ریچارد بېنېټ: د افغانستان په اړه د جرمونو نړۍوالې محکمې څېړنې د عدالت لپاره ډېرې مهمې دي

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ د پاکستان څخه د اسناد لرونکو او بې اسنادو کډوالو د ژر ایستلو د مخنیوي لپاره غږ لوړ کړی.

پاکستان د بې اسناده او کارت لرونکو کډوالو د ایستلو لړۍ ګړندی کړې او د دغه هېواد له خوا کډوالو ته ورکړل شوې موده هم په نږدې کېدو ده.

ملګري ملتونه غواړي، چې د کډوالو د ملاتړ لپاره د نړیوالو پام ځان ته واړوي او جبري ایستل یو بشري بحران ګڼي.

د معلوماتو له مخې له ایران څخه د افغان کډوالو ایستل کېدل ورو شوي او د تېرې اونۍ په پرتله ۱۱ سلنه کمښت راغلی دی.

له ایران څخه راشړل شوي په همدې اونۍ کې ۳۹ زره ۲۰۰ افغانان ثبت شوي، چې دغه شمېر په تېره اونۍ کې ۴۴ زره ۱۰۰ ته رسېدی

سرچینې وايي، چې د افغانستان سرحدې سیمې د کډوالو د ساتنې او محدودو سرچینو له امله د زیاتېدونکي فشار سره مخ دي

د افغانستان وضعیت د مرستو بودیجه سخته کمه کړې او د ۲۰۲۵ کال لپاره د اړتیا وړ ۴۷۸ میلیون ډالرو څخه یوازي ۲۹ سلنه ترلاسه شوې.

د پنجشېر لپاره د طالبانو مسوولین وايي، د دغو سیالیو پایلوبه د جمعې په ورځ د «جوانان دره» او «جوانان بازارک» تر منځ پیل شوه او بالاخره لوبه د «جوانان دره» لوبډلې په ګټه پای ته ورسېده او ورسره یې د دغو سیالیو د اتلولۍ جام هم خپل کړ.

د سرچینې په وینا، دغه سیالۍ دوه اونۍ مخکې د پنجشېر د والیبال منتخبې لوبډلې ته د غوره لوبغاړو د موندنې او همداراز د ځوانانو تر منځ د سپورټ د دود کولو په موخه پیل شوې وې.

د یادونې وړ ده چې د دغه جام ۳ غوره لوبډلې په یو شمېر ډالیو هم ونازول شول.

حلیم فدايي پر ایکس خواله رسنۍ لیکلي، «د طالبانو له څلور کلنې واکمنۍ او د دوحې د تړون له لاسلیکېدو سره سره په رسمیت نه پېژندل، دا څرګندوي چې نوې لوبه پېلېدونکې ده.»

فدايي، د پاکستان د هغو څرګندونو په تړاو چې ګواکې امریکا دې په افغانستان کې خپلې پاتې شوې وسلې له تور بازاره وپېري، زړه لوبه په نوي قالب کې ګڼلې او زیاته کړې یې ده، چې له افغانستان د پخواني شوروي له وتنې وروسته امریکا د پاکستان په وسیله له مجاهدینو خپل ځينې ستېنګر توغندي وپېرل.

د نوموړي په باور، د دې امکان شته چې د همدې لوبې لپاره په پاکستان کې د پوځ او عمران خان په اړه ځینې نوي پرمختګونه رامنځته شي خو په وینا یې د افغانستان لپاره به یې پایلې ښې نه وي.

حلیم فدايي د جمعې په ورځ په خپله اېکس پاڼه وړاندیز کړی، «دداسې پېښو مخنیوییوازې دطالبانو له لورې له ټولو مخالفینو سره د بې قید او شرط خبرو پیلول دي؛ ترڅو د یوې ټولشموله شفافې پروسې له لارې مشروع او قانونمند حکومت جوړ کړای شي.»

طالبان بیا د افغانانو تر منځ د خبرو اترو د وخت د تېرېدو یادونه کوي او زیاتوي چې اوسنی حکومت یې ټولګډونی دی خو نړۍواله ټولنه د ټولګډوني حکومت پر جوړېدو، د بشري او په ځانګړې توګه د افغان ښځو او نجونو د حقونو پر رعایتېدو او پر نورو ورته مسایلو ټينګار لري.

پاکستانی پوځ وایي امریکا دې په افغانستان کې پاتې شوې وسلې له تور بازار څخه واخلي | افغانستان انټرنشنل پښتو

پاکستاني پوځ له امریکا غوښتي، خپلې پاتې شوې وسلې دې د افغانستان له تور بازار څخه وپېري او په وینا یې دغه وسلې اوس د افغانستان او پاکستان د وسله‌والو ډلو لاس ته لوېدلي، چې جدي امنیتي اندېښنې یې راپارولي دي.

د افغانستان انټرنشنل د راپور له مخې، زیاتره پاتې وسلې اوس د پاکستاني طالبانو له خوا اخیستل شوي او د پاکستاني پوځ پر ضد کارېږي او همداراز اوس یې بیې هم لوړې شوي دي.

د ننګرهار ولایت لپاره د طالبانو امنیه قومندانۍ د جمعې په ورځ د یوې خبرتیا په خپرولو سره په پاکستان کې له هغو افغانانو چې «پي، او، ار» کارتونه لري او په خپله خوښه او یا هم په جبري توګه له دغه هېواد څخه اېستل کېږي نو مخکې له دې چې پاکستاني پولیس د دوی «پي، او، ار» کارتونه واخلي نو باید د خپل کارت کاپي او یا هم په خپل موبایل کې د یاد کارت د دواړو مخونو عکسونه واخلي.

په خبرتیا کې راغلي، «کله چې خپل هېواد ته راستنېږئ، که په خپله خوښه وي او که د پاکستاني پولیسو لخوا رادېپورټ کېږئ، نو له دې مخکې، چې پاکستاني پولیس ستاسو د «پي او ار» کارتونه له تاسو واخلي، حتماً د خپل کارت کاپي واخلئ او یا یې په خپل موبايل کې د دواړو مخونو روښانه عکسونه ذخیره کړئ، ترڅو په تورخم بندر کې له ستونزو سره مخ نه شئ.»

د خبرتیا له مخې، که «پي، او، ار» کارت لرونکي افغانان د خپلو کارتونو کاپي یا عکس ونه لري نو په تورخم کې به ورسره هېڅ ډول مرستې ونه شي.

د یادونې وړ ده چې پاکستان له دغه هېواده د «پي، او، ار» کارت لرونکو افغانانو ته چې شمېر یې له یو میلیون څخه زیات دی د روانې اګست میاشتې تر پایه وخت ورکړی چې له دغه هېواده ووځي، ګنې بیا به دوی په خپله لاس په کار شي.

دغه ټلویزیون پرته له دې چې د سفر کره نېټه په ډاګه کړي ویلي، د طالبانو یاد ډيپلوماټان «څو ورځې» مخکې ژنېف ته رسېدلي دي.

د سویس د کډوالو ادارې په وینا، د طالبانو د دغه پلاوي دوه ورځنی ماموریت چې د محکوم شویو ۱۱ کسانو او افغانستان ته په خپله خوښه د بېرته ستنېدونکو دوو کسانو پېژندنه وه، ترسره شوی دی.

د دغې ادارې ویاند «دانیل باخ» ویلي، دغه اقدام د یادو افغانانو د سفر د اسنادود جوړولو لپاره اړین وو ځکه په وینا یې طالبانو یوازې هغه اسناد مني چې د دوی له لوري صادر شوي وي او د افغانستان د نورو استازولیو له لوري جوړ شوي اسناد ورته د منلو نه دي.

دانیل باخ زیاته کړې، «ټول پر دې پوهېږي چې په افغانستان کې بشري حقونه نه رعایت کېږي او دغه موضوع بیا زموږ کار حساسوي. خو بیا هم په سویس کې عمومي ګټې یعنې د مجرمینو پر وړاندې له خلکو ساتنه لومړیتوب لري او دغه پرېکړه هم په همدې موخه شوې ده.»

د سویسي چارواکو په وینا، د طالبانو دغه څلور کسیز پلاوی په دغه هېواد کې د حضور پر مهال د ژنېف له هوايي ډګره نه دي وتلي او هلته یې یوازې د پېژندنې مسوولیت ترسره کړی، خو دا لا روښانه نه ده چې د طالبانو یاد پلاوی لا هم د سویس په خاوره کې دی که بېرته افغانستان ته ستون شوی دی.

د دغه هېواد د کډوالو اداره زیاتوي، د ډېریو کسانو د پېژندنې لړۍ بریالۍ وه او د یادو کسانو د بېرته ستنونې بهیر هم پیل شوی خو په ځينو برخو کې لا هم ډېرو ارزونو ته اړتیا شته.

د سویس ټلویزیون ویلي، دغه چاره د هغو پالیسیو دوام دی چې پروسږکال د دغه هېواد د عدلیې وزارت له لوري اعلان شو او له مخې یې «افغان مجرمین» د بند مودې له پایته رسېدو وروسته باید بېرته خپل هېواد ته ستانه کړای شي.

د یادونې وړ ده چې پروسږکال سویس د دوی په باور ۵ افغان مجرمین بېرته افغانستان ته استولي خو تر هغې وروسته طالبانو وویل چې یوازې هغه افغان بندیان مني چې اسناد یې د کابل له لوري صادر شوي وي.

له سویس سربېره جرمني هم د روان کال په جولای میاشت کې د طالبانو دوه کونسلي کارکوونکي په دې موخه په خپله خاوره کې پرېښودل چې د ستنوونکو افغانانو په کاري بهیر کې اسانتیاوې رامنځته شي، خو سویس بیا ویلي په خپله خاوره کې په دایمي توګه د طالبانو د کارکوونکو د پاتې کېدو لپاره هېڅ پروګرام نه لري.