په کابل کې یو شمیر ځايي رسنیو اندېښنه ښودلې، چې د طالبانو له خوا د نوري فایبر انټرنېټ پرې کېدو سره به د دوی د ټلوېزیونونو او راډیوګانو خپرونې له خنډ او ځنډ سره مخ شي. طالبانو نوري فایبر انټرنیټ قطع کړی او فور جي انټرنیټ په ۲جي بدلوي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو تر واک لاندې د مخابراتي خدمتونو تنظیم ادارې (اترا) مسوولانو نن دوشنبه د نوري فایبر انټرنېټ شبکو له مسوولینو سره په ناسته کې ویلي، چې د طالبانو د مشر په امر د کابل په ګډون په ټولو ولایتونو کې باید نوري فایبر قطع شي.
له دې پرېکړې وروسته د افغانستان په اکثریت سیمو کې پر نوري فایبر سربېره عادي انټرنېټي خدمات هم قطع شوي دي.
سرچینې وايي، چې د طالبانو مشرتابه پرېکړه کړې، چې فور جي انټرنېټ هم قطع کیږي او پرځای یې یوازې ۲جي انټرنېټ ورکول کیږي، چې د رسنیو او ډیجیټل رسنیو لپاره ګڼې ستونزې پیدا کولای شي.
په کابل او ولایتونو کې د ګڼو مخابراتي شبکو له شمېرو سره انټرنېټي اړیکې نه شي نیول کېدای او د انټرنېټ له لارې د واټساپ او نورو شبکو خدمات قطع شوي دي.
د پاکستان په پلازمېنه کې د افغان سیاسي جریانونو په غونډه کې ټینګار شوی چې په اسلاماباد کې دې د طالبانو د مخالفو ډلو لپاره سیاسي دفتر پرانستل شي، چې د ګډې همغږۍ او د خلکو په واک مبتني نظام د ټینګښت لپاره عملي ګامونه واخیستل شي.
د اسلام اباد دوه ورځنۍ ناسته نن دوشنبه (د تلې ۷مه) پیل شوه، چې سبا به خپله وروستۍ اعلامیه خپروي.
د غونډې تنظیموونکو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د دې ناستې موخه د افغانستان د اوسني وضعیت لپاره د یوې معقولې حللارې موندل، د سیاسي جریانونو ترمنځ د یووالي او همغږۍ پیاوړتیا او د ګډ لیدلوري پر لور د اجنډا جوړول دي.
د بحث لومړی محور د یووالي او همغږۍ د لارو چارو ارزونه وه.
ګډونوالو ټینګار وکړ چې باید عملي میکانیزمونه او لارې چارې تعریف شي، څو د بېلابېلو ډلو او اړخونو ترمنځ یووالی او متقابل باور رامنځته شي.
د غونډې دویمې برخې د ګډو اصولو پر تعریف تمرکز درلود، په ځانګړي ډول د ښځو اړوند موضوعاتو ته ځانګړې پاملرنه پکې شوې ده.
درېیمه برخه د سیمې د وروستیو څلورو کلونو ستونزې او فرصتونه وو، چې د افراطیت د پراخېدو ګواښونه او د هغې پر وړاندې د ګډو او همغږو لارو چارو اړتیا پکې وڅېړل شوه.
دناستې یوې ګډونوالې او د بشري حقونو فعالې شهلا عارفي افغانستان انټرنشنل ته وویل: «په نننۍ ناسته کې زیاتو سیاسي جریانونو ګډون کړی و. د لومړۍ ورځې بحث په دې و چې سیاسي جریانونه او ډلې څنګه سره همغږي کړو. ترڅنګ په اساسي موضوعاتو لکه د بشري حقونو او د لږه کیو په حقونو بحث وشو».
هغې زیاته کړه، چې دا دې هڅې ته په ښه سترګه ګوري او تمه لري چې یو سیاسي دفتر په پاکستان کې پرانستل شي.
هغې دغه راز وویل، « د ګډونوالو د نن ورځې غوښتنه هم دا وه چې په اسلاماباد کې سیاسي دفتر پرانستل شي.»
د بشري حقونو فعال عزتالله بخشي د غونډې له تالاره افغانستان انټرنشنل سره خبرو کې وویل: «هدف د دې خبرو دا و، چې ګډ درک رامنځته شي، همغږي پیاوړې شي او د خلکو په حاکمیت ولاړ د یو منظم او باقاعده نظام د ټینګېدو لپاره ګډ اصول تعریف شي، دې ناستې همداراز د افغانستان د نخبه کسانو او د هغوی د پاکستاني سیالانو ترمنځ د همکارۍ د زمینو پر پېژندلو ټینګار درلود، څو د دواړو ملتونو ترمنځ د متقابل اعتماد فضا نوره هم پیاوړې شي.»
د بخشي په وینا، دا ډول خبرې په افغانستان کې او هم په سیمه کې د لا ډېر نږدېوالي، د ښځو د حقونو د ملاتړ، د مدني ټولنې د رول د پیاوړتیا او دایمي سولې لپاره لاره هواروي.
نوموړي زیاته کړه، په ناسته کې یو شمېر نورو ګډونوالو هم له پاکستاني حکومته غوښتنه وکړه چې د طالبانو د مخالفینو لپاره د سیاسي دفتر جوړېدو ته زمینه برابره کړي.
د نوموړي په وینا، په ناسته کې د افغان کډوالو په اړه خبرې وشوې او ټولو په ګډه ټينګار وکړ چې «په ځانګړي ډول د طالبانو مخالفان، د بشري حقونو فعالان او ښځې باید له جبري ایستنې خوندي او له ملاتړه برخمن شي.»
همدارنګه ګډونوالو د افغان کډوالو د وضعیت په اړه اندېښنه څرګنده کړه او له پاکستان نه یې وغوښتل چې د افغان کډوالو لپاره اړینې اسانتیاوې او ملاتړ برابر کړي.
په پنجشېر کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست اعلان کړی چې په وروستیو میاشتو کې یې د ۳۰ جهادي اثارو په راټولولو سره د دغه ولایت د جهادي موزیم مجموعه بډایه کړې. طالب چارواکي وايي، چې د دغو اثارو خوندي کول د تېرو «کارنامو» خوندي کول دي.
د پنجشیر لپاره د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ رییس مولوي نصرالله ملکزاده ویلي چې په تېرو شپږو میاشتو کې شاوخوا ۳۰ ډوله جهادي اثار د طالبانو له لوري راټول او جهادي موزیم ته سپارل شوي دي.
د هغه په وینا، د لسګونو تنو د سوانحو د ترتیب ترڅنګ هڅې روانې دي چې ټول اړوند اسناد د خوندي کولو لپاره په موزیم کې ځای پر ځای شي.
ملکزاده زیاته کړه: «د جهادي اثارو راټولول او د شل کلن اشغال پر وړاندې د مجاهدینو د فداکارۍ ثبتول، د نظام د ټینګېدو او د شهیدانو د ویاړونو د یاد تازه ساتلو لپاره یوه ارزښتناکه هڅه ده».
نوموړی وايي، « دا کار د منظم مهالویش او دقیق پلان له مخې پر مخ وړل کېږي.»
په کابل کې د څاګانو وچېدو زرګونه کورنۍ د ژوند له لومړنیو اړتیاوو بې برخې کړې او ماشومان د زده کړو پر ځای د اوبو لپاره په کتارونو کې ولاړ وي. د کابل په یو شمېر سیمو کې هغه څاګانې هم وچې شوې، چې تر ۱۲۰ مترو ژورې اېستل شوې وې.
اتلس کلن نورالله او د هغه ورور ثناالله، چې د ښوونځي پر ځای د ژېړو بوشکو په ډکولو بوخت دي، د کابل د اوبو د کړکېچ یوه بېلګه ده.
د دوی د ۱۳ کسیزې کورنۍ کورنۍ څاه څلور کاله وړاندې وچ شوی او اوس د عامه نلونو اوږدو کتارونو ته درېږي، یا له ټانکرونو نه په پیسو اوبه اخلي.
د دوی پلار، ۴۲ کلن اسدالله، چې یو کوچنی دوکان لري، وايي: «له سهاره تر ماښامه، زما ماشومان شپږ یا اووه ځله اوبو پسې ځي، کله ناکله ژاړي او وايي نور نه شي کولای، خو موږ بله لاره نه لرو.»
د نورالله مور وايي چې خاوند یې د معدې په ناروغۍ اخته شوی او خپله د غیر صحي اوبو له امله د ایچ پایلوري باکتریايي ناروغي لري.
نوموړې زیاته کړه: «زه اوبه دوه ځله جوش کوم، خو بیا هم ستونزه حل نه ده.»
د سیمې استازی محمد اصف ایوبي وایي چې یوازې په د دوی په ګاونډ کې ۳۸۰ کورنۍ له ورته ستونزې سره مخ دي.
د هغه په وینا، ان هغه څاګانې چې تر ۱۲۰ مترو ژورې وې، اوس په بشپړه توګه وچې شوې دي.
د اوبو چارو څېړونکي وايي چې د دوامدارې وچکالۍ او نامنظمو بارانونو له امله هغه واورې چې پخوا یې د کابل د اوبو زیرمې ډکولې، له منځه تللې دي.
ملګرو ملتونو هم خبرداری ورکړی چې کابل ښايي په نږدې کلونو کې د نړۍ لومړۍ پلازمېنه شي چې له اوبو بې برخې کېږي.
د طالبانو تر واک لاندې د مخابراتي خدمتونو تنظیم ادارې (اترا) مسوولانو نن دوشنبه د نوري فایبر انټرنېټ شبکو له مسوولینو سره په ناسته کې ویلي، چې د طالبانو د مشر په امر د کابل په ګډون په ټولو ولایتونو کې باید نوري فایبر قطع شي.
د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان مخابراتي خدمتونو تنظیم ادارې (اترا) نن دوشنبه د (تلې ۷مه) د نوري فایبر انټرنېټي خدماتو د شرکتونو له مسوولینو سره ناسته کړې ده.
په ناسته کې ټولو شرکتونو ته ویل شوی، چې د طالبانو د مشر ملاهبت الله د امر پر اساس دې په ټول افغانستان کې د نوري فایبر انټرنېټ قطع شي.
د ناستې یو ګډونوال وویل:« کله چې د شرکتونو مسوولینو د اترا له مسوولینو څخه پوښتنه وکړه، چې د کوم حکم پر اساس دا کار وشي، هغوي وویل، چې دا د ملاهبت الله له خوا شفاهي امر دی او باید تطبیق شي.»
د نوري فایبر انټرنېټي شرکتونو ته ویل شوي، چې په ټول افغانستان کې خپلو دفترونو ته ابلاغ کړي، چې تر امرثاني پورې نوري فایبر قطع کړي.
د شرکتونو ځینې مسوولین وايي چې د نوري فایبر له قطع کېدو سره پواینټ ټو پوینټ انټرنېټ هم بندیږي او یو ځل بیا بانکونه، ګمرکات او دولتي ادارې د انټرنېټ د قطع کېدو له ستونزې سره مخ کیږي.
د انټرنېټي خدماتو د ادارو په وینا، په بشپړ ډول د نور فایبر بندېدو سره به مخابراتي شرکتونه هم زیان وویني او د دوی خدمات به ډېر کمزوري شي.
طالبانو تر اوسه په ټول افغانستان کې د نوري فایبر د قطع کېدو په اړه په رسمي ډول څه نه دي ویلي.
په کندهار کې د طالبانو سرچینو د (وږي ۲۵مه) افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې د طالبانو د اقتصاد وزارت په مشرۍ یو پلاوی چې د دې ډلې د مالیې وزارت او د افغانستان بانک چارواکي پکې شامل وو، د طالبانو له مشرتابه سره د نوري فایبر خدماتو د قطع کېدو په تړاو د خبرو اترو لپاره دغه ولایت ته سفر کړی و.
د سرچینو په وینا، د پلاوي ټینګار دا و، چې د یادو ادارو ټولې چارې د انټرنېټ له لارې ترسره کېږي او د انټرنېټ په قطع کېدو سره به یې سیسټمونه فلج شي.
سرچینو وویل:« ملاهبت الله دغه پلاوي ته ویلي، چې دا پرېکړه به په تدریجي ډول عملي کېږي او د هغه استلال دا و، چې د لوي ملاصاحب (ملا عمر) د واکمنۍ پرمهال انټرنېټ نه و، هغه کارونه سم روان ول، اوس دې ورته بدیلې لارې ولټول شي.»
سویس د طالبانو د څلور کسیز پلاوي پر سفر، هوټل او خوراکونو څه باندې ۱۳ زره ډالره لګولي، چې له دغه هېواده د اېستل کېدونکو ۱۳ افغانانو هویت تشخیص کړي، خو طالبان وايي، دوی د اخراج لپاره یوازې خپل صادر شوي اسناد مني او ددې شرط هدف دادی چې ددوی استازي ومنل شي.
د سویس بلېک ورځپاڼې رپوټ ور کړی، دغه څلور استازي، چې د سویس د کډوالۍ د فدرالي ادارې په کوربه توب تېره میاشت جېنوا ته تللي وو، په دوو شپو کې یې ۱۳ زره او ۲۰۰ دالره مصرف کړی، خو له ۱۳ تنو اېستل کېدونکو افغانانو یوازې دوه تنه په خپله خوښه افغانستان ته په تګ رضا دي او د ۱۳ نورو افغانانو په اړه لاهم له طالبانو سره په خبرو کې پرمختګ نه دی شوی.
بلېک وايي، طالبانو نوي اصول وضع کړي او دوی یوازې هغه اسناد مني چې خپله یې صادر کړي وي.
د افغان سفارت له لوري ورکړل شوي پاسپورتونه نور نه پېژندل کېږي او دغه وضعیت د سویس حکومت له سیاسي فشار سره مخ کړی، چې یا باید طالبان په عملي ډول د واکمنانو په توګه ومني، یا به مجرمان دلته پاتې وي.
بلېک وايي، طالب پلاوي د تابعیت د تثبیت لپاره د افغانانو خبرې او لهجې تثبیتولې. د سویس چارواکو د وضاحت له مخې، د سفر ټول لګښتونه دولت ورکړي دي، چې ټکټونه یې۹۷۰۰ فرانکه، او د استوګنې او ډوډۍ لګښتونه یې۲۲۰۰ فرانکه شوي او ټول ۱۳ زره او ۲۰۰ ډالره کیږي.
ورځپاڼه وايي، کلونه کلونه چارواکو ویل چې افغانستان ته اخراج د امنیتي او عملي ستونزو له امله ناشونی دی، خو د تېر کال په سپتمبر کې د عدلیې وزیر بیت یانس دریځ بدل کړ او ژمنه یې وکړه چې خطرناک مجرمان باید «ژر تر ژره» ستانه شي. د ورځپاڼې په وینا، له هغه وخت راهیسې یوازې پنځه کسان بېرته لېږل شوي دي.
د ورځپاڼې په باور، اروپایي ګاونډیان هم له ورته ستونزو سره مخ دي او جرمني یوازې هغه وخت وتوانېد ۸۱ کسان بېرته واستوي چې د طالبانو د کونسلګرۍ استازي یې په رسمیت وپېژندل.