سبا په اسلام اباد کې د افغانستان د سیاسي جریانونو غونډه کیږي

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت نن یکشنبه د (تلې ۶مه) د یوې اعلامې په خپرولو سره لیکلي، چې روسیه به طالبان په لومړي ځل د دې فارمټ د غړي په حیث استقبال کړي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي په مسکو فارمټ کې ددې ډلې غړیتوب یو مهم او اساسي ګام وباله او هیله یې څرګنده کړه، چې دغه سیمه ییز چوکاټونه د افغانستان او سیمې تر منځ په باورجوړونې او مثبت پرمختګ کې مهم رول ولوبوي.

د یادونې وړ ده، چې د تېر کال د مسکو فارمټ شپږمه ناسته کې چې د اکتوبر پر څلورمه نېټه ترسره شوه، د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي ته د «اصلي مېلمه» په توګه بلنه ور کړل شوې وه.

یادې ناستې ته د ګډون لپاره هند، ایران، قزاقستان، چین، قرغیزستان، پاکستان، تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان ته هم بلنه ورکړل شوې وه.

روسیه یوازینی هېواد دی چې د طالبانو اوسنۍ اداره یې په رسمیت پېژندلې ده او د پخوا په پرتله یې اړیکې ښې شوې دي.

د امیرخان متقي نوم د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د بندیزونو کمیټې په نوملړ کې دی او تر اوسه لا روښانه نه ده، چې هغه به د مسکو د سفر لپاره معافیت ترلاسه کړي او که نه ، خو له دې وړاندې یې پاکستان او هند ته سفرونه له دې امله ونه کړای شول، چې له یادې کمېټې یې معافیت نه و ترلاسه شوی.

د افغانستان د خبریالانو مرکز نن یکشنبه د (تلې ۶مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې پر رسنیو د طالبانو محدودیتونه د افغانستان د رسنیو قانون، معلوماتو ته د لاسرسي قانون او نړیوالو نورمونو سره په ټکر کې دي.

د یاد مرکز په اعلامیه کې راغلي، چې اوس په افغانستان کې معلوماتو ته د لاس رسي ځای محرمیت او جبر نیولی او په تیر کال کې د امربالمعروف د قانون له تصویب سره یې شدت موندلی دی.

په دې محدودیتونو کې د لاریونونو، مظاهرو او سیاسي مخالفتونو د رسنیو پوښښ منع کولو ترڅنګ له خپرېدو وړاندې د محتوا کنټرول، پراخ سانسور او د نړیوالو شبکو پر پروګرامونو بندیز شامل دي.

د ښځو پر غږ او ګډون محدودیتونه، په ملي رسنیو کې د ښځینه خبریالانو پر حضور بندیز او په ډرامو کې د ښځو د راڅرګندیدو او یا د نارینه وو تر څنګ په پروګرامونو کې د ښځو پر ګډون هم بندیزونه شامل دي.

د ساکښو انځورونو په خپرولو بندیز ۲۱ ولایتونو ته غځول شوی، چې د لسګونو تلویزیونونو د تړل کېدو لامل شوی دی.

د افغانستان د خبریالانو مرکز په اعلامیه کې دا هم ویلي، چې د نوري فایبر انټرنېټ بندېدو سره انټرنېټ ته د خلکو لاس رسی محدود شوی دی.

دغه مرکز پر طالبانو غږ کوي، چې دا ټول محدودیتونه لغوه اعلان کړي.

دوی همدراز تاییدوي چې اوس مهال د طالبانو په بند کې لږ تر لږه شپږ خبریالان په کابل، غزني او پروان کې بندیان دي.

د خبریالانو مرکز له نړیوالې ټولنې نه د افغان خبریالانو د ملاتړ غوښتنه کړې ده.

په کندهار کې طالبانو د ترافیکو مدیریت تېره اونۍ د موټرسایکلونو د راجستر او پلیټ نمبرونو د ورکولو پروسه پیل کړې او د هر موټرسایکل د پلیټ په بدل کې خلک اړ دي چې اووه زره افغانۍ تحویل کړي.

د کندهار ښاریان وايي، په سختو اقتصادي حالاتو کې د یوه موټرسایکل د راجستر لپاره د دومره زیاتو پیسو تحویلول یې له وسه پوره نه دي.

په ورته مهال طالبان هغه موټرسایکلونه نیسي او ضبطوي، چې د راجستر پروسه یې نه ده پیل شوې.

د صدیق الله په نوم د کندهار ښار یو اوسیدونکي افغانستان انټرنشنل ته وویل:«د یوه موټرسایکل د راجستر لپاره دومره پیسې تحویلول ظلم دی. زما د ټولې میاشتې عاید لس زره افغانۍ دې او که زه وغواړم موټرسایکل مې خرڅ کړم شاید لس زره افغانۍ قیمت ولري.»

یو شمېر هغه کسان، چې خپل موټرسایکلونه یې راجستر کړي او نمبر پلیټونه یې ترلاسه کړي دي وایي:« د موټرسایکل د راجستر لپاره مو ۴۰۰۰ افغانۍ د ترافیک مدیریت له خوا بانک ته تحویل کړې، زر افغانۍ مو د بایومتریک په شعبه کې تحویل کړې، ۶۰۰ افغانۍ مو ښاروالۍ کې تحویل کړې، ۱۰۰۰ افغانۍ مو د منور په نوم شرکت ته تحویل کړې او ۳۰۰ افغانۍ هم پر عکسونو، فوټوکاپي او نورو مسایلو مصرف شوې دي.»

د کندهار ښاریان د طالبانو له یادې پرېکړې سره مخالفت ښيي او له یادې ډلې غوښتنه کوي، چې پر خلکو دې ملا ماتوونکي مالیاتي سیستمونه پای ته ورسوي.

احمد ضیا چې په کندهار کې د میریس نیکه لیسې ښوونکی دی وايي:«په سل ښوونکو کې کېدای شي پنځه ښوونکي لږ نوي موټرسایکلونه ولري، نور پاتې ټول یې داسې موټر سایکل لري چې قیمت به یې پنځه یا اته زره افغانۍ وي. اوس نو په داسې خراب اقتصادي حالت کې همدا زوړ موټرسایکل په اووه زره افغانۍ راجسټر کول ظلم دی.»

هغه هیله وښوده، چې طالبان پر دې پروسه له سره غور وکړي او د خلکو اقتصادي حالت په نظر کې ونیسي.

د کندهار ځايي طالبانو د موټرسایکلونو د ثبت پروسې په اړه له رسنیو سره معلومات نه دي شریک کړي.

طالبانو وړاندې تردې هم په کندهار، هلمند او ځینو نورو ولایتونو کې د کانټینري موټرو د راجستر پروسه پیل کړې وه او هغه مهال هم خلکو د یادې پروسې په اړه نیوکې لرلې.

یادې ادارې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي چې ډیپورټ شویو افغانانو د اوسېدو قانوني اسناد نه لرل او تورخم له لارې یې افغانستان ته ستانه کړي دي.

دا په داسې حال کې ده چې تازه د پاکستان حکومت په خېبر پښتونخوا کې د پنځو هغو کمپونو د تړلو اعلان هم کړی دی چې افغان کډوال پکې اوسیږي.

پاکستاني رسنۍ وايي چې په دغو کمپونو کې سلګونه زره افغان کډوال میشت دي چې د تازه پریکړې له مخې نور باید خپلې مینې پریږدي.

که څه هم د پاکستان حکومت وايي چې دا ځل له پاکستان څخه د هغو کډوالو د اېستلو په برخه کې جدي دي چې په ټکو یې د اوسېدو قانوني اسناد نه لري خو پرون د بلوجستان سترې محکمې په موقت ډول له دغه ایالته د افغانانو د اېستلو د لړۍ د درولو لارښوونه کړې ده.

طالبان وايي هره ورځ له پاکستان څخه د افغان کډوالو د ستنېدو لړۍ روانه ده او له بېلابېلو لارو زرګونه تنه افغانستان ته راځي.

ايرنا لیکي، چې صادق خان به په دې سفر کې د ایران له لوړپوړو چارواکو سره وويني.

د ایرنا د خبر له مخې، د دې لیدنې موضوعات د افغانستان رواني چارې او د پاکستان او ایران ترمنځ د ګډو همکاریو پراختیا ده.

دوه ورځې مخکې د ملګرو ملتونو د ۸۰مې عمومي غونډې په ترڅ کېپه نیویارک کې د افغانستان په اړه د ايران، چين، پاکستان او روسيې د بهرنيو چارو وزيرانو هم ګډه غونډه کړې وه.