښ په ۲۴مه په چین کې د شانګهای همکارۍ سازمان د بهرنیو چارو وزیرانو په غونډه کې هم د طالبانو استازي ګډون نه درلود.

د شانګهای د همکارۍ سازمان راتلونکې سرمشریزه به د روان کال د وږي په ۹مه او لسمه نېټه ترسره شي او د شل څخه زیاتو هېوادونو او شاوخوا د لسو نړیوالو سازمانونو مشران به پکې ګډون وکړي.

د شانګهای همکارۍ سازمان یو سیمه‌ییز سازمان دی، چې په ۲۰۰۱ کال کې جوړ شوی.

روسیه، چین، هند، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان، پاکستان، ایران او ازبکستان د دغه سازمان اصلي غړي دي. او بیلاروس د ۲۰۲۴ کال د جولای په څلورمه په دې سازمان کې شامل شو.

افغانستان او منګولیا د دغه سازمان د څارونکو هېوادونو په ډله کې دي اواذربایجان، ارمنستان، بحرین، مصر، کمبودیا، قطر، کویټ، مالدیپ، میانمار، نیپال، متحده عربي امارات، سعودي عربستان، ترکیه او سریلانکا بیا د شانګهای همکارۍ سازمان کې د خبرو اترو ملګري هېوادونه دي.

د چین شینهوا اژانس د راپور له مخې، د چین د بهرنیو چارو د وزیر مرستیال لیو بین ویلي، چې د شانګهای همکارۍ سازمان راتلونکې غونډې ته د روسیې، بېلاروس، هند، ایران، قزاقستان، قرغزستان، پاکستان، تاجکستان، ازبکستان، منګولیا، اذربایجان، ارمنستان، کبودیا، مالدیپ، نیپال، ترکیه، مصر، ترکمنستان، اندونیزیا، لاوس او ویتنام مشران بلل شوي دي.

ټاکل شوې ده، چې د ملګرو ملتونو سرمنشي انټونیو ګوترېش او د ډله‌ییز امنیت سازمان سرمنشي او د سیمه ییزو سازمانونو مشران به په دې غونډه کې ګډون وکړي.

د طالبانو له بلل کېدو پرته د منګولیا حکومت ته د څارونکي هېواد په توګه په دې غونډه کې بلنه ورکړل شوې ده.

لیو بین ویلي، چې په چین کې د شانګهای همکارۍ سازمان دغه سرمشریزه به «د دې سازمان له تاسیس راهیسې تر ټولو لویه سرمشریزه وي.»