د کړکېچ نړۍواله ډله: د افغانستان لپاره د طالبانو پراختیايي تګلاره رڼه نه‌ده

دغه امریکايي څېړونکي په یوې مقاله کې ویلي، که طالبان امریکا ته په بګرام هوايي اډه کې د لاسرسي اجازه ورنه کړي؛ امریکا یې باید د نیولو لپاره ټول انتخابونه په پام کې ونیسي.

په مقاله کې راغلي، لکه څنګه چې د امریکا ولسمشر ویلي که اړتیا پېښه شي؛ نو له پوځي ځواک څخه به کار واخلي، ټرمپ باید «زړور اوسي او د امریکا د ملي ګټو پر بنسټ دې عمل وکړي.»

دغه امریکايي څېړونکی وايي، که څه هم بګرام ته بېرته د امریکایانو ستنېدل خورا سخته چاره بولي؛ خو په ورته وخت کې امکان یې هم نه ردوي.

هغه وایي:« هیڅوک دا تمه نه‌لري، چې امریکایي ځواکونه دې ژر ستانه شي؛ خو په ۲۰۰۱کال کې هم هېچا د امریکا ناڅاپي لاسوهنه نه وه اټکل کړې. که زمینه ورته برابره کړي، د امریکا حضور په افغانستان کې ارزښت لري.»

په مقاله کې د بګرام ستراتیژیک او مهم موقعیت ته په اشارې سره ویل شوي، چې د نړۍ شاوخوا ۸۵ سلنه نفوس له بګرام څخه د الوتنې په اته ساعته واټن کې پروت دی.

دغه امریکايي څیړونکی وايي، چې د امریکا لپاره په بګرام کې د دوی حضور د سترو زبر ځواکونو د سیالۍ په چوکاټ کې ګڼې ګټې لري؛ ځکه افغانستان له لوېدیځه له ایران، له ختیځه له چین، له سوېله له پاکستان او هند او له شماله له منځنۍ اسیا سره ګډه پوله لري.

دا په داسې حال کې ده، چې د روان زېږدیز کال په پیل کې سپينې ماڼۍ ته د ډونالډ ټرمپ له بیا رسېدو سره سم، ټرمپ په دوامداره توګه له افغانستان نه د امریکايي ځواکونو د اېستنې پر څرنګوالي نیوکې کړې وې او همداراز یې ویلي، چې جو بایډن باید بګرام اډه نه وای پرېښې.

ټرمپ په وروستیو کې خبرداری ورکړی، که طالبان د بګرام اډه امریکا ته و نه سپاري؛ نو یوه بده پېښه به رامنځته شي.

د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت د دغې ډلې تر واک لاندې د افغانستان له ملي راډیو ټلوېزیون سره په یوې مرکه کې ویلی، چې د طالبانو په واکمنېدو ټولې وسله‌والې ډلې او سیاسي مخالف جریانونه له‌منځه تللي او په افغانستان کې امنیت ټینګ شوی دی.

نوموړي ویلي، چې د افغانستان له خاورې هیچاته ګواښ نه‌شته او هغه ادعاوې چې ګواکې ترهګریزې ډلې په افغانستان کې فعالیت کوي؛ بې‌بنسټه دي.

فطرت له ناقانونه لارو د کډوالۍ او له پولو ور هاخوا پر ترهګریزو فعالیتونو یې د اغېزو په اړه ویلي، چې دا یوه نړۍواله ستونزه ده او باید نړۍوال په دې برخه کې خپل مسوولیت ادا کړي.

دا په داسې حال کې ده، چې په وروستیو کې د امریکا، برېتانیا، فرانسې، جرمني، کاناډا، اېټالیا، جاپان، سوېلي کوریا، سویس، ناروې، ترکیې، ډنمارک او د اروپايي ټولنې ځینو استازو په لندن کې د یوې غونډې پرمهال له افغان خاورې د شته ګواښونو او له ناقانونه لارو د کډوالۍ په اړه اندېښنه ښودلې وه.

دغو صنعتي او پیاوړو هېوادونو همدا شان ټنیګار کړی، چې د ترهګرۍ پر ضد مبارزه کې د سیمې هېوادونو همغږي او همکاري مهمه ده.

له دې وړاندې چین، روسیې، ایران او پاکستان هم د افغانستان له خاورې د ترهګریزو فعالیتونو په اړه اندېښنه ښودلې وه؛ خو طالبانو بیا ترې انکار کړی دی. په ملګرو ملتونو کې د پاکستان استازي په وروستۍ غونډه کې ادعا کړې، چې په افغانستان کې شاخوا ۲۰ ترهګریزې ډلې فعالیت کوي.

صفي الله چې له څه باندې درېیو کلونو راهیسې په پاکستان کې اوسېږي وايي، څلور میاشتې وړاندې یې د ویزې موده ختمه شوې؛ خو لاهم نه‌دی بریالی شوی، چې د خپلې ویزې موده وغځوي.

نوموړی وايي، تېره ورځ یې د درېیم ځل لپاره د خپلې ویزې د رد ایمېل ترلاسه کړ او په ایمېل کې د ویزې د ردېدو لامل په اړه ورته هېڅ نه و ویل شوي.

هغه وایي:« له ډېرو هڅو سره، سره بیاهم دوی ویزې نه راکوي. موږ دلته له بېلابېلو ستونزو سره مخامخ یو. په کوم ښارګوټي کې چې اوسېږو، دلته نور افغانان هم شته. پولیس پوهېږي، چې موږ ویزې نه‌لرو؛ نو وخت ناوخت راځي او ډېر مو ځوروي.»

په پاکستان کې د مېشتو یو شمېر افغانانو په خبره؛ ډېری ردېدونکې ویزې روغتیایي او سیاحتي وې. په ورته وخت کې په پاکستان کې مېشته بله افغان کډواله ثریا هم د ورته ستونزې په شریکولو سره وايي، چې روغتیایي ویزه یې له کوم دلیل پرته رد شوې ده.

هغه وایي: «د ویزو لپاره درخواست ورکوو او دوی یې له کوم دلیل پرته ردوي. په هرځل موږ شاوخوا د درېیو کسانو لپاره ۲۵ زره کلدارې ورکوو؛ خو اوس مو پریکړه کړې، چې نور غوښتنلیک نه جمع کوو؛ ځکه هسې پیسې پرې ځي.»

تر دې وړاندې په اسلام‌اباد کې د افغانانو شورا هم ویلي و، چې په دې وروستیو کې د ډېرو افغانانو ویزې ردېږي.

د پاکستان حکومت شاوخوا پنځه میاشتې وړاندې په پاکستان کې د مېشتو افغانانو د ویزو د تمدید لړۍ په بشپړه ډول ودروله، چې دې مسلې په پاکستان کې مېشت افغانان له بېلابېلو ستونزو سره مخ کړي دي.

په اسلام‌اباد کې مېشت افغانان وايي، پولیس په دومداره توګه په هغو ښارګوټو کې چې تر ډېره افغانان په‌کې اوسېږي چاپې وهي او په بېلابېلو پلمو یې ځوروي.

دوی وايي، که څه هم د ویزو د تمدید لپاره یې ټولې قانوني لارې ازمایلې دي؛ خو بیا هم دغه ستونزه نه‌ده حل شوې او پاکستاني پولیسو ته د افغانانو د ځور او کړاو ښه پلمه په لاس ورغلې ده. په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د راپورونو پربنسټ؛ څه باندې نیم مېلیون افغانان په ویزو پاکستان ته تللي دي.

په دې اړه د افغانستان انټرنشنل فارسي برخې ته په یوه رسېدلي رسمي سند کې راغلي، د هغو استادانو علمي ترفیع به وځنډول شي چې سیرت او صورت یې د «شریعت» له اصولو سره برابر نه وي.

په سند کې راغلي، چې د پوهنتون استادانو د علمي ترفیع د ځنډ موضوع د دغه وزارت د رهبرۍ شورا په غونډه کې وړاندې شوې ده.

په سند کې د ټولو پوهنتونونو رییسانو ته سپارښتنه شوې، تر هغې چې د استادانو د «سیرت او صورت» په اړه ډاډمن شوي نه‌وي؛ د دوی د علمي ترفیع دوسیې دې وزرات نه استوي.

طالبانو د ۱۴۰۴ ښوونیز کال له پیل سره سم د استادانو او زده‌کړیالانو لپاره ځانګړی لارښود اعلان کړ، چې له مخې یې باید استادان د تدریس پرمهال جامې واغوندي، خولۍ په سر کړي او همدا شان خپلې ږېرې لنډې نه‌کړي.

په ورته وخت کې په اعلان شوي لارښود کې زده‌کوونکو او زده‌کړیالانو ته هم ځانګړې لارښوونې شوې، که مراعت یې نه‌کړي نو ټولګیو ته له ورتګه منع کېږي.

په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنۍ سره سم دوی د نجونو لپاره د ښوونځیو دروازې بندې کړې او په بېلابېلو برخو کې یې ګڼ محدودیتونه ولګول.

د لګول شویو محدودیتونو له کبله ګڼ استادان، زده‌کوونکي او هغه کورنۍ چې اولادونه یې له زده‌کړو بې‌برخې شوي د افغانستان پرېښودوو ته اړې شوې دي.

یادو بنسټونو د پنجشنبه په ورځ (د وږی ۱۰مه) په بېلابېلو خبرپاڼو کې ویلي: «دا اعتراف د طالبانو په زندان کې د روحي او فزيکې فشار لاندې اخیستل شوی او دا د خبریالانو د حقونو ښکاره نقص دی.»

د افغانستان د خبریالانو مرکز زیاته کړې، چې دا کار د طالبانو له‌ خوا د رسنیو او خبریالانو د ځپلو د دوام یوه برخه ده.

همداراز د افغانستان د رسنیو مرکز د مهدی انصاري د روغتیايي حالت په اړه اندېښنه څرګنده کړې او د هغه د سمدستي ازادۍ غوښتنه یې کړې ده.

د افغان خبریالانو مرکز د مهدي انصاري محاکمه غیر عادلانه بللې او ټینګار یې کړی چې طالبان خبریالان د مدافع وکیل له شتون پرته محاکمه کوي او په زندان کې یې اچوي.

مهدی انصاري تېر کال د تلې په ۱۴مه نېټه د کابل دشت برچي سیمې څخه «د جلا وطنه رسنیو سره د همکارۍ» په تور نیول شوی و.

طالبانو تېر کال هغه ته د یونیم کال بند سرا اورلې وه.

په دې وروستیو کې د طالبانو استخباراتو د هغه د جبري اعتراف یوه ویډیو خپره کړه.

مهدي انصاري ته نږدې سرچینې وايي، چې د طالبانو په زندان کې د هغه فزیکي او رواني حالت ښه نه دی.