خلیلزاد: د بګرام هوايي اډې د کارولو امکان شته

په هرات کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رییس احمد الله متقي د دې ډلې تر واک لاندې باختر اژانس ته ویلي، چې له ایران څخه د افغان کډوالو د اېستلو د بهېر له پیل څخه تردې مهاله یوازې د اسلام کلا له لارې له یو مېلیون څخه ډېر افغان کډوال بېرته افغانستان ته راستانه شوې دي.

نوموړي ویلي، چې راستانه شویو کډوالو سره یې د نغدي مرستو، کډوال خپلو اصلي سیمو ته د استولو ترڅنګ نورې اسانتیاوې هم ورته چمتو کړي دي.

طالب چارواکو ویلي، چې له ایران څخه راستنېدونکو کډوالو لپاره یې په اسلام کلا کې موقتي پنډغالۍ هم جوړ کړی دی.

پر همدغه مهال په هرات کې د طالبانو د کار او ټولینزو چارو ریاست ویلي، چې له ایران څخه د راستانه شویو کډوالو له ډلې څخه یې ۱۵ زره مسلکي کسان هم ثبت کړي او یادو کسانو ته به د کار زمینه هم برابره کړي.

دا په داسې حال کې ده، چې ایران د روان کال په غبرګولي میاشت کې له دغه هېواد څخه د ناقانونه افغان کډوالو د اېستلو بهر پیل کړ او په لومړیو ورځو کې یې په هرو څلورویښت ساعتونو کې زرګونه کسان په زور افغانستان ته ستنول.

عبدالسلام ضعیف د شنبې په ورځ (د وږي ۲۹مه) پر اېکس‌پاڼه لیکلي، تاریخ ثابته کړې چې هېڅ ځواک نه دی توانېدلی افغانستان له خپلې بې طرفۍ څخه د یوه لوري په ګټه وکاروي.

هغه زیاتوي، چې هېڅ واکمن نه شي کولی د افغانستان په خاوره کې د بهرنیو ځواکونو د پوځي حضور په اړه معامله وکړي.

نوموړي خبرداری ورکړی چې په تېرو وختونو کې دا ډول هڅو ثابته کړې چې افغانستان د ورانۍ او بربادۍ پر لور یوسي.

ضعیف وایی:«امریکا هڅه کوي چې په پاکستان، افغانستان او اذربایجان په اراضي کې ځانته ځای پیدا کړي او سیمه تر خپل پوځي او استخباراتي پوښښ لاندې راولي.»

ضعیف اټکل کوي، چې درېیمې نړیوالې جګړې لپاره چمتوالی روان دی او ښايي تر ۲۰۲۵ کال پورې یوه لویه جګړه رامنځ ته شي.

دغه پخواني طالب چارواکي یادې څرګندونې پر داسې مهال کړي، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د جمعې په ورځ تایید کړه چې له طالبانو سره د امریکا د ځواکونو د بېرته ستنېدو په اړه خبرې راوانې دي.

د رویټرز د راپور له مخې دغه خبرې د جون له میاشتې پیل شوي دي.

ټرمپ په یوه خبرې ناسته کې وویل چې امریکا غواړي د بګرام هوایي اډې کنټرول بېرته ترلاسه کړي. ټرمپ ویلي:«یو دلیل دادی چې بګرام یوازې یو ساعت لرې دی له هغه ځایه چې چین خپلې اټومې وسلې تولیدوي.»

د هغه په وینا طالبان له امریکا ځینې غوښتنې لري او په بدل کې یې باید د بګرام کنټرول واشتنګټن ته وسپارل شي.

د وال سټریټ ژونال د راپور پر بنسټ امرکايي چارواکي د طالبانو سره د ترهګرۍ د ځواکونو د محدودې استوګنې پر سر په لومړنیو خبرو بوخت دي.

د طالبانو سرچینو د شنبې په ورځ، د وږي پر۲۹مه، افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو ادارې د فاروق اعظم د خوشې کولو لپاره نوموړي ته یو لړ شرایط وړاندې کړي، چې یو پکې ددې ډلې له مشر ملا هبت الله نه رسمي بښنه غوښتل دي.

له فاروق اعظم سره د کابل په نظارت خونه کې د طالبانو یوه پلاوي لیدلي او ورته ویلي یې دي، چې د نجونو د زده کړو په تړاو د نوموړي وروستۍ څرګندونې د طالبانو له واک نه«بغاوت» او د ملا هبت الله پر وړاندې «سپکاوی» دی.

سرچینو وویل، « طالبانو فاروق اعظم ته ویلي، تاسې په رسمي اداره کې سلاکار یاست او د ملاهبت الله اطاعت پر تاسې واجب دی او تاسې د هغه سپکاوی کړی او باید بښنه وغواړئ».

سرچینې زیاتوي، چې طالبانو فاروق اعظم ته ویلي، « په خپلو ټولنیزو رسنیو کې ولیکئ، چې زه د نجونو د زده کړو په اړه پر خپلو څرګندونو پښېمانه یم او په دې برخه کې له ملاهبت الله بښنه غواړم».

د طالبانو د سرچینو په وینا، فاروق اعظم د طالبانو پلاوي ته ویلي، چې د ده عمر اوس له ۸۰ لوړ دی، د نجونو د تعلیم په خبره ټینګ ولاړ دی او زندان تېرولو ته چمتو دی، خو هیڅکله به نه پښېماني وښيي او نه به له ملا هبت الله نه بښنه وغواړي.

سرچینو د فاروق اعظم له قوله وویل:« زه چې افغانستان ته راغلی یم، زما هدف ولس ته کار کول و او په دې مرحله کې د نجونو د تعلیم د ملاتړ لپاره هرې قربانۍ ته تیار یم».

د طالبانو سرچینې وايي، فاروق اعظم نه یوازې دا چې د نجونو د تعلیم د ملاتړ په تړاو د فیسبوکي پوسټ له امله نیول شوی بلکې په کونړ کې له زلزله ځپلو سیمو څخه د لیدنې پرمهال یې په څو ناستو کې د طالبانو د مشر ملاهبت الله پر کړنو نیوکې کړې وې او د نجونو د تعلیم د بندیدو کار یې ناسم بللی و.

سرچینو وویل:« په کونړ کې فاروق اعظم پر ملاهبت الله توندې نیوکې کړې وې او بیا وروسته د طالبانو استخباراتو د هغه څرګندونې ثبت کړې وې او بیا یې هغه کندهار ته لېږلې وې».

د طالبانو د اوبو او برېښنا وزارت سلاکار فاروق اعظم د وږي پر۲۴مه خپل زوی ته په لیک کې لیکلي و، چې طالبانو د ښځو زده کړو، عصري زده کړو او د امر بالمعروف د کمزوریو د په ګوته کولو له امله زندان ته اچولی دی.

فاروق اعظم په لیک کې هم دا هم ویلي و، « دا هغه څه دي، چې زه [یې په اړه] تر دغه سخت چلند ته تیار یم».

هغه دغه راز په دغه لیک کې ویلي و، چې ددین، وطن او «امارت» د استحکام لپاره متعهد دی.

د وږي پر۲۴مه د طالبانو د اوبو او برېښنا وزارت سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلی و، چې فاروق اعظم د طالبانو د مشر په امر نیول شوی دی.

فاروق اعظم د کونړ زلزلې پرمهال ویلي و، ښځینه روغتیاپالانې دې هغو طالبانو ته د درس کېدو په موخه کونړ ته لاړې شي چې د مېرمنو تعلیم ګټور نه بولي.

د فاروق اعظم له نیول کېدو وروسته د هغه دوسیه د کابل نظامي محکمې ته لېږل شوې ده.

هغه وخت هم د طالبانو سرچینو ویل، چې فاروق اعظم په دې وروستیو کې لیکنې او په شخصي مجلسونو کې د امارت د پالیسۍ خلاف څرګندونې کولې نو له همدې امله نیول شوی دی.

ډاکټر فاروق اعظم په ۲۰۱۱ او ۲۰۱۳ کلونو کې د افغانستان د سوله ییز بدلون غورځنګ مشري کړې او له دې وړاندې د افغانستان د ملي اسلامي جبهې مرستیال مشر و.له ۱۹۸۹ نه تر ۱۹۹۱ کال پورې د پوهنې او وروسته د کډوالو چارو وزیر و. هغه د افغانستان د مطالعاتو فورم مشري کړې او په ۲۰۲۲ کال کې یې د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت د سلاکار په توګه چارې پیل کړې.

اعظم په کندهار کې زیږېدلی او له کابل پوهنتون نه یې د اقتصاد لیسانس، د بیروت له امریکایي پوهنتون نه یې د کرنې اقتصاد ماسټري او له لندن پوهنتون نه یې د اوبي سرچینو په برخه کې دکتورا اخېستې ده.

نوموړی د جمهوري نظام منتقد و او د طالبانو نږدې خواخوږی ګڼل کیږي.

د ایرنا د دغه راپور له مخکې چې د شنبې په ورځ یې خپور کړی لا هم ۳۵ زره افغان زده کوونکي په زده کړو بوخت دي.

ایرنا د خراسان رضوي ولایت د امنيتي چارو مرستیال امیرالله شمقدري په حواله لیکلي، چې مخکې په دې ولایت کې تر ۷۵ زره ډېر افغانان په زده کړه بوخت وو، چې نیم شمېر یې قانوني اسناد نه درلودل او اوس خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

شمقدري زیاته کړه چې دا شمېر خورا زیات دی او اټکل کېدای شي د دغو زده‌کوونکو تر شړلو وروسته شاوخوا زر ټولګي تش شوي وي.

د هغه په وینا، د شړل شوو زده‌کوونکو ۹۵ سلنه په مشهد کې مېشت وو، خو ۳۵ زره نور افغان زده‌کوونکي چې قانوني اسناد لري، اوس هم خپلو زده‌کړو ته دوام ورکوي.

یوه کډوال شنبه (وږي ۲۹مه) وویل چې همدا اوس یې هم د کور مخ ته پولیس ولاړ دي او دروازه ور ډبوي. دې کس د نوم نه ښودلو په شرط زیاته کړه: «زه وېرېږم چې ښايي دروازې راپسې را ماته کړي، ځکه د یو شمېر کورونو دروازې یې په لغتو لغتو غورځولي دي». دا کډوال چې د بشري حقونو د ملاتړ په برخه کې مخینه لري اندېښمن دي، که افغانستان ډیپورټ شي، نو ښايي طالبان یې ونیسي.

د نوموړي په خبره،‌ درې کاله مخکې پاکستان ته راغلی او تکل یې دا دی چې په یو لوېدیځ هېواد کې مېشت شي؛ خو د ټکنیو چارو له امله یې قضیه نامالوم حالت کې پرته ده. هغه نیوکه کوي چې یو شمېر هېوادونو په لوی لاس پناه غوښتونکي افغانان پاکستان کې ناسم وضعیت ته پرېښي.

د اسلام‌اباد په ګلبرګ ګرین ښارګوټي کې یو مېشت افغان خبریال هم له ورته کړاو سره مخ دی. هغه وایي، په تېرو څلور میاشتو کې یې څو څو ځله د پاکستانۍ ویزې د تمدید لپاره غوښتنلیک سپارلی او درې ځله رد شوی دی. دغه خبریال زیاتوي چې د یاد هېواد کورنیو چارو وزارت د افغانانو د ویزې تمدید بهیر بند کړی او له همدې امله اوس دوی په ناقانونه توګه ژوند کوي.

دې خبریال وویل: «موږ څه وکړو، نه ویزې راکوي،‌ نه مو ژوند ته پرېږدي او هره ورځ راپسې پولیس د کورونو دروازې ټکوي». د ده په خبره، د پاکستان حکومت په لوی لاس افغان کډوال په ناقانونه توګه مېشتیدو ته مجبوره کړي، ځکه د قانوني مېشتیدنې ټول بدیلونه یې له‌منځه وړي دي.

پاکستان د روان کال په اپرېل میاشت کې لومړی د ACC کارټ‌لرونکو او بې اسناده افغانانو د اېستل کېدو بهیر پیل کړ او اوس یې د سپټمبر له لومړۍ نېټې د ملګرو ملتونو سره ثبت افغان کډوالو د اېستل کیدو لړۍ هم پیل کړې ده.

یوازې پاکستان او ایران د روان زېږدیز کال له پیل څخه تر ۲ مېلیونه افغان کډوال افغانستان ته ستانه کړي‌ چې په دې سره د طالبانو له لوري پیل شوی بشري ناورین لا پراخ شوی دی دی.