د روان کال له پیل راهیسې نږدې ۳ میلیونه افغانان هېواد ته راستانه شوي، چې دا د نړۍ تر ټولو ستره سرحدي کډوالي بلل کېږي. د دې پراخ بهیر له امله د هېواد نفوس یوازې په ۹ میاشتو کې ۶.۵سلنه زیات شوی. هره ورځ د ۱۰ تر ۱۵ زره کسانو راستنېدنه د افغانستان پر محدودو سرچینو دروند فشار راولي.
د اسلامیک ریلیف اداره وایي، هره ورځ د یاد شمېر کډوالو راستنېدل د افغانستان پر محدودو سرچینو دروند فشار راولي، هغه سرچینې چې د مرستو له کمښت، وژونکو زلزلو او سختې وچکالۍ سره مخ دي.
دغه راستنېدونکي افغانان هغه کسان دي، چې له ګاونډیو هېوادونو شړل شوي دي. د راپورونو له مخې، نږدې ۸۰ سلنه یې نه په افغانستان کې زېږېدلي او نه یې هم په هېواد کې ژوند کړی. له دې ډلې شاوخوا دوه میلیونه کسان له ایران، نږدې اووه لکه له پاکستان او لږ شمېر یې له تاجکستان څخه راستانه شوي دي.
د اسلامیک ریلیف ادارې مرسته کوونکي وایي، چې ډېری کډوال په ستړي، بېوزلي او بېسرپناه حالت کې افغانستان ته راځي او په بېړني ډول سرپناه، خوراکي توکو، روغتیایي خدمتونو او کار ته اړتیا لري.
د وږي په میاشت کې د ختیځ افغانستان په کونړ، ننګرهار او لغمان کې زلزلو ځیني کلي له منځه یووړل، له ۲زرو ډېر کسان یې ووژل او زرګونه یې بېکوره کړل، چې په هغوی کې د تازه راستنېدونکو کورنۍ هم شاملې وې.
د ۲۰۲۱کال راهیسې د هېواد اقتصاد نږدې په درېیمه برخه راټیټ شوی او د بېکارۍ کچه په ۲۰۲۴ کال کې ۱۳.۳سلنې ته لوړه شوې ده. بهرنۍ مرستې هم په بېسارې توګه کمې شوې؛ د امریکا پرمختیایي ادارې خپلې ټولې مرستې بندې کړې او نور مرسته کوونکي یې ځای نه شي ډکولی. د ۲۰۲۵ کال د بشري اړتیاوو پلان یوازې ۲۸سلنه تمویل شوی دی.
له پنځو کلونو راهیسې وچکالۍ د هېواد له ۱۹ زیات ولایتونه اغېزمن کړې دي. یوازې د ۲۰۲۵کال په لومړیو کې شاوخوا ۵میلیونه وګړي د وچکالۍ او سېلابونو له امله زیانمن شوي او نږدې ۴لکه کډوال شوي دي. اوسمهال ۲۲.۹میلیونه افغانان (د نفوس ۵۵سلنه) بېړنۍ مرستو ته اړتیا لري او شاوخوا ۱۰میلیونه کسان د خوړو له شدیدې ناامنۍ سره مخ دي.
راستنېدونکي په ځانګړي ډول ځوانان له ډېرو ستونزو سره مخ دي، ځکه ډېری یې په ایران او پاکستان کې زېږېدلي او پر ځایي ژبو او ټولنیزو اړیکو نه پوهېږي. نږدې ۹۹سلنه یې بې اسناده راستانه شوي دي. د ښځو او نجونو شمېر له ایران څخه درېیمه برخه او له پاکستان نیمايي برخه جوړوي.
د ضیاالله په نوم د کندز اوسېدونکی چې د تورخم له لارې بېرته راستون شوی، اسلامیک ریلیف ته ویلي دي: «زه له پاکستان څخه په بېړنۍ توګه راوخوځېدم او ډېری توکي مې هلته پاتې شول. اوس په موقتي کمپ کې اوسېږم او نه پوهېږم چې راتلونکی به مې څه ډول وي. ټول ماشومان مې په پاکستان کې زېږېدلي دي، زه ډاډه نه یم چې دلته به د زدهکړې او سرپناه کوم فرصتونه ولرم او که نه.»
د راپورونو پربنسټ، یو شمېر هغه کورنۍ چې له پاکستانه بېرته راستانه شوي وو، د وروستۍ زلزلې له امله یا خو مړه شوي او یا هم بېکوره شوي دي. دا پېښه په داسې حال کې شوې، چې د ژمي سړه هوا رانږدې شوې ده.
د اسلامیک ریلیف ادارې د اړتیاوو وروستۍ سروې ښيي، چې د اسلام کلا بندر کې ۱۰۰سلنه راستنېدونکي د خوړو، ۶۸سلنه د خیمو او ۹۱سلنه یې د ډاکټر د مشورې اړتیا لري. دغه سازمان د تورخم، سپین بولدک او اسلام کلا په پولو کې تازه راستنېدونکو ته د اوبو او خوړو ۲۹۰زره کڅوړې وېشلې دي.
خو د نړۍوالو مرستندویه مرکزونو کارونه د ملي پالیسۍ له امله اغېزمن شوي دي. د بېلګې په توګه، د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې په دې میاشت کې خپل اته مرکزونه وتړل، ځکه د ښځینه کارکوونکو د کار مخه نیول شوې وه.
د یادې ادارې د افغانستان د پروګرامونو مشر ابراهیم احمد الحامدي وایي: «دغه خلک په خپله خوښه افغانستان ته نه راځي، بلکې دوی اړ کړل شوي دي، افغانستان له اقتصادي، اقلیمي او بشري ناورینونو ځورېږي او د طالبانوسرچینې د دې پراخ ناورین د مدیریت توان نه لري.»
