په جنیوا کې د افغانستان استازي نصیر احمد اندېشه وايي، د طالبانو شور او تبلیغات دې ډلې ته مشروعیت نهشي ورکولی. هغه د طالبانو د دغو تبلیغاتو په تړاو وضاحت نه دی ورکړی، خو ښايي اشاره یې له پاکستان سره جګړه او همداراز خبرې اترې وي.
نصیر احمد اندېشه په جنیوا کې د سویلي افریقا له دایمي استازي سره په کتنه کې زیاته کړه، «هغوی [طالبان] اور لګوونکي دي، نه اور مړه کوونکي.»
اندېشه د جمعې په ماخوستن (د لړم ۹مه) پر ایکس خواله رسنۍ په ډاګه وویل، افغانستان له سویلي افریقا سره د بشري حقونو او وقار د ساتنې او د تبعیض پر وړاندې د مبارزې په برخو کې ګډ تاریخ لري او هغه یې د مقاومت او زړورتیا یوه نښه وبلله.
پښتون ملتپال سیاستوال او د پاکستان د مشرانو جرګې پخوانی غړی افراسیاب خټک وايي، په پاکستان کې له افغان کډوال سره ډېر «وحشتناک» چلند کېږي. په پېښور کې بیا د طالبانو کونسل له پاکستان څخه غواړي تر هغې چې لارې نه وي پرانېستل شوي، نو د افغان کډوالو د اېستنې بهیر دې ودروي.
افراسیاب خټک په پاکستان کې له افغان کډوالو سره روان چلند د ټولو نړۍوالو قوانینو، بشري حقونو او کنوانسیونونو خلاف بولي او زیاتوي، «خپل هېواد ته د تګ لپاره تړلو دروازو ته د هغوی وړل او په بدو شرایطو کې د اونیو لپاره انتظار کول غیر انساني دي.»
په پېښور کې افغان کونسل محبالله شاکر بیا ویلي، دمګړۍ د افغان کډوالو له کډو بار سلګونه موټر له نوښار څخه تر تورخم پورې د سړک پر غاړه پرته له هېڅ ډول امکاناتو ولاړ او د تورخم دروازې خلاصون ته په تمه دي.
هغه له پاکستان څخه غوښتي چې د لارو تر خلاصېدو پورې د افغان کډوالو د جبري اېستنې بهیر ودروي او په یاده لاره کې په تمه ولاړو افغان کډوالو ته د سرپناه، اوبو او خوراکي توکو د برابرېدو زمینه هم برابره کړي.
پر کابل د پاکستان له هوايي برید او د ډیورند پر کرښې د افغان طالبانو او پاکستان تر منځ له جګړو وروسته د افغانستان او پاکستان تر منځ ټولې لارې د اسلام اباد له لوري وتړل شوې.
له ۲۱ ورځو راهیسې دغه لارې د هر ډول تګ راتګ پرمخ تړل شوي او د راپورونو لهمخې، ښايي سبا د پاکستان له خوا د تورخم دروازه یوازې د ګډوالو د ستنېدو لپاره پرانېستل شي.
د قطر لپاره د طالبانو سفیر او په استانبول کې له پاکستان سره د مرکچي پلاوي غړی سهیل شاهین وايي، د استانبول په پنځه ورځنیو خبرو اترو کې د پاکستان ځينې غوښتنې غیر عملي او غیر منطقي وې. هغه وایي، د طالبانو غوښتنې ډیرې منطقي او باید په متن کې شاملې شوې وای، خو «توافق ته ونه رسېدو.»
سهیل شاهین له یوې بهرنۍ رسنۍ په مرکه کې ویلي، په استانبول کې د پاکستان پلاوي یوه «غیر منطقي» غوښتنه دا وه چې افغانستان باید په پاکستان کې له نا امنیو مخنیوی وکړي.
شاهین زیاته کړې، «یوه غوښتنه یې [پاکستان] چې زما په نظر غیر عملي وه او هغه دوی ته راجع کېده، دا وه چې باید پاکستان داخل کې امنیتي پېښه ونهشي، نو دا خو د دوی هېواد دی او مسوولیت یې هم د دوی دی، افغانستان څنګه کولی شي چې په یوه بل هېواد کې د هغوی د امنیت مسوولت په غاړه واخلي، نو دا زما په نظر غیر عملي او غیر منطقي وه.»
د نوموړي په وینا، په دا ځل خبرو کې هم د طالبانو غوښتنه دا وه، چې د افغانستان حریم نقض نهشي او په پاکستان کې د داعش په ګډون د افغانستان خلاف له وسله والو ډلو ملاتړ ودرېږي او اجازه ورنهکړل شي چې د پاکستان خاوره د افغانستان پر ضد وکاروي.
خو دغه دواړه غوښتنې د استانبول غونډې په ګډه اعلامیه کې نه دي راغلي او سهیل شاهین یې د لامل په تړاو وايي، ځکه تر اوسه یې په اړه ورستۍ پرېکړه نه ده شوې خو د عناوینو په توګه چې په راتلونکې کې به پرې بحث کېږي یادونه شوې ده.
په استانبول کې د طالبانو د مرکچي پلاوي غړی د افغانستان او پاکستان تر منځ د لارو د تړل کېدو په تړاو وايي، لارې د پاکستان له لوري بندې شوي او په وینا یې پاکستان لوري ان په دوحه غونډه کې هم ژمنه کړې وه، چې لارې به پرانېزي، خو له ۲۱ ورځو راهیسې تړلې دي.
سهیل شاهین په ټينګار سره وایي، «سوداګري او سیاست باید سره جلا وي، دواړو خواو ته عام ولس او تجاران باید قرباني نه وي.»
د نوموړي په وینا، په استانبول غونډه کې پر مسایلو باندې په یوه وخت تر ۱۶ ساعتونو هم بحث شوی او په وینا یې کله کله به دغه خبرې هم جدې کېدلې.
د یادونې وړ ده، چې د طالبانو او د پاکستان تر منځ د سولې خبرې له ۵ ورځو وروسته پرون (۵شنبه د لړم ۸مه) د یوې ګډې اعلامیې په خپرولو سره پایته ورسېدې او راتلونکې ۵شنبه بیا بیا سره کیني.
د ګډې اعلامیې په یوې برخه کې ویل شوي، «ټولو خواوو د اوربند د دوام پرېکړه وکړه، د سرغړونې پر مهال به د جریمې ټاکلو لپاره د څارنې او تصدیق یو ګډ میکانیزم جوړ شي.»
د طالبانو د سرحدي پولیسو ویاند عبادالله فاروقي وايي، چې سبا د پاکستان له خوا د تورخم دروازه یوازې د ګډوالو لپاره پرانېستل کېږي. نوموړي پر اېکسپاڼه لیکلي:«هېوادوال او مسافرین دې تورخم ته سفر نه کوي، ځکه د پاکستان لورې له قوله دروازه یوازې د کډوالو لپاره پرانېستل کېږي.»
پر همدغه مهال د خیبر ښتونخوا په ګمرک کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د شنبې په ورځ به د تورخم دروازه افغانستان ته د ستنېدونکو کډوالو پرمخ خلاصه شي.
سرچینو ویلي، چې د ستنېدونکو کډوالو پرته پر تورخم دروازه بل هر ډول تګ راتګ او ترازیت ته اجازه نه ورکول کېږي.
د تورخم دروازه د تېرو شل ورځو راهیسې د پاکستان له خوا د هر ډول تګ راتګ پر مخ تړل شوې ده.
د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف ویلي، تر څو چې افغان طالبان د ټی ټي پي له ملاتړ نه لاس نه وي اخیستی، تر هغو به د کابل او اسلام اباد اړیکې عادي نه شي. نوموړي ویلي، چې د ټي ټي پي یو شمېر غړي په افغانستان کې اوسیږي او پاکستان ته یې د ننوتو مخه باید ونیول شي.
خواجه اصف د جمعې په ورځ (د لړم ۹مه) د پاکستان له جیونیوز ټلویزیون سره په مرکه کې وویل:«له ګاونډي سره سوله ییزې اړیکې یوازې هغه وخت ممکن دي، چې د تحریک طالبان پاکستان ملاتړ په بشپړ ډول پای ته نه وي رسیدلي.»
نوموړي د استانبول مذاکراتو ته په اشاره ویلي، که له افغانستان نه پاکستان ته د ټيټيپي د ننوتلو لړۍ دوام ولري او مخه یې ونه نیول شي، نو د دواړو هېوادونو ترمنځ د هر ډول هوکړې عملي کول ناممکن دي. خواحه اصف په ټینګار سره وویل:«د پاکستان اساسي غوښتنه د افغانستان له طرفه د ترهګرو هر ډول نفوذ بندول دي.»
د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف دا څرکندونې پرداسې مهال کړې، چې تېره شپه د اسلام اباد او کابل ترمنځ په استانبول کې دویم پړاو مذاکرات پای ته ورسېدل او درېیم پړاو مذاکرات به د نومبر په ۶مه نېټه پیل شي.
په تورخم کې د طالبانو د «عمري» پنډغالي مسوولینو ویلي، چې له پاکستانه د افغان کډوالو د احتمالي بیروبار د مدیریت له ستونزو د مخنیوي لپاره یې له وړاندې په تورخم کې لازم چمتووالی نیولی دی.
په ننګرهار کې د طالبانو رسنیز دفتر د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په عمري پنډغالي کې یې د استوګنې خېمې، روغتیايي خدمتونه، د اوبو او خوراکي موادو چمتو کول او د ښځو او ماشومانو لپاره ځانګړې برخې چمتو شوې دي.
په تورخم کې د طالبانو د عمري پنډغالي مسوول محمد هاشم میوندوال وايي هڅه کوي، چې د پاکستان له لوري د جبري راستنېدونکو افغان کډوالو لپاره بنسټیزې اړتیاوې پوره کړي.
طالبان په داسې حال کې په تورخم کې د پاکستان له خوا د راستنېدونکو افغان کډوالو لپاره د چمتوالي خبر ورکوي، چې د تېرو شل ورځو راهیسې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د تورخم دروازه د هر ډول تګ و راتګ پرمخ تړل شوې، چې له امله یې سلګونه افغان کډوال د کرښې ها غاړې ته د بېرته راتګ په تمه شپې او ورځې تېروي.