طالبان وايي په افغانستان کې هرکال تر ۲ زره مټریک ټنه ډېر شات تولیدېږي

دا کلتوري جشن د درېیو فارسي ژبو هېوادونو د تاريخي، ادبي او هنري ميراث د درناوي لپاره یو مهم او ښه فرصت بلل شوی دی. په دې مراسمو کې د نورو افغانانو ترڅنګ د افغانستان جمهوري نظام سفیرې او دایمې استازې منیژې باختري هم ګډون کړی و. هغې د خپلې وینا پر مهال وویل: «نن شپه يوازې د يوې ژبې جشن نه دی، بلکې د يو تمدن درناوی دی. فارسي ژبه يوازې د خبرو وسيله نه ده، بلکې د فلسفې، معنويت او هنر يو ستره خزانه هم ده».

منیژې باختري زیاته کړې: «دا ژبه داسې پُل دی چې د سرحدونو او نسلونو هاخوا یې ځان رسولی او بېلابېل ولسونه يې په ګډې فرهنګي نړۍ کې سره تړلي دي. له فردوسي د شاهنامې نه چې زموږ تاريخي حافظه يې ژوندي ساتلې، تر د مولانا جلال‌الدين بلخي د عرفاني شعرونو پورې چې له زمان او مکان هاخوا ارزښت لري». نوموړې، د فارسي ادب د بشريت له تر ټولو غني فکري او هنري ميراثونو څخه یاد کړی دی.

په دغه پروګرام کې د افغانستان، تاجکستان او ايران هنري ډلو د اصيلو او دوديزو موسيقيو غږونه هم د خلکو تر غوږونو ورسول او کلتوري‌ نندارتون یې هم یوه برخه وه. په دې دواړو پروګرامو کې د فارسي ژبې ویونکو هېوادونو ګډ فرهنګي او کلتوري ارزښتونه وړاندې شول.

په خبرپاڼه کې راغلي چې د دغه پروګرام یو شمېر بهرني ګډونوال هم د پاړسي ژبې ویونکو د ګډو کلتوري، هنري او تمدني ځانګړتیاوو څخه خبر شول. د جشن وروستۍ برخه د درې واړو هېوادونو د دوديزو خوړو په مېلمستيا پای ته رسېدلې ده. تر دې وړاندې هم دا ډول پروګرامونه شوي چې څه موده وړاندې کاناډا هم د ورته پروګرام کوربه و.

ځايي اوسېدونکو ویلي، د روغتیايي خدمتونو، اوبو کموالي او د ښوونې او روزنې په برخه کې له ستونزو سره مخ دي. خبرپاڼه کې راغلي چې سلام حنفي د یادې ولسوالۍ قومي مشرانو او دیني عالمانو ته د دغو ستونزو د حل ډاډ ورکړی دی. هغه همدا راز په یو شمېر ټولنیزو او اقتصادي مسایلو هم د سیمې له اوسېدونکو سره خبرې اترې کړي دي.

هغه همداراز زیاته کړې چې اړونده ادارو ته به د شرین تګاب ولسوالۍ اړوند ټولې ستونزې وسپاري او د حل لپاره به یې جدي اقدامات وشي. طالبان شمالي ولایتونو ته ډېر کله خپل دغه لوړ پوړی چارواکی لېږي او د سیاسي مصلحتونو ترڅنګ ترې د قومي او سیمه‌ییزو جوړجاړیو لپاره هم کار اخلي.

د طالبانو د تېرې څلور کلنې واکمنۍ راهیسې افغانستان کې د مرستندویه او رغنیزو موسساتو شمېر د پام وړ کم شوی او له امله یې اوس خلک له ګڼو ننګوونو سره مخامخ دي. په کلیوالي کچه د بیا رغونې، روغتیا، اقتصاد او نورو برخو کې کړاوونه تر پخوا لا ډېر شوي دي.

په خبرپاڼه کې زیاته شوې چې د طالبانو سفیر سرداراحمد شکیب او ګنډاپور ترمنځ د دوه‌اړخیزو اړیکو پر پیاوړتیا هم خبرې اترې شوي دي. سوداګري، د اقتصادي همکاریو پراختیا، د تګ راتګ په برخه کې اسانتیاوې او د ستنېدونکو افغان کډوالو د ستونزو حل د دې ناستې د بحث نور موضوعات بلل شوي دي.

د طالبانو سفیر د ناستې پرمهال ټینګار کړی چې د «دواړو هېوادونو ګټې یوازې د متقابل درناوي، صادقانه تفاهم او عملي همکاریو له لارې خوندي کیدلای شي». هغه له علي امین ګنډاپور څخه غوښتي چې په خېبرپښتونخوا کې د افغان کډوالو، زده‌کړیالانو، ناروغانو او په بندرونو کې د افغانستان مساپرو لا لازمې اسانتیاوې برابرې کړي.

د خبرپاڼې په پای کې راغلي چې دغه لیدنې څرګندوي دوه‌اړخیزه سوداګري او د اقتصادي همکاریو پراختیا نه یوازې د دواړو هېوادونو لپاره د کار او عاید زمینه برابروي، بلکې د سیمې په سوکالۍ کې هم مهم رول لوبولی شي.

د خېبرپښتونخوا سر وزیر داسې مهال د طالبانو سفارت ته ورځي چې څو څو ځله یې له اسلام‌اباده غوښتي چې ده ته اجازې ورکړي چې افغانستان ته سفر وکړي او هلته له واکمني ډلې سره د خپل ایالت پر امنیتي ننګونو او اندېښنو بحث کړي. هغه لا دا هم ویلي چې په خپل سر کابل ته تللو، خو اوس د پاکستان حکومت پاسپورټ نه ورکوي او د پخواني هغه موده یې پای ته رسېدلې ده.

په افغانستان کې د یونسیار استازي عرفات جمال په یوې خبرپاڼه کې ویلي، دا اداره چمتو ده له پاکستان سره په ګډه د عملي میکانیزمونو د جوړېدو لپاره کار وکړي چې زیان‌منونکي کسان وپېژندل شي او د افغانانو د قانوني کډوالۍ لارې چارې پراخې شي.

هغه له سیمه‌ییزو هېوادونو هم غوښتي چې ډاډ ترلاسه کړي ټولې بېرته ستنېدنې باید په خپله خوښه، خوندي، په درناوي او تلپاتې وي. هغه ټینګار کړی چې هېڅوک باید داسې ځای ته اړ نه کړل شي چې هلته د نوي خطر له ګواښ سره مخ وي او یا داسې هېواد ته چې د کډوالو د نوې څپې د جذبولو توان ونه لري.

جمال زیاته کړه: «بې له اضافي مالي سرچینو نه موږ نه شو کولای د هغو افغان کورنیو لپاره چې په یو وخت له ګڼو بحرانونو سره لاس او ګرېوان دي، خپلې حیاتي مرستې دوامدارې کړو. موږ خپل سیمه‌ییز غوښتنلیک د وروستیو پېښو په رڼا کې تازه کړی او ۲۵۸.۶ میلیونه ډالرو په اندازه مرستې مو غوښتې دي».

له پاکستان د افغانانو پراخ اېستل

د پاکستان له لوري د «غیرقانوني کډوالو د ستنولو پلان» له بیا عملي کېدو وروسته، له اپرېل میاشتې راپدېخوا تر اوسه څه باندې ۵۵۴ زره افغانان بېرته خپل هېواد ته ستانه کړای شوي دي چې یوازې د اګست په میاشت کې یې شمېر ۱۴۳ زره کسانو ته رسېږي.

په وروستیو اونیو کې دا بهیر لا چټک شوی او یوازې د همدې روانې سپټمبر میاشت په لومړۍ اونۍ کې نږدې ۱۰۰ زره کسان له پاکستانه اېستل شوي دي. د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیسارۍ د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې که څه هم دغو کډوالو ته ځنې نغدي، روغتیايي او نورې مرستې برابروي، خو کچه یې خورا کمه ده او د کډوالو په درد نه دوا کېږي.

د طالبانو د بندیزونو له امله د ملاتړ مرکزونو تړل کېدل

ملګرو ملتونو په دې وروستیو کې له دې کبله چې طالبانو یې ښځینه کارکوونکو باندې بندیز لګولی د خپلو نغدو مرستو او ملاتړ مرکزونه د لنډمهال لپاره په تېرو ورځو کې تړلي دي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي: «دا هغه ستونزه ده چې د یونسیار په ګډون د ملګرو ملتونو ټولې ادارې ورسره مخامخ دي. هېڅ اداره بې له ښځینه‌ کارکوونکو پرته نه شي کولای ښځو ته خدمتونه ورسوي. موږ یو ځل بیا د دغو محدودیتونو د ژر لغوه کېدو او د عاجلې حل لارې د موندلو غوښتنه کوو».

عرفات جمال زیاته کړې، دې ادارې د سپټمبر پر ۹مه اته مرکزونه د ښځو د کار د بندیز له امله تړلي دي. هغه په یوې انلاین غونډه کې خبریالانو ته وویل: «دا پرېکړه یوازې عملي وه، نه د مجازاتو لپاره او نه هم د سیاسي دریځ د څرګندولو لپاره، بلکې ښيي چې په ځینو حالاتو کې له ښځینه کارکوونکو پرته موږ نه شو کولای کار وکړو».

هغه زیاته کړه: «د طالبانو دې ستر ګام خلکو ته پراخې ستونزې راولاړې کړې». د ده په خبره، دغه مرکزونو معمولاً هره ورځ شاوخوا ۷ زره کسانو ته خدمتونه وړاندې کول. جمال روښانه کړه چې د دغو مرکزونو د کار پروسه شخصي مرکې او بایومتریک ثبت چارې لري چې نارینه یې د مېرمنو لپاره نه شي ترسره کولای.‌

د ښځو پر ضد محدودیتونه او د ملګرو ملتونو خبرداری

په همدې حال کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت (یوناما) هم له طالبانو غوښتي چې دفترونو ته د ښځینه کارکوونکو د ورتګ اړوند لګول شوي محدودیتونه دې پای ته ورسوي. یوناما خبرداری ورکړی چې «دغه اقدامات د هغو سلګونه زره کسانو حیاتي مرستې او اساسي خدمتونه له خطر سره مخامخ کړي چې د وروستۍ وژونکي زلزلې له امله زیانمن دي».

ملګرو ملتونو اندېښنه څرګنده کړې چې دا چاره په «په یو ناورین کې بل ناورین رامنځته کول دي». زیاته شوې دا اقدام داسې مهال کې چې له زلزلې سربېره له پاکستان نه د افغان کډوالو د ستنېدو بهیر هم چټک شوی دی.

له روان کال راهیسې، شاوخوا ۲.۶ میلیونه افغانان له ګاونډیو هېوادونو ستانه شوي چې ډېری یې د خپلې خوښې خلاف بېرته تللي دي. ځینو له څو لسیزو راهیسې افغانستان ته پښه نه وه ایښې او یو شمېر نور بیا لومړی ځل هېواد ته تللي دي.

عرفات جمال په ټینګار سره وویل: «موږ لا هم د هغو دولتونو، شرکتونو او اشخاصو منندوی یو چې تر دې دمه یې زموږ د کار ملاتړ کړی، خو زموږ سرچینې په چټکۍ سره د پای ته رسېدو په حال کې دي». طالبانو د خپلو سخت‌دریځه بندیزونو له کبله نه یوازې په کور دننه د افغانانو لپاره د ژوند کړۍ تنګه کړې بلکې بریښي چې اوس ښايي کرار کرار د مرستندویه ادارو په مرستو کې نور کموالی هم راشي.

دې ډلې د ښځو، بیان ازادۍ او استبدادي چلند له امله ځان او افغانستان په نړۍ کې سخت منزوي کړی چې کړاو یې عام افغانان ګالي.

د افغانستان د لوړو زده کړو پخوانی وزیر عباس بصیر چې له درېیو کلونو راهیسې په جرمني کې د کډوالۍ شپې او ورځې تېروي اوس اوس یې د «پولهایم» ښار «د کډوالو د ادغام شورا» لپاره ځان نوماند کړی دی. دی چې دمګړۍ پر خپلو ټاکنیزو منډو ترړو بوخت دی وايي، موخه یې له کډوالو سره همکاري کول دي.

نوموړی غواړي چې په دې چارو سره د جرمني په سیاسي ډګر کې هم خپل بخت وازمويي.

له دې سره سم، ۲۸ کلن حکیم رضايي چې له شاوخوا لسو کلونو راهیسې په جرمني کې اوسېږي د جرمني د سوسیال ډيموکرات ګوند له لوري د «نورد راین ویستفالن» ایالت د «بورکن» ښار د شورا لپاره نوماند شوی دی.

دی وايي، له شاوخوا یو نیم کال راهیسې د سوسیال ډيموکرات ګوند غړیتوب لري او په وینا یې ښاري شوراګانې په سیمه ییزه کچه د سیاسي پرېکړو مرکز وي او پکې ښاري پالیسۍ جوړېږي.

د یادونې وړ ده، چې حکیم رضايي په جرمني کې په صنعتي څانګه کې زده کړې کړي او په دې برخه کې کار هم کوي.