د ملګرو ملتونو د عمومي غونډې په څنډه کې د افغانستان د وضعیت په اړه څو اړخیزه ناسته کېږي

د دغه هېوادونو په ګډه خبرپاڼه کې راغلي، دغه غونډه د روسیې په بلنه جوړه شوې وه چې د ایران، روسیې، چین او پاکستان د بهرنیو چارو وزیرانو په‌کې برخه اخیسته وه.

په خبرپاڼه کې پر خپلواک، یو موټي، باثباته او داسې افغانستان ټینګار شوی، چې له ترهګرۍ، جګړو او نشه‌یي توکو پاک وي. په خبرپاڼه کې له افغانستان سره د دغه هېوادونو پر اقتصادي تعاملاتو او سوداګرۍ ټینګار شوی او د سیمې پر اقتصاد د افغانستان رول ارزښتناکه بلل شوی.

په خبرپاڼه کې راغلي، باید د طالب چارواکو پر سفر بندیزونه لرې کړل شي چې په افغانستان کې پراخ بنسټه حکومت ته زمینه برابره شي. خبرپاڼه له افغانستان سره د نړۍوالو مرسته غوښتنه کوي او زیاتوي، چې باید بشري مرستې له سیاسي شرطونو سره ونه تړل شي.

په خبرپاڼه کې په افغانستان کې د ترهګرو ډلو په اړه اندېښنه ښودل شوې او ویل شوي، چې داعش، القاعده، د ترکستان ختیځ اسلامي حرکت، د پاکستاني طالبانو تحریک، جیش العدل، د بلوڅ بېلتون پاله، د مجید بریدګر ډله او نورې ورته ډلې د افغانستان، سیمې او نړۍ د امنیت لپاره جدي ګواښ دی.

په خبرپاڼه کې زیاته شوې، چې طالب چارواکي دې له نړۍوالې ټولنې سره خپلې ژمنې عملي او دغه ډلې دي وځپي. د دغه ډلو د جنګیالیو د جلب او جذب، مالي سرچینو راټولولو، وسلو ورکولو او بهرنیو ترهګرو سره د همکاریو مخه ونیسي.

په یاده غونډه کې د طالبانو له‌خوا په افغانستان کې د کوکنارو پر کښت بندیز ستایل شوی؛ خو له طالب چارواکو غوښتل شوي، چې په دغه هېواد کې دې د کیمیاوي نشه‌يي توکو د جوړولو او قاچاقو مخه هم ونیسي.

د غونډې ګډونوال پر دې خبره سلا شوي، چې باید ناټو د افغانستان د اوسني وضعیت اصلي مسوولیت پر غاړه واخلي، د افغانستان د اقتصادي ودې او پرمختګ لپاره فرصتونه برابر کړي او دغه ډول دې د افغانستان کنګل شوې شتمنۍ بېرته افغانانو ته ورکړي.

که څه هم په خبرپاڼه کې له طالبانو غوښتل شوي، چې طالبان دې د کډوالو ستنولو ته شرایط برابر کړي؛ خو د افغانستان ناوړه اقتصادي وضعیت ته په کتو، له ایران او پاکستان نه د افغان کډوالو ډله‌ییز او جبري شړلو ته اشاره نه‌ده شوې.

ډان ورځپاڼې راپور ورکړی، چې د پنجاب حکومت مخکې په پاکستان کې د بې‌اسناده افغان کډوالو د ستنولو د پلان له مخې د توقيف مرکزونه جوړ کړي وو او د هغوی د پېژندلو بهير يې پيل کړی دی.

په راپور کې د پنجاب ایالت د کورنيو چارو وزارت د یوه چارواکي احمد جاوید قاضي په حواله لیکل شوي، چې په ميانوالي سیمه کې د کوټ چندنا پنډغالي تر تړل کېدو وروسته نور په دغه ایالت کې د افغان کډوالو بل پنډغالی نه‌دی پاتې. ډاکټر احمد جاوید قاضي وویل: «باید ټول افغانان له پاکستان نه ووځي او یوازې هغه افغانان په پاکستان کې اوسېدای شي، چې د اعتبار وړ وېزې ولري.»

په هغه خبرپاڼه کې چې د ميانوالي پنډغالي د تړل کېدو په اړه خپره شوې راغلي، چې په پنجاب کې د افغان کډوالو د پنډغالو تر تړل کېدو وروسته به په دغه پنډغالو کې د افغان کډوالو ټولې ځمکې، هټۍ او نور نه انتقالېدونکي ملکیتونه اړونده مرستیال ولسوال ته په لیکلې بڼه وسپارل شي.

د پاکستان حکومت د ۲۰۲۳کال د وروستیو میاشتو راهیسې د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ پیل کړې ده. ډان ورځپاڼې د ملګرو ملتونو د کډوالو چارو ادارې په حوالې لیکلي، په پاکستان کې تر ۳.۵ ميليونه ډېر افغانان اوسېږي چې شاوخوا ۷۰۰زره يې په ۲۰۲۱کال کې د طالبانو تر دویمې واکمنۍ وروسته پاکستان ته راغلي او نږدې نیمايي یې په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسناد نه‌لري.

ښاغلي جلال د عراق د زندان له یوه انځور او د ملګرو ملتونو په عمومي اسمبلۍ کې د الشرع د وینا کولو له انځور سره یو ځای کړی او ورسره یې لیکلي، چې د احمد الشرع لارې یوازې د هغه برخلیک نه؛ بلکې د سوریې تاریخ هم بدل کړ.

وروسته د طالبانو د پولیسو ویاند خالد ځدراڼ هم د جلال له‌خوا خپاره شوي انځورونه پر اېکس پاڼه خپاره کړي دي.

د عبیده اغا په نوم یوه بل طالب د احمد الشرع د انځور په اړه په خپله تبصره کې ویلي، چې «موږ یو وخت په جګړه کې وو؛ خو اوس د خبرو ډګر ته راوتلي یو.»

خو په دې اړه د ټولو طالبانو دریځونه یو شان نه‌دي. ځینې یې د احمد الشرع دریځ له دې امله ستايي، چې سوریه یې له ګوښه توب څخه ژغورلې؛ خو نور بیا هغه د امریکا «لاسپوڅی» بولي.

سید جمال اغا بیا د نیویارک یو انځور خپور کړی، چې احمد الشرع په‌کې په دریشۍ او تورو عینکو کې ښکاري. هغه له دې انځور سره لیکلي، چې احمد الشرع امریکا ته ډېر نږدې سړی دی.

سید جمال اغا زیاته کړې، چې امریکا ته د الشرع تګ «حیرانوونکی» بدلون دی. هغه د خپلې تبصرې په پاې کې په عربي ژبه لیکلي: «حقیقت دا دی، چې پاچاهي ورکوونکی او له پاچاهۍ لرې کوونکی یوازې الله دی.»

ځينو افغانانو په خواله رسنیو کې د احمد الشرع نړۍوال نفوذ د هبت‌الله اخندزاده له مطلق انزوا او ګوښه توب سره پرتله کړی دی.

الشرع تر نږدې شپېتو کالو وروسته لومړی سوریایي ولسمشر دی، چې د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلۍ ته ورغلی، چې ډېر خلک دا کار د سوریې د انزوا پای بولي؛ خو څلور کاله کېږي، چې طالبان په دغه سازمان کې استازی هم نه‌لري.

احمد الشرع له ګڼو نړۍوالو مشرانو سره ويني؛ خو هبت‌الله اخندزاده په تېرو څلورو کالو له بهرنیو چارواکو سره د لیدنو په لړ کې یوازې له قطري چارواکو سره لیدلي دي. هغه په افغانستان کې هم په عام محضر کې نه ښکاري، هغه ځان له خلکو او هم یې له رسنیو پټوي.

د طالبانو یوه بل غړي عبدالحق افغان لیکلي، الشرع په لنډ وخت کې د سوریې اړیکې له نړۍوالې ټولنې سره دومره تودې وساتلې چې د ملګرو ملتونو په غونډه کې یې برخه واخیسته.

هغه زیاته کړې: «زه د احمد الشرع مخالف نه یم، ځکه هغه هم د اسلامي امارت (طالبان) په ډول د خپل وطن د ازادۍ لپاره ډېرې قربانۍ ورکړې دي؛ خو د ملګرو ملتونو عمومي غونډه تر ډېره حده د سترو ځواکونو د سیاسي ګټو لپاره جوړېږي، نه د نړۍ د ستونزو د رښتیني حل لپاره.»

د طالبانو یوه بل ملاتړي شهاب‌الدین لېوال پر اېکس پاڼه لیکلي: «ډېری خلک د احمد الشرع تصویرونه ښکته پورته کوي، چې ګواکې هغه په سیاست کې بریالی شوی او ان دا چې په امریکا کې د ملګرو ملتونو غونډې ته ورغلی دی؛ خو ایا دغه غونډه به په غزه کې د مظلومو خلکو د وینو سېلاب ودروي او اسراییل به مجازات کړي؟»

لېوال زیاتوي: «زه له احمد الشرع سره کار نه‌لرم؛ خو د ملګرو ملتونو په غونډه کې د هغه حضور یوازې نمایشي بڼه لري.»

د دغه وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه هوکړه د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزیر ملا هدایت الله بدري او په افغانستان کې د ناروې کمېټې مشر تاریا مېګنوسېن واټرډال له لوري لاسلیک شوې ده.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزیر ملا هدایت الله بدري له ناروې کمېټې غوښتي، چې د یاد وزارت کارکوونکو د وړتیاوو لوړولو په برخه کې همکاري وکړي او د ګډې څېړنیزې کمېټې د جوړېدو خبره یې هم کړې ده.

په خبرپاڼه کې د ناروې کمېټې د مشر په حواله راغلي دي:« په دغه هوکړه لیک کې د دواړه خواوو دندې ځانګړې شوې او موږ ژمنه کوو، چې د طالبانو د کانونو او پټرولیم له وزارت سره به په بشپړه توګه همکاري وکړو.»

په خبرپاڼه کې وړاندې راغلي، دغه هوکړه لیک ۸ مادې لري چې د علمي، څېړنیزو، ښوونیزو فعالیتونو او د یاد وزارت د کارکوونکو او کارپوهانو د وړتیاوو لوړولو برخې په‌کې شاملې دي.

د انټرنېټي خدمتونو محدودیت د سوداګرۍ، بانکونو او ښوونیزو بنسټونو چارې هم ګډوډې کړې دي؛ خو طالبانو پام نه‌دی ورته کړی. یادې ډلې ویلي، چې بدیله لاره ورته لټوي؛ خو په دې اړه یې نور وضاحت نه‌دی ورکړی.

طالبانو تازه په هرات ولایت کې مخابراتي او انټرنېټي شرکتونو ته امر کړی، چې د شپې له‌خوا انټرنېټ بند کړي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر «اوچا» په دغه راپور کې ویلي، چې د کونړ د زلزله ځپلو ۹۴ سلنه خلک پر سپېره ډاګ يا لنډمهاله سرپناه کې ژوند کوي. دغه اداره وايي، چې د ژمي په رانږدې کېدو سره بېړنیو مرستو ته اړتیا ده.

د راپور له مخې؛ مرستندویه بنسټونو تر اوسه ۱۰۵ زره زلزله ځپلو ته مرستې رسولې دي؛ خو (د وږي له ۲۴مې) نېټې راهیسې د نوري فایبر انټرنېټ بندېدو له امله د ځايي دفترونو او مرکز تر منځ اړیکې ګډوډې شوې او د مرستو بهیر ټکنی شوی دی.

ملګرو ملتونو ویلي، چې تر اوسه د زلزله ځپلو لپاره تر ۲۳ مېلیونه ډالرو ډېرې پيسې ځانګړې شوې؛ خو دغه پيسې کافي نه‌دي او ۱۱۵ مېلیونه ډالرو ته اړتیا ده، چې د زیانمن شویو خلکو اړتیاوې په بشپړه توګه پوره شي.

دغه مرګونې زلزله (د وږي میاشتې په ۹مه نېټه) په کونړ، ننګرهار او لغمان ولایتونو کې وشوه، چې خلکو ته یې پراخ ځاني او مالي تلفات واړول. اوچا څرګنده کړې، په دغه زلزله کې لږ تر لږه ۸ زره او ۴۷۱ کورنۍ چې شاوخوا ۵۶ زره کسان کېږي زیانمن شوي دي.

د دغه زلزلې له امله نږدې ۲ زره کسان مړه او تر ۳زره او ۶۰۰ ډېر نور ټپیان شوي دي. دغه ډول تر ۷زره ډېر څاروي تلف شوي او ګڼې کورنۍ له خپلو اصلي خوراکي سرچینو بې‌برخې شوې دي.