ملګري ملتونه وايي، چې د افغانستان زلزله ځپلي لاهم له جدي ننګونو سره مخ دي

خپرپاڼه کاږي، چې دغه مرستې د سعوي پاچا د ملک سلمان بشري بنسټ له لوري شوې دي.

په ورته وخت کې د طالبانو تر واک لاندې افغاني سرې میاشتې ټولنې بیا ویلي، چې د ملک سلمان بنسټ په همکارۍ یې د کونړ مزار دره کې پر ۲۵۰ کورنیو غیر خوراکي توکي وېشلي دي.

یادې ټولنې ویلي، چې پر هرې کورنۍ یوه خېمه، پنځه کمپلې، د پخلنځي یو سیټ لوښي، فرش، ترموز، د حفظ‌الصحې وسایل، څراغ او د څښاک یوه اندازه اوبه وېشل شوي دي.

په کابل کې د سعودي سفارت تر دې وړاندې هم د افغانسان په ختیځ کې له زلزله ځپلو سره د بېلابېلو مرستو په اړه ویلي و. دا په داسې حال کې ده چې وړاندې د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونېسف) ویلي و، چې د افغانستان په ختیځ کې د ویجاړوونکو زلزلو له کبله په ماشومانو کې د خورځواکۍ کچه لوړه شوې ده.

یادې ادارې د یوه تفصیلي راپور له مخې دا هم ویلي، چې په کونړ کې د زلزلې له کبله ۸۵۰۰ کورونه نړېدلي او د ارزونو له مخې څه باندې نیم مېلیون کسان اغېزمن شوي دي.

یاد صندوق خبرداری ورکړی، که له ځنډ پرته د خلکو لاسنیوی ونه‌شي او بېړني ګامونه پورته نه‌شي؛ نو د هوا په سړېدو به خلک له لا زیاتو کړاوونو سره مخامخ شي.

د افغانستان په ختیځ او بیا په ځانګړې توګه په کونړ ولایت کې (د اګسټ میاشتې په ۳۱مې نېټې) د رامنځته شوې زلزلې له کبله د طالبانو حکومت د معلوماتو له مخې ۲۲۰۵ کسان مړه او له ۳۶۴۰ زیات ټپیان شوي دي.

که څه هم لا تراوسه په دې اړه معلومات نه‌دي شریک شوي، چې د شریف الله د قضیې څارنوال ولې له دندې ګوښه شوی؛ خو د راپورونو پربنسټ شریف الله به د روان ۲۰۲۵کال په وروستیو کې محاکمه شي.

شریف الله په ۲۰۲۱ کال کې د کابل د هوايي ډګر مخې ته د خونړي ځانمرګي برید په تور نیول شوی دی.

په دغه ځانمرګي برید کې چې هغه مهال د داعش ډلې خراسان څانګې یې مسوولیت منلی و، ۱۳ امریکايي سرتېري او له ۱۷۰ ډېر افغانان وژل شوي وو.

په راپور کې راغلي، چې د افغانستان لپاره د طالبانو پنځه کلنه تګلاره د راروان کال په اپرېل میاشت کې وروستۍ شوه؛ خو لاهم په رسمي ډول نه‌ده خپره شوې او خلک ترې ناخبره دي.

د کړکېچ نړۍواله ډله وايي، که څه هم په تګلاره کې د خلکو د ژوند ښه‌والي، اقتصادي پیاوړتیا او د کانونو د مدیریت په برخو کې ژمنې شوې؛ خو په ورته وخت کې د اسلامي ارزښتونو ساتنه، د اسلامي شریعت تطبیق او په ټوله کې د امنیت د ټینګښت په پلمو هڅه شوې، چې د طالبانو فکري ارزښتونه وپالل شي.

د یادې ډلې په راپور کې راغلي، چې د افغانستان د اقتصادې ودې پر وړاندې د طالبانو په مخکې ګڼې ننګونې او ستونزې پر خپل ځای دي.

راپور کاږي، چې د قوانینو ناروښانه برخلیک، د دولتي بودجې سربېره د مرکزي بانک د زېرمو د شمېرو پټ ساتل د اقتصادي پراختیا پر وړاندې لویې ستونزې دي.

د طالبانو یو چارواکي دې ډلې ته ویلي، چې د طالبانو مشر د تفصیلي پلانونو د تصویب مخه نیسي.

په راپور کې راغلي، چې یوه وزارت څو کلن هر اړخیز پلان ترتیب کړی؛ خو د طالبانو مشر له مذهبي برخو پرته نور ټول مهم موارد لرې کړي، چې پلان یې بې‌ارزښته کړی.

طالبانو د روان کال د وږي میاشتې په لومړیو کې د راتلونکو پنځو کلونو لپاره خپله پراختیايي تګلاره اعلان کړه. د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد په کابل کې یوې خبري غونډې ته ویلي، چې په دغه تګلاره کې به د دوی ټولې پراختیايي چارې د یوه منظم چوکاټ لاندې توحید او پرمخ یوړل شي.

دغه امریکايي څېړونکي په یوې مقاله کې ویلي، که طالبان امریکا ته په بګرام هوايي اډه کې د لاسرسي اجازه ورنه کړي؛ امریکا یې باید د نیولو لپاره ټول انتخابونه په پام کې ونیسي.

په مقاله کې راغلي، لکه څنګه چې د امریکا ولسمشر ویلي که اړتیا پېښه شي؛ نو له پوځي ځواک څخه به کار واخلي، ټرمپ باید «زړور اوسي او د امریکا د ملي ګټو پر بنسټ دې عمل وکړي.»

دغه امریکايي څېړونکی وايي، که څه هم بګرام ته بېرته د امریکایانو ستنېدل خورا سخته چاره بولي؛ خو په ورته وخت کې امکان یې هم نه ردوي.

هغه وایي:« هیڅوک دا تمه نه‌لري، چې امریکایي ځواکونه دې ژر ستانه شي؛ خو په ۲۰۰۱کال کې هم هېچا د امریکا ناڅاپي لاسوهنه نه وه اټکل کړې. که زمینه ورته برابره کړي، د امریکا حضور په افغانستان کې ارزښت لري.»

په مقاله کې د بګرام ستراتیژیک او مهم موقعیت ته په اشارې سره ویل شوي، چې د نړۍ شاوخوا ۸۵ سلنه نفوس له بګرام څخه د الوتنې په اته ساعته واټن کې پروت دی.

دغه امریکايي څیړونکی وايي، چې د امریکا لپاره په بګرام کې د دوی حضور د سترو زبر ځواکونو د سیالۍ په چوکاټ کې ګڼې ګټې لري؛ ځکه افغانستان له لوېدیځه له ایران، له ختیځه له چین، له سوېله له پاکستان او هند او له شماله له منځنۍ اسیا سره ګډه پوله لري.

دا په داسې حال کې ده، چې د روان زېږدیز کال په پیل کې سپينې ماڼۍ ته د ډونالډ ټرمپ له بیا رسېدو سره سم، ټرمپ په دوامداره توګه له افغانستان نه د امریکايي ځواکونو د اېستنې پر څرنګوالي نیوکې کړې وې او همداراز یې ویلي، چې جو بایډن باید بګرام اډه نه وای پرېښې.

ټرمپ په وروستیو کې خبرداری ورکړی، که طالبان د بګرام اډه امریکا ته و نه سپاري؛ نو یوه بده پېښه به رامنځته شي.

د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت د دغې ډلې تر واک لاندې د افغانستان له ملي راډیو ټلوېزیون سره په یوې مرکه کې ویلی، چې د طالبانو په واکمنېدو ټولې وسله‌والې ډلې او سیاسي مخالف جریانونه له‌منځه تللي او په افغانستان کې امنیت ټینګ شوی دی.

نوموړي ویلي، چې د افغانستان له خاورې هیچاته ګواښ نه‌شته او هغه ادعاوې چې ګواکې ترهګریزې ډلې په افغانستان کې فعالیت کوي؛ بې‌بنسټه دي.

فطرت له ناقانونه لارو د کډوالۍ او له پولو ور هاخوا پر ترهګریزو فعالیتونو یې د اغېزو په اړه ویلي، چې دا یوه نړۍواله ستونزه ده او باید نړۍوال په دې برخه کې خپل مسوولیت ادا کړي.

دا په داسې حال کې ده، چې په وروستیو کې د امریکا، برېتانیا، فرانسې، جرمني، کاناډا، اېټالیا، جاپان، سوېلي کوریا، سویس، ناروې، ترکیې، ډنمارک او د اروپايي ټولنې ځینو استازو په لندن کې د یوې غونډې پرمهال له افغان خاورې د شته ګواښونو او له ناقانونه لارو د کډوالۍ په اړه اندېښنه ښودلې وه.

دغو صنعتي او پیاوړو هېوادونو همدا شان ټنیګار کړی، چې د ترهګرۍ پر ضد مبارزه کې د سیمې هېوادونو همغږي او همکاري مهمه ده.

له دې وړاندې چین، روسیې، ایران او پاکستان هم د افغانستان له خاورې د ترهګریزو فعالیتونو په اړه اندېښنه ښودلې وه؛ خو طالبانو بیا ترې انکار کړی دی. په ملګرو ملتونو کې د پاکستان استازي په وروستۍ غونډه کې ادعا کړې، چې په افغانستان کې شاخوا ۲۰ ترهګریزې ډلې فعالیت کوي.