د «فراګیر» په نوم ډلې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا له هغه نوي پرېکړهلیک هرکلی وکړ، چې له مخې به یې په افغانستان کې د بشري حقونو سرغړونو او نړۍوالو جرمونو د اسنادو راټولولو لپاره یو خپلواک څېړنیز میکانیزم جوړ شي.
دغې ډلې د دوشنبې په ورځ (د تلې ۱۴مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره یاد میکانیزم ډېر مهم بللی او په وینا یې دا به د افغانانو پروړاندې روانه سیسټماټیکه ځورونه په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو د حقونو سرغړونې وڅېړي او مستند کړي.
اعلامیه کاږي، د طالبانو له خوا د ښځو او نجونو پروړاندې د سرغړونو زیاتوالی او د بنسټیزو ازادیو ځپل د افغان ولس کړاونه لا پسې ژور کړي او په وینا یې د دوی د معلوماتو لهمخې، سره له دې چې په افغانستان کې وسله والې جګړې راکمې شوي، خو وېره، ناامني او ناهیلۍ لا هم پر خپل ځای دي.
د اعلامیې پر بنسټ: «د حقونو له لاسه ورکول، د نجونو پر زده کړو بندیز، اقتصادي ستونزې، د قومي او مذهبي لږکیو او د پخوانیو دولتي کارکوونکو پروړاندې تبعیضي چلند، پراخه څارنه، جبري تري تم کېدل، غېر قانوني نیونې او بې محاکمې وژنې د وېرې یوه فضا رامنځته کړې ده.»
د اعلامیې لهمخې، په افغانستان کې د طالبانو له لوري پر انټرنېټ وروستی لنډ مهاله بندیز د دې ښکارندويي کوي، چې دغه ډله غواړي افغانان چوپ او له نړۍ څخه یې جلا کړي.
د دغې ډلې په وینا، سره له دې چې د دې میکانېزم منل تاریخي ارزښت لري، خو د دې اعتبار او اغېز به یوازې د دې له چټک، شفاف او اغېزناک پلي کېدنې پورې تړلی وي.
یادې ډلې له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې د دې میکانېزم د پلي کېدنې لپاره پیاوړی سیاسي، ډیپلوماتیک او مالي ملاتړ برابر کړي.
دا په داسې حال کې ده، چې نن د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو د څارلو لپاره د نړۍوال حساب ورکولو میکانیزم پرېکړهلیک تصویب کړ. دغه پرېکړهلیک چې د بشري حقونو د سرغړونو د معافیت مخنیوی کوي او د څارنې لپاره لوړ میکانیزم جوړوي، د شورا د ټولو غړو له خوا تایید شو.
دغه پرېکړهلیک طالبان او نور ټول مسوول اړخونه او کسان متوجې کوي، چې په راتلونکي کې به له عدالت او محکمې سره مخ شي.
دغه راپور د دوشنبې په ورځ (د تلې ۱۴مه) خپور شوی او پکې راغلي، چې د تحریک طالبان پاکستان مشران د افغان طالبانو له رژیم څخه مالي ملاتړ ترلاسه کوي او د هغوی جنګیالي په اسانۍ له افغانستان څخه پاکستان ته تګ او بېرته راتګ کوي.
نیویارک ټایمز لیکي، سره له دې چې طالبان له دې ډلې سره هر ډول ملاتړ ردوي، خو شواهد ښيي، چې د «ټيټيپي» غړي په افغانستان کې له شته شبکو څخه روزنه او د تنظیم ملاتړ ترلاسه کوي. د راپور له مخې، دغه اړیکې د دواړو ډلو د نږدې ایدیالوژیکي اړیکو او ګډو تاریخي ریښو پایله ده.
راپور زیاتوي، چې د «ټيټيپي» د عملیاتو کچه او د هغوی د بریدونو پېچلتیا په وروستیو دوو کلونو کې ډېره لوړه شوې ده. د دغې ډلې بریدونه اوس یوازې د پوځ او پولیسو پر ضد نه، بلکې په ډېرو مواردو کې ملکي وګړي هم اغېزمن کړي دي.
د پاکستان د سولې د څېړنو انستيټیوټ په وینا، د ۲۰۲۴کال تر پایه د پاکستان دننه ترهګریز بریدونه د ۲۰۱۵کال له کچې هم پورته شوي دي.
د دې بنسټ په راپور کې راغلي، دغه زیاتوالی تر ډېره د تحریک طالبان پاکستان د فعالیتونو له امله دی.
د یادې موسسې د ارزونې له مخې، پاکستان اوس د نړۍ دویم هېواد دی چې د ترهګرۍ له جدي اغېزو سره مخامخ دی.
د «ټيټيپي» د بریدونو په ځواب کې د پاکستان پوځ سږکال په اوړي کې په خېبرپښتونخوا او د ډیورنډ کرښې ته نږدې سیمو کې پراخ پوځي عملیات پیل کړل، خو د ځایي سرچینو له قوله، د دغو عملیاتو له امله زرګونه اوسېدونکي بېځایه شوي او د ناامنۍ او بېکورۍ له ګواښ سره مخ دي.
نیویارک ټایمز د خپل راپور په پای کې لیکي، چې د افغانستان له خاورې د «ټيټيپي» د ازادو فعالیتونو دوام د اسلاماباد او کابل «افغان طالبان» ترمنځ د اړیکو تر ټولو ستر خنډ بلل کېږي او د دواړو لوریو ترمنځ د باور کچه ورځ تر بلې راټیټېږي.
اوچا پر اېکس خواله رسنۍ د اڼدریکا راټواټي کونړ ته د سفر ويډیو خپره کړې، چې وایي: «د ژمي د نږدې کېدو او د بارانونو له پیل سره د کونړ زلزلهځپلې کورنۍ له سختو ستونزو سره مخ دي او ډېری کورنۍ وايي، چې دوی د ژمي لپاره نه اسباب لري او نه هم د اوسېدو خوندي ځای.»
راټواټي ټینګار کړی، چې نړۍواله ټولنه باید د ژمي له راسېدو دمخه د سرپناه، خوراکي توکو او نورو اړینو توکو د برابرولو لپاره سمدستي ګامونه پورته کړي.
د روان کال د اګست پر ۳۱مه د کونړ ولایت په څو ولسوالیو کې زوروره زلزله وشوه، چې شدت یې د ریښتر په کچه ۶.۰ درجې ثبت شوی و.
د راپورونو له مخې، په دې پېښه کې لږ تر لږه ۲۲۰۵ کسان مړه او ۳۶۴۰ ټپیان شوي دي. همداراز، شاوخوا ۵۴۰۰ کورونه ویجاړ شوي دي او په ډېرو سیمو کې ښوونځي، کلینیکونه او د خلکو استوګنځایونه د استعمال وړ نه دي پاتې شوي.
د طبیعي ناورینونو د مدیریت ادارې وایي، د زلزلې له امله د کونړ ولایت په خاص کونړ، نورګل، څوکۍ او چپه دره ولسوالیو کې زیانونه خورا پراخ دي. زرګونه کورنۍ بېکوره شوې او د ملګرو ملتونو په وینا، د زرګونو کسانو ژوند د یخنۍ او لوږې له ګواښ سره مخ دی.
د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق خان په خپله اېکس پاڼه لیکلي، د دوشنبې په ورځ (د تلې ۱۴مه) یې په مسکو کې د «مسکو فارمټ» له غونډې مخکې د افغانستان لپاره د روسیې له ځانګړي استازي ضمیر کابلوف سره په کتنه کې د افغانستان په اړه د سیمهییزې همکارۍ د پیاوړتیا پر لارو چارو خبرې کړې دي.
د نوموړي په وینا، په دې لیدنه کې په کابل کې د پاکستان سفیر عبیدالرحمان نظاماني هم ګډون درلود.
له دې سره سم، صادق خان په کابل کې د چین له سفیر یو شیاویونګ سره کتنه ګټوره بللې او زیاته کړې یې ده، چې په دې کتنه کې د سیمې د امنیت، د ترهګرۍ ضد همکاریو او د افغانستان د بشري وضعیت په اړه خبرې شوې دي.
د نوموړي په وینا، په دې کتنه کې یادو ستونزو ته د رسېدنې په موخه د یوې همغږې لارې د رامنځته کېدو پر اړتیا ټينګار وشو، څو ورسره په سیمه کې دایمي سوله او ثبات رامنځته شي.
په ورته وخت کې، صادق خان بیا په کابل کې د ایران له سفیر محمد رضا بهرامي سره لیدنه ژوره بللې او زیاته کړې یې ده: «موږ د افغانستان د وروستیو حالاتو په اړه مفصل بحث وکړ او د ګډو اندېښنو او په ځانګړي ډول د ترهګرۍ د دوامدار ګواښونو په اړه مو نظرونه تبادله کړل.»
د نوموړي په وینا، په دې کتنه کې د یادو مسایلو په تړاو د دوامدارو خبرو او همغږۍ پر اهمیت ټينګار وشو، څو ورسره ګډې ستونزې حل شي.