په اسټرالیا کې د افغانستان پر سفارت درې رنګه ملي بیرغ پورته شو

په دې وروستیو کې په خواله رسنیو کې یوه داسې ویډیو لاس په لاس کیږي چې ډېر لښګتونه په‌کې شوي او له اندازې ډېر خوراکي توکي په‌کې برابر شوي دي. د ټولنیزو رسنیو ډیری کاروونکو د افغانستان اقتصادي وضعیت ته پام د خوښۍ په دا ډول مراسمو کې د ډېرو لګښتونو له کبله سختې نیوکې کړې دي.

د سیاسي چارو شنونکي عدالت حسن علي هم دغه ویډیو له خپلې اېکس‌پاڼې خپره کړې او وايي چې د افغانستان اوسني وضعیت ته په کتو دا ډول لګښوته له انصاف څخه لرې چاره ده.

ورته مهال، د ټولنیزو رسنیو نورو کاروونکو هم د تایید په بڼه ویلي چې د داسې ډېری ودونو شاهدان پاتې شوي چې بیخي ډېر خواړه په‌کې ضایعه شوي او له اندازې زیات لګښتونه په‌کې شوي دي.

وړاندې د طالبانو امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت ویلي و چې په ودونو کې لوړ لګښتونه او له شریعت سره ناساز دودونه د اسلام خلاف دي او د ټولنې پر ارزښتونو، اقتصاد او د ځوانانو پر رواني حالت منفي اغېز کوي. د دوی په وینا، اسلام د ساده‌ ژوند سپارښتنه کوي او د ودونو تجمل‌پسندانه مراسم د دین له اصولو سره په ټکر کې دي او دوی به یې مخه ونیسي.

خو له دې ټولو سره سره لیدل کېږي چې لا هم په افغانستان کې داسې ودونه کېږي چې خورا ډېر لښګتونه پرې راځي او خلک نیوکه کوي چې په ټولنه کې د دغه ناسم دود په اړه له جدي اقداماتو پرته یې مخنیوی ستونزمنه چاره ده.

اليکزانډر دوبریند پرون (شنبه، وږي لومړۍ نېټه) ویلي چې دی نه غواړي افغان کډوال په سرسري ډول ومني او امنيتي اندېښنې له پامه وغورځوي.

د ډي‌پي‌اې جرمن نیوز اژانس د راپور له‌مخې، دوبریند د کورنیو چارو مامورینو ته زیاته کړې چې خپل کار ته دوام ورکړي او د کډوالو منلو په اړه ټولې امنيتي اندېښنې په پام کې ونیسي.

د هغه په خبره، دا امنیتي تفتیش به څو میاشتې وخت ونیسي. هغه د افغان کډوالو په اړه اوسنی وضعیت د تیرو اېتلافي حکومتونو څخه په میراث پاته شوې ستونزه بللې ده.

د خبر له مخې، د فډرالي حکومت د بشري حقونو کميشنر لارس کاسټیلوسي انتقاد وکړ، چې د کډوالو منلو بهیر ډېر ورو دی. د هغه په وینا، هغه افغانان چې د منلو قانوني ژمنه ورسره شوې باید سمدلاسه وېزې ورکول شي.

د ډي‌پي‌اې جرمن نیوز اژانس د معلوماتو له‌مخې، په دغه پروګرام کې شاوخوا دوه زره افغانان شامل دي. په دې کډوالو کې هغه افغانان هم شامل دي چې په افغانستان کې یې د جرمني له ځايي ادارو سره کار کړی او اوس یې دوسیې په پاکستان کې څېړل کېږي.

د یادونې ده چې د دې کډوالو له ډلې څخه د پاکستان حکومت په روانه اوانۍ کې شاوخوا ۲۱۰ کسان بېرته افغانستان ته شړلي دي.

دغه سازمان نن (یک‌شنبه، وږي ۲مه) په اېکس‌پاڼه کې لیکلي، یادې سړې خونې په پکتیا، غزني، غور، دایکنډي، بدخشان او کندهار ولایتونو کې جوړېږي چې هر یوه یې د ۲۰ مټریک ټنه پیازو د ساتنې ظرفیت لري.

تر دې وړاندې د طالبانو د کرنې، اوبو لګونې او مالدارۍ وزارت ویلي و چې له چینايي چارواکو سره یې د درېیو لویو سړو خونو د جوړولو په تړاو خبرې وروستۍ شوې دي او ډېر ژر به یې د جوړولو عملي چارې پیل شي.

د دغه وزارت د اوبو لګولو او طبیعي سرچینو معین بازمحمد فیضان د تیرې زمري میاشتې په شپږمه نېټه کابل کې د طالبانو د لاسته راوړنو پروګرام په غونډه کې ویلي و، چې جوړېدونکې هره سړه خونه به ۱۵۰۰ مټریک ټنه ظرفیت ولري.

د سړو خونو د جوړلو په اړه دا ژمنې په داسې حال کې دي چې افغان بزګران او بڼ‌وال بیا شکایت کوي چې د سړو خونو د نه موجودیت له کبله یې توکي په کمه بیه پلورل کېږي.

ځینې بزګرانو او بڼ‌والو له افغانستان انټرنشل-پښتو په خبرو کې ویلي مجبور دي چې خپل کرنیز توکي په نشت بیه وپلوري ځکه چې د ساتنې لپاره امکانات نه‌لري.

د پروان ولایت لپاره د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رییس شمس الحق صدیقي له یوه روزنیزه کورس څخه د ځوانانو د فراغت غونډې ته ویلي چې «اسلامي امارت [طالبان] علم او پوهې ته زیات اهمیت ورکوي ځکه چې علم او زده‌کړه د حُریت او خپلواکۍ سبب کېږي.»

نوموړي ادعا کړې چې طالبانو د قربانیو او سرښندونو په پایله کې سیاسي ازادي ترلاسه کړې او په ورته وخت کې یې د دیني او عصري علومو د زده‌کړې پر اهمیت ټینګار کړی دی.

دا لومړی ځل نه دی چې طالب چارواکی د خپل رژیم د کړنې خلاف چې نجونې یې له ښوونځي راګرځولي د علم او زده کړې پر اهمیت ټینګار کوي، بلکې تر دې وړاندې ان د طالبانو د وزیرانو ترکچې کسانو ورته څرګندونې کړي دي.

له دې ټولو سره سره لاهم په افغانستان کې له شپږم ټولګیو پورته د نجونې پرمخ د ښوونځیو دروازې تړلي دي او د خلاصون په اړه یې طالبان د معمول په څېر وايي چې په دې تړاو هڅې روانې دي.

صالح زیاته کړې، د طالبانو له خوا په واشنګټن کې ټاکل شوی سفیر زلـمـی خلیلزاد نړۍ والو ته وايي چې په افغانستان کې وضعیت ښه شوی او د پانګونې وخت رارسېدلی دی.

د ده په خبره، خلیلزاد مخکې تر دې چې طالبانو ته تسلیم شي په ملګرو ملتونو کې د امریکا سفیر و. هغه په دوحه کې له هغو خلکو سره تړون وکړ چې په هرات کې یې دا ننداره جوړه کړې ده. خلیلزاد وايي چې افغانستان اوس ښه ځای دی.

نوموړي زیاتوی، هرات د دوحې تر تړون مخکې د افغانستان له لوړو فرهنګي ښارونو څخه و. هغه ځوان چې جسد یې په مرمیو سوری شوی او په پښو راځړول شوی، داسې ښکاري چې د طالبانو پر ضد یې د ازادۍ لپاره مبارزه کوله. د دې ځوان زړه خامخاد خلیلزاد او هبت‌الله ترمنځ د دوحې له تړون او دې تړون له امله رازېږېدلي وحشت څخه تور شوی و.

صالح لیکلي: «د خلیلزاد خبرې مط دې ته هڅوي، چې له هغو سپین پوستو ملت‌پالو سره ځان همغږی وګڼم، چې وايي ځینې کډوال هيڅکله نه شي مدغم کېدای. هغوی یوازې د خپلې قبیلې د پنځمې ستنې په څېر د لویدیځو ټولنو په منځ کې پاتې کېږي چې خلیلزاد د همدې ډول کډوالو تر ټولو څرګند او روښانه مثال دی.»