د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ پر مهال په پاکستان کې د دې ډلې پخوانی سفیر عبدالسلام ضعیف وايي ، پاکستان د ترکیې په استانبول ښار کې مذاکرات ناکام کړل او میدان یې پرېښود. خو نوموړی زیاتوي چې دوی به بالاخره مذاکراتو ته بیرته راګرځي.
نن سې شنبه (د لړم ۶مه) رویټرز خبري اژانس د ځینو سرچینو په حواله خبر ورکړ، چې د ترکیې په استانبول کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ خبرې بېپایلې پای ته رسېدلې دي.
که څه هم په دې اړه ډېر جزییات نهدي ورکړل شوي، خو ویل شوي چې دواړه خواوې د اوږدمهاله اوربند پر سر هوکړې ته په رسېدو کې پاتې راغلي دي.
د پاکستان حکومت او طالبانو لاتر اوسه په دې اړه څه نهدي ویلي.
د حزب اسلامي ګوند مشر ګلبدین حکمتیار د طالبانو او اسلاماباد ترمنځ د وروستیو ترینګلتیاو په اړه غبرګون ښودلی او د پاکستاني چارواکو لهخوا د «مخامخ جګړې» د ګواښ پر وړاندې یې د پاکستان د پارلمان او خلکو پر «چوپتیا» نیوکه کړې ده.
هغه د پاکستان پارلمان ته په پرانیستي لیک کې له دغه هېواده د افغان کډوالو د اېستلو، پر افغانستان د پاکستان د بمباریو او د پاکستان او طالبانو ترمنځ پر اختلاف خبرې کړې دي.
هغه په نیوکې سره ویلي:« د طالبانو او پاکستان ترمنځ د جګړې خبرونه اورو؛ خو نه پوهېږم چې د پاکستان پارلمان ولې چوپه خوله دی؟ ولې د داسې نامسوولانه ګواښونو مخه نه نیسي؟»
د حزب اسلامي ګوند مشر د افغان کډوالو پر وړاندې د پاکستان ناسم چلند ته په اشارې سره ویلي، ولې د بلوڅ بېلتونپالو او پاکستاني طالبانو غچ په پاکستان کې له افغان کډوالو اخیستل کېږي؟ د دغه دوو ډلو عملیات خو د تېر جمهوریت پر مهال پيل شوي وو. هغه وايي: «تاسو ولې یوه ملت ته د نمک حرام خطاب کوئ، ولې د افغانانو سپکاوی کوئ او کورونه یې په بولډوزر ویجاړوئ؟»
هغه په دغه لیک کې ادعا کړې، چې د افغانانو د «جهاد» له امله پاکستان د شوروي اتحاد له «اشغال» نه ژغورل شوی و. هغه لیکلي:« دا موږ و، چې تاسو مو له شوروي اشغال وژغورلی. که موږ له روسانو سره جهاد نه وای کړی، تاسو به اوس د شوروي اتحاد برخه وای. ایا تاسو خپله نه ویل، چې جهاد افغانستان، دفاع پاکستان؟ هغه شعارونه مو هېر شول؟»
هغه دارنګه د پاکستان اټومي وسلو په اړه ویلي:« که موږ جهاد نه وای کړی امریکا به هیڅکله تاسو ته اجازه نهوای درکړې، چې اټومي وسلې جوړې کړئ.» ښاغلي حکمتیار د پاکستان پرضد د افغان خاورې د کارېدنې ادعاوو په ځواب کې ویلي، چې د پاکستان خاوره د افغانستان پر ضد کارول شوې او د پاکستان لهخوا امریکا پر افغانستان بریدونه وکړل.
ګلبدین حکمتیار وايي: «كه زړې خبرې مو هېرې شوې وي؛ ايا په ياد مو دي، كله چې طالبان څلور كاله وړاندې كابل ته ننوتل تاسو دا کار د پاکستان لپاره ستره بریا وبلله. نن څه پېښ شول، چې پروني دوستان مو ناڅاپه په دښمنانو واوښتل او پر کابل او نورو سیمو مو بمبارۍ وکړې؟»
حکمتیار د دغه لیک په وروستۍ برخه کې سپارښتنه کړې، چې باید ستونزې د خبرو له لارې حل شي او د یو بل په کورنیو چارو کې لاسوهنه ونهشي.
د بشري حقونو څار بنسټ د سویلي اسیا څانګې څېړونکې فرشته عباسي وایي، طالبان هغه رسنۍ څاري، خپرونې یې سانسوروي او خبریالان یې نیسي چې د هغوی پر رژیم نیوکې کوي. هغې دارنګه له هېوادونو غوښتي، چې له ګواښ سره مخ خبریالان دې په جبري ډول نه شړي.
فرشته عباسي وايي، چې طالبانو له ۲۰۲۱ کال راهیسې د رسنیو ټول فعالیتونه تقریبا بند کړي دي. هغې په یوه ویډیویي پیغام کې ویلي، په هره اندازه چې طالبان پر رسنیو فشار ډېروي؛ په هماغه اندازه په افغانستان کې د خپلواکو رسنیو اړتیا ډېرېږي.
هغه وايي، هغه جلاوطنه افغان خبریالان چې د طالبانو له لاسه بهرنیو هېوادونو ته تښتېدلي؛ اوس له کوربه هېوادونو څخه د جبري اېستلو له ګواښ سره مخ دي. هغه زیاتوي، که دغه خبریالان بېرته خپل هېواد ته ستانه شي؛ نو د طالبانو له غچ اخیستنې سره به مخ شي.
نوموړې وړاندې ویلي، طالبان باید د رسنیو له محدودیت، د خبریالانو له نیولو، شکنجه کولو او په ټوله کې پر رسنیو له سانسور څخه لاس واخلي. فرشته عباسي وايي: «هغه هېوادونه چې جلاوطنه خبریالان پهکې مېشت دي، ترې غواړو چې د خبریالانو جبري اېستلو لړۍ ودروي.»
د راپورونو له مخې؛ خبریالان په ډېرو هېوادونو کې د کډوالۍ ژوند تېروي او ځينې نور یې بیا لوېدیځو هېوادونو ته د تګ په تمه په درېیمو هېوادونو کې له کړاوه ډک ژوند تېروي.
د پاکستان دولتي ټلوېزیون خبر ورکړی، چې د چمن له لارې هره ورځ له درېیو تر څلور زرو پورې کډوال افغانستان ته ستنېږي. د یادې رسنۍ په راپور کې راغلي، چې تر دې دمه ۱۵لکه ۱۴زره او ۳۸۴ افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.
په راپور کې راغلي، د پاکستان حکومت نور چا ته اجازه نهورکوي چې له پاسپورټ او وېزې پرته دغه هېواد ته داخل شي. د پاکستان ټلویزیون (PTV News) سېشنبه (د لړم ۶مه) پر اېکس پاڼه لیکلي، یوازې هغه کسان پاکستان ته تلای شي چې سوداګریزې یا سیاحتي وېزې ولري.
راپور زیاتوي، چې د بلوچستان حکومتي ادارې په چمن کې د کډوالو لپاره د اوسېدو او خوراک زمینه برابره کړې؛ خو له دې سره داسې راپورونه هم خپاره شوي، چې په چمن کې بندپاتې افغانان له ګڼو ستونزو سره مخ دي.
له بل پلوه د پاکستان د جماعت اسلامي ګوند پخواني مشر سراج الحق د پاکستان له حکومته غوښتي، چې د افغانستان او پاکستان تر منځ دې لارې بېرته خلاصې کړي. هغه ویلي، چې له ۱۵ ورځو راهیسې د پاکستان او افغانستان ترمنځ لارې تړلې دي، هغه افغان ماشومان، ښځې او سپین ږېري تر شنه اسمان لاندې شپې سبا کوي چې غواړي خپل هېواد ته ستانه شي.
سراج الحق د پاکستان له حکومته غوښتي، چې له انساني اصولو سره سم دې ژر تر ژره لارې خلاصې کړي؛ څو بند پاتې افغان کډوال بېرته خپل هېواد ته ستانه شي.
که څه هم د پاکستان دولتي ټلوېزیون ویلي، چې افغانان د شوداګریزو او سياحتي وېزو له لارې پاکستان ته راتلای شي؛ خو افغان سوداګرو افغانستان انټرنشنل پښتو برخې ته ویلي، چې پاکستان له یوه کال راهیسې د سوداګریزو وېزو ورکړه کمه کړې دي. یادې رسنۍ ویلي، چې یوازې د سیاحتي او سوداګریزو وېزو لرونکي افغانان پاکستان ته تلای شي؛ خو د روغتیایي وېزو یادونه یې نهده کړې.
د طالبانو تر کنټرول لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون وايي، چې پرون دوشنبه له ایران او پاکستان نه ۱۳۸۲ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۷۹۶۹ کسانو ته رسېږي؛ افغانستان ته ستنې شوې دي.
د یاد کمېسیون د راپور له مخې؛ یادې کورنۍ د سپین بولدک، اسلامکلا او ورېښمو پله له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي. یاد کمېسیون ویلي، چې له دغه ستنو شویو کډوالو سره د ځینو لومړنیو توکو مرستې هم شوې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې د ډیوربنډ کرښې په اوږدو کې د لارو د تړل کېدو له کبله د سلګونه افغان کورنیو د بند پاتې کېدو په اړه خبرونه ورکړل شوي دي.
وړاندې په سپین بولدک او چمن کې ځینو ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي، دا چې پاکستاني پوله ساتي ځواکونه په لنډمهالي ډول د چمن – سپین بولدک لار پرانیزي په چمن کې د افغان کډوالو ډېره ګڼه ګوڼه جوړه شوې ده.
په ورته وخت کې د راپورونو پربنسټ؛ د تورخم دروازې د تړل کېدو له کبله هم سلګونه کورنۍ له څو ورځو راهیسې بندې پاتې دي او له بېلابېلو ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.
په دې وروستیو کې پاکستان او ایران د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ په کمساري ډول چټکه کړې او هره ورځ د سلګونه کورنیو د ستنېدو په اړه خبرونه ورکول کېږي.
د هالنډ حکومت پرېکړه کړې، چې دوه افغانې مېرمنې بېرته افغانستان ته ستنې کړي. د هالنډ د کډوالۍ او تابعیت اداره (IND) وایي، دغه دواړه ښځې کولای شي په افغانستان کې د طالبانو له لوري د ښځو لپاره له لګېدلو بندیزونو او محدودیتونو سره ځانونه عیار کړي.
هالنډۍ NRC رسنۍ د یاد هېواد د کډوالۍ چارواکو په حواله راپور ورکړی، د دغو ښځو له ډلې یوه یې ځکه بېرته افغانستان ته استول کېږي چې د هالنډ له ټولنې او شته ارزښتونو سره یې ځان نهدی عیار کړی.
یاده اداره وايي، دغه مېرمنې چې عمرونه یې ۷۹ او ۵۹ کاله دي؛ دوی په بېرته ستنېدو سره کولای شي د افغانستان د ښځو د ژوند له اوسنیو شرایطو سره ځانونه برابر کړي.
دغه ادارې زیاته کړې، له دې ډلې د یوې مرمنې په اړه د کډوالۍ چارواکو استدلال کړی چې نوموړې په افغانستان کې تر ډېره د کور په کارونو بوخته وه او لږ به له کوره وتله؛ نو ځکه یې د پناه غوښتنه د منلو وړ نهده. خو د هغې وکیل وايي، چې نوموړې اوس په هالنډ کې کار کوي او په ټولنه کې فعاله ده.
دغه پرېکړه په داسې حال کې شوې، چې د هالنډ حکومت د څو نورو لوېدیځو هېوادونو سره یوځای د ښځو پر وړاندې د طالبانو د ځپوونکو اقداماتو پرضد د عدالت نړۍوالې محکمې ته شکایت کړی.
په دې اړه د یادې ادارې یوه ویاند ویلي، په اسلامي هېوادونو کې ښځې له تبعیض سره مخ دي؛ خو هالنډ نهشي کولای ټولو مسلمانو ښځو ته یوازې د خپلو حکومتونو د تبعیضي چلند له امله پناه ورکړي. د هغه په وینا؛ هالنډ یوازې هغو ښځو ته پناه ورکوي چې د هغوی ژوند په جدي توګه له ګواښ سره مخ وي.
د کډوالۍ ادارې ویاند زیاته کړې، چې د دغو دوو افغان ښځو ژوند له جدي ګواښ سره مخ نهدی؛ نو بېرته خپل هېواد ته یې ستنېدل کومه ستونزه نهلري.
دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو په افغانستان کې له بیا واکمنېدو سره د ښځو پر وړاندې پراخ محدودیتونه ولګول چې له کبله یې پر دوی د ملګرو ملتونو په ګډون د بېلابېلو نړۍوالو بسټونو او هېوادونو له لوري توندې نیوکې شوې دي.
طالبانو بیا تل ویلي، چې په افغانستان کې د ټولو او په ځانګړې توګه د ښځو حقونه د دوی د «اسلامي شریعت» په چوکاټ کې خوندي دي، هغه ادعا چې نه هم افغان مېرمنو او نه نړۍوالې ټولنې ته د منلو ده.