د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلوېزیون خبر ورکړی، چې د روان لمریز کال له پیل راهیسې پنجشېر ولایت نه د ۲۱مېلیونه او ۴۴۴زره امریکایي ډالرو په ارزښت ۲۱۸ ټنه ګیلاس بهرنیو هېوادونو ته صادر شوي.
راپور زیاتوي، چې دغه ګیلاس د هوایي دهلېز له لارې قزاقستان، روسیې، قرغزستان، ترکمنستان، چین او متحده عربي اماراتو ته صادر شوي دي. ویل شوي، چې دغه ګیلاس پر ۳۵۰هکټاره ځمکه د جوړو شویو باغونو نه ترلاسه شوي او د هر کیلو بیه یې شاوخوا ۱۰۰ افغانیو ته رسېده.
طالبانو د خپلې دویم ځل واکمنۍ له پیله د منځنۍ اسیا هېوادونو تر څنګ له روسیې او چین سره سوداګریزې اړیکې پراخې کړې دي. کارپوهان یې لامل په نړۍواله کچه پر دغه ډلې محدودیتونه ګڼي او ډېری هېوادونه ورسره سوداګرۍ او نورو اړیکو ته زړه نه ښه کوي.
د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان ملي راډیو ټلوېزیون خبر ورکړی، چې د ترکیې په استانبول ښار کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ درېدلي مذاکرت بېرته پیلېږي. ټاکل شوې، چې دغه خبرې د قطر په منځګړیتوب پیل شي.
که څه هم په دې اړه ډېر جزییات نهدي ورکړل شوي؛ خو وړاندې ځینو پاکستاني رسنیو هم د مذاکراتو د بېرته پیلېدو په اړه خبر ورکړی و.
ورته مهال رویټرز خبري اژانس د درېیو باخبره سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې پاکستان او طالبان به د خپلو اختلافونو د پای ته رسولو لپاره په استانبول کې خبرې اترې بېرته پیل کړي.
یوه ورځ وړاندې پاکستان په رسمي توګه اعلان کړی و، چې د استانبول خبرې پای ته رسېدلې؛ خو ترکیې هڅه وکړه چې اوربند مات نهشي او دواړه لوري بېرته د خبرو مېز ته راوګرځي.
په راپور کې راغلي، پاکستان پرېکړه کړې چې له طالبانو سره خبرې بېرته پیل کړي؛ څو یو ځل بیا «د سولې د ټینګښت فرصت برابر شي». په راپور کې د خبرو د بیا پیل د کره نېټې یادونه نهده شوې.
د طالبانو ویاندویانو لاتر اوسه د خبرو د بیا پیل په اړه په رسمي توګه څه نهدي ویلي. د طالبانو او پاکستان ترمنځ خبرې د قطر او ترکیې په منځګړیتوب د روانې اوونۍ په اوږدو کې څلور ورځې پرلهپسې په استانبول کې ترسره شوې؛ خو دغه خبرې بېپایلې پای ته ورسېدې. پاکستان او طالبان دواړه یو بل ته د خبرو د ناکامېدو له کبله د ملامتۍ ګوته نیسي.
د طالبانو او اسلاماباد ترمنځ تر جګړې وروسته د سیاسي ترینګلتیاوو له امله په تېرو دوو اونیو کې د پاکستان دننه د تازه مېوو، سبزیجاتو او ان وچې میوې بیې د پام وړ لوړې شوې دي. پاکستانۍ رسنۍ وایي، د اسلاماباد په ګډون ګڼو ښارونو کې خلک له لوړو بیو فریادونه کوي.
د سوداګرو د معلوماتو له مخې؛ د سبزيجاتو او مېوو بیې اوس تر بل هر وخت لوړې شوې دي. د یو کیلو رومیانو بیه ۴۵۰ کلدارو ته رسېدلې، هوږه ۶۰۰ کلدارې، سونډ (ادرک) ۸۰۰ کلدارې، مټر ۴۰۰ کلدارې، پیاز ۱۸۰ او سپینې مولۍ په ۱۵۰ کلدارو پلورل کېږي.
همدارنګه د کندهاري انارو بیه تر ۴۵۰کلدارو او د چمن د یو کیلو انګورو بیه تر ۵۵۰ کلدارو رسېدلې ده. د دغه لوړو بیو لوی لامل له افغانستان نه پاکستان ته د صادراتو بشپړ بندیز بلل شوی دی. همدا راز په پاکستان کې بیا د چرګانو بیه بیخي راټیټه شوې، ځکه افغانستان ته یې قاچاق بند شوی دی. برعکس پاکستان کې د پسونو او غټو مالونو غوښې بیا ګرانې شوې او د لبنیاتو پلورونکي هم اندېښنه لري، چې په نوامبر میاشت کې به یې بیې لوړې شي.
اېکسپرېس ټربیون ورځپانې د پاکستان د سبزیجاتو ټولنې د یوه مشر غلام قادر میر له خولې لیکلي: «پاکستان کې د وروستیو سېلابونو له امله د سبزيجاتو او مېوو ډېری کروندې لهمنځه تللې دي. موږ د افغانستان پر وارداتو تکیه لرله.»
نوموړی وایي، چې اوسمهال د پاکستان حاصلات کم دي او تقاضا دوه برابره زیاته شوې ده. د هغه په خبره؛ که لارې همداسې بندې وي او افغانستان سره سوداګري عادي نهشي؛ نو پاکستان کې به بیې همداسې لوړې وي. تورخم، سپین بولدک، خرلڅي، غلام خان او د انګور اډې لارې له تېرو نږدې درېیو اونیو راهیسې بندې دي.
هاخوا په افغانستان کې هم د لارو تړل کېدو د تازه مېوې کاروباریانو او بڼوالو ته خپله برخه زیانونه اړولي دي. د دواړه خواوو سوداګرو په وار، وار له اسلاماباد او کابل غوښتي، چې د خپلو سیاسي کړکېچونو او ناندریو له کبله دې سوداګري نه زیانمنوي.
لا معلومه نهده، چې پر ډیورنډ کرښه تړل شوې دروازې به تر کومې مودې تړلې وي او د خلاصون په تړاو یې هم کوم ښکاره څرک نه لیدل کېږي.
د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ پرمهال په پاکستان کې د دغې ډلې پخوانی سفیر عبدالسلام ضعیف وايي، د افغانستان او پاکستان ترمنځ ستونزې د جګړې له لارې نهشي حل کېدای. هغه زیاته کړې، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د ستونزو حل یوازې د خبرو له لارې شونی دی او باید له ګواښلو ډډه وشي.
نوموړي پر اېکس پاڼه لیکلي:« دمکۍ او ګواښونه د نا اهلو خلکو کار دی او باید ترې ډډه وشي.» هغه دارنګه پر ټولو او په ځانګړې توګه د پښتونخوا او بلوچستان پر سیاسي مشرانو غږ کړی، چې د تفاهم لپاره غږ پورته کړي.
دا په داسې حال کې ده، چې تازه د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف طالبانو ته توند خبرداری ورکړی. نوموړي په یوه بیان کې ویلي و، چې اسلاماباد به نور د ډیورنډ کرښې هاخوا د «خیانت» او «ملنډو» زغم ونهلري.
د پاکستان دفاع وزیر ویلي و:« موږ کولای شو د طالبانو رژیم بشپړ لهمنځه یوسو او هغوی بېرته غارونو ته ور وتمبوو. که دوی وغواړي، د تورې بوړې د ماتې تکرار به د سیمې خلکو ته د نندارې وړ صحنه وي.»
د پاکستان دفاع وزیر په خپل وروستي اېکس پوسټ کې طالبان د ۲۰۰۱ کال په څېر د تورې بوړې غارونو کې په اېسارولو ګواښلي دي؛ خو د ۲۰۰۱ کال په ډسمبر کې د تورې بوړې په غارونو کې د القاعدې جنګیالي او بن لادن پټ وو او د شنونکو په باور، طالبان پاکستان ته په ازادانه ډول لاړل.
د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان ملي راډیو ټلویزیون خبر ورکړی، چې د قوش تېپې کانال د سربند چارې ۸۵ سلنه او د دویمې برخې د کېندنې او ډکولو چارې ۹۵سلنه بشپړې شوې دي.
د طالبانو د دولتي شرکتونو رییس احمد جان بلال د یاد کانال له چارو څخه د لیدنې پر مهال ویلي، چې د قوش تېپې کانال چارې به په خپل وخت بشپړې شي. نوموړي زیاته کړې، چې د قوش تېپې کانال د افغانستان د اقتصادي ثبات لپاره تاریخي فرصت دی او د دغه پروژې د بشپړېدو لپاره به هلې ځلې کوي.
وړاندې د ملي پراختیا شرکت مسوولینو ویلي و، چې د قوش تېپې کانال پروژې د دویم فاز د کېندلو چارې به د روان لمریز کال تر پایه بشپړې شي.
د ۲۸۰ کیلومټره په اوږدوالي د اوبو د دغه ستر کانال چارې د ۱۴۰۱ کال (د وري په ۱۰مه) پیل شوې، چې د چارواکو په خبره په بشپړېدو به یې درې مېلیونه جریبه كرنيزه ځمكه خړوبه شي.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزی قزاقستان ته د خپل سفر پر مهال د دغه هېواد د یوشمېر مهمو صنعتي او کرنیزو سیمو څخه لیدنه کړې ده. هغه ویلي، هڅه کوي چې د یاد هېواد له عصري کرنیز سېسټم څخه په افغانستان کې هم استفاده وکړي.
د پنجشنبې په ورځ د (لړم ۸مه) د طالبانو یاد وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، په دې لیدنه کې د قزاقستان د ملي اقتصاد وزیر ژومان ګارین هم له نورالدین عزیزي سره ملتیا کوله.
دغه لیدنې د اریس ولایت د مکتارال، شاردارا او کوجهتوغای په سیمو کې ترسره شوې. دغه سیمې د عصري کرنې، مېکانیزه زراعت، کرنیزو تولیداتو او د بدلون یا پروسس صنعتونو له مخې د بېلګې په توګه پېژندل کېږي. خبرپانه کې راغلي، چې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر د دغه سفر پر مهال له نږدې د قزاقستان د کرنې، اوبو لګونې، د کرنیزو محصولاتو د پروسس او بسته بندۍ پرمختګونه وکتل.
عزیزي د یاد سفر پر مهال ویلي، افغانستان کولای شي د قزاقستان له بریالیو تجربو څخه په کرنه او صنعت کې ګټه واخلي. نوموړي زیاته کړه: «د قزاقستان ګټورې تجربې او نوې کرنیزه ټېکنالوژي کولای شي، زموږ د هېواد د کرنیزو تولیداتو او اړوندو صنعتونو د ودې لپاره یوه ښه بېلګه وي.»
د سفر په بله برخه کې د افغانستان پلاوي د قزاقستان او ازبکستان له پولې هم لیدنه کړې ده. دواړو لورو د منځنۍ اسیا د نړۍوالو صنعتي همکاریو د مرکز اړوند د ګمرکي او ڼرانزیټي اسانتیاوو په اړه خبرې او نظرونه هم سره تبادله کړي.
خبرپانې لیکي، په دغه لیدنو کې د عصري سکنر سیسټمونو نصبول، د وسایطو د تګ راتګ د چټکې معاینې، د ګمرکونو د اسانتیا او د ټرانزیټ وخت د کمېدو مسایل د خبرو اصلي ټکي وو. دواړو لوریو د سیمهییزې سوداګرۍ د پیاوړتیا او د افغانستان، قزاقستان او د منځنۍ اسیا د نورو هېوادونو تر منځ د سوداګریز حجم د زیاتوالي پر اړتیا ټینګار کړی.
عزیزي زیاته کړې: «د دغه سفر اساسي موخه د نوو همکاریو زمینو برابرول، د تجربو تبادله او د قزاقستان د بریالیو اقتصادي بېلګو څخه د افغانستان د دوامداره پرمختګ لپاره ګټه اخیستل دي.» د طالبانو بېلابېلو لوړو پوړو چارواکو په دې وروستیو کې د منځنۍ اسیا هېوادونو ته سفرونه ډېر کړي دي.
د کارپوهانو په وینا؛ طالبان چې اوس په نړۍ کې سخت منزوي شوي، د اړیکو او سوداګرۍ لپاره ورته یوازې د منځنۍ اسیا هېوادونه ورپاتې دي.