سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې تېره شپه د کندهار ولایت د تختهپل ولسوالۍ د انځرګي کډوالو په پنډغالي کې دوه ماشومان، چې عمرونه یې دوه او درې میاشتې وو، د لوږې له امله مړه شوي دي.
په کندهار کې د طالبانو د کډوالو او راستنېدو چارو رییس ولي جان بادام ځايي خبریالانو ته د لوږې له امله د دوو ماشومانو او د ناروغۍ له امله د یوې ښځې مړه کېدل تایید کړي دي.
طالبانو ویلي، چې یاد کسان د کرښې هغې غاړې ته له څو ورځو بند پاتې کېدو وروسته، تېره ورځ افغانستان ته راستانه شوي او د انځرګي په پنډغالي کې مېشت شوي وو.
د ایران د تایباد ولسوال حسین جمشیدي ویلي، چې د روان کال له پیله یې له افغانستان سره د دوغارون پر پوله د ۱۷۴۶ میلیارده ریالو په ارښت قاچاقي توکي نیولي دي. د هغه په وینا، په نیول شویو قضیو کې ۸۰ سلنه افغان اتباع ښکېل دي.
دغه ایراني چارواکي ویلي، د ایران د قاچاقي توکو پر ضد ادارې په تایباد کې د قاچاقي توکو په اړه ۱۰۴۴ قضیې ثبت کړې دي.
د حسین جمشیدي په خبره په کشف شویو قاچاقي توکو کې تېل، غلا شوي ګرځنډه تلیفونونه، ګاز لرونکي څښاک او د موټرو پرې شاملې دي، چې ایران ته د داخلېدو او یا هم له ایران څخه د وتلو پرمهال نیول شوي دي.
د خراسان رضوي د تایباد ولسوالی ویلي:«د دوغارون د قاچاقو پر ضد ادارې د خراسان رضوي په کچه د دغو چارو په رسېدو کې تر ټولو لوړ ځای لري او شاوخوا ۸۰ سلنه قضې چې پر دغه پوله ثبت شوي دي د افغان وګړو سره تړاو لري.»
جمشیدي زیاته کړې، چې له رسمي لارو پرته ایران ته د توکو د ننوتلو او اېستلو هر ډول اقدام جرم ګڼل کېږي او له سرغړونکو سره به د قانون له مخې چلند وشي.
پر همدغه مهال د تایباد ولسوال ویلي، چې د دوغارون بندر له لارې هره ورځ له ۴۰ زرو څخه ډېر ایراني او افغان موټر چلونکي او سوداګر تګ راتګ کوي او دغې ګڼې ګوڼې د قاچاق د څار اړتیا ډېره کړې ده.
په تورخم ښارګوټي کې د عمري کډوالو پنډغالي یوه مسوول ویلي، له پاکستان څخه د تورخم له لارې به نږدې څوارلس سوه کورنۍ افغانستان ته ستنې شي. قاري ذاهد ویلي چې نن سهار د تورخم دروزې له خلاصون وروسته ګڼ شمېر د افغان کډوالو کورنۍ پنډغالي ته راغلي او د ثبت پروسه یې روانه ده.
په تورخم کې د عمري په نامه د کډوالو بنډغالي مسوول قاري زاهد د طالبانو تر کنټرول لاندې ملي ټلوېزیون ته ویلي، چې راستانه شويو کډوالو ورته ویلي، پاکستان ۹۰ سلنه د افغان کډوالو سیمکارټونه بند کړي دي.
نوموړي همدراز وویل، چې پاکستان او د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د افغان کډوالو پنډغالو باندې ټول امکانات بند کړي دي.
دی زیاتوي، چې زیاتره افغان کډوال غواړي بېرته خپل هېواد ته ستانه شي او د تورخم دروازې د پرانېستلو سره به د افغان کډوالو راتګ زیات شي.
د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلوېزیون نن شنبه (د لړم ۱۰مه) راپور ورکړ، چې یوازې پاکستان کې د ایسار پاتې افغان کډوالو د بېرته ور ستنېدو لپاره نن سهار د تورخم دروازه پرانېستل شوه. لا هم د دوه اړخیزې سوداګرۍ او له افغانستان څخه پاکستان ته د تلونکو کسانو پر مخ دا دروازه تړلې ده.
افغانستان انټرنشنل - پښتو ته له تورخمه ځايي دوکاندارانو ویلي چې کډوال دروازې ته نږدې شوي او پاکستاني مامورینو یې د ستنېدو رسمي چارې پیل کړې دي.
د یادونې وړ ده، په دې وروستیو کې د پاکستان حکومت په دغه هېواد کې د افغان کډوالو پنډغالي وتړل، چې له امله یې زیات شمېر کډوال هېواد ته د راستنېدو په درشل کې دي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت مرستیال محمد نبي عمري وايي، چې په ډېری سيمو کې ځنګلونه اره کيږي، چې په دې ډول قطع کولو سره بوټي بېرته نه راشنه کيږي او ځنګلونه په دايمي ډول لمنځه وړل کيږي. د هغه په وینا، ځنګلونه ملي شتمني ده او ټول یې د ساتلو مسوولیت لري.
د طالبانو د ننګرهار ولایت د والي رسنیز دفتر د شنبې په ورځ ( د لړم ۱۰مه) وویل، چې د ننګرهار ولایت په کوربهتوب د ختیځ زون په کچه لوړ پوړو طالب مسوولينو او قومي مخورو د ځنګلونو ساتنې او بيا احياء کولو په موخه غونډه وکړه.
دې غونډې ته د طالبانو د کورنیو چارو وزارت مرستیال محمد نبي عمري وويل، چې د ځنګلونو ساتنې په موخه به د شنې قطعې ترڅنګ ځوانان پر دنده وګماري، ترڅو له يو خوا کاري فرصت رامنځته شي او له بل پلوه د ځنګلونو ساتنه وشي.
نوموړي همدا راز وويل، چې د خپلو ولسونو ستونزې او اړتياوې یې هم په نظر کې نيولي او د ځنګلونو ساتنې ترڅنګ به دوی ته هم ځانګړې پاملرنه وشي.
په همدې حال کې د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزير عطاءالله عمري وويل: « زمونږ پلرونو او نيکونو راته شنه او پراخه ځنګلونه په ميراث پريښي دي، راځئ چې مونږ هم خپلو راتلونکو نسلونو ته دغه ملي شتمني په ښه بڼه وساتو...»
د یادونې وړ ده، چې په دې وروستیو کې په ځینو ولایتونو کې د اوسېدونکو شکایتونه دا دي، چې په ځینو سیمو کې ځنګلونه د نامعلومو کسانو له خوا اره کېږي او بیا بهر ته قاچاق کېږي.
د طالبانو د بلخ ولایت د اطلاعاتو او کلتور ریاست په همکارۍ له یو شمېر ځوانانو سره د ازبکي ژبې د کلتور، تاریخ او ټولنیز مقام د درناوي په موخه فرهنګي نندارتون جوړ شوی دی. په دې نندارتون کې د نقاشۍ او خطاطۍ بېلابېل اثار، همدارنګه محلي خواړه نندارې ته وړاندې شول.
د بلخ ولایت د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست د شنبې په ورځ (د لړم ۱۰مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره پر اېکسپاڼه لیکلي، چې په دې جوړ شوي پروګرام کې یو شمېر شاعرانو او ځوانانو خپل نظمونه په ازبکي ژبه ولوستل.
دوی لیکلي، چې د دغه پروګرام د جوړولو موخه د ازبکي ژبې ژوندي ساتل او د ځوان نسل د دې ژبې زدهکړې ته هڅونه ده. هغوی دغه ډول فرهنګي پروګرامونه د افغانانو ترمنځ د یووالي او همپالنې په پیاوړتیا کې اغېزمن بللي دي.
د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رییس محمدالله ضرار ویلي، چې ازبکي ژبه نه یواځې د اړیکو وسیله ده، بلکې د افغانستان د ازبک قومونو د فرهنګي او تاریخي هویت مهمه برخه ده او دغه ډله د هېواد ټولو قومونو، ژبو او فرهنګونو ودې ته ژمنه ده او د ودې او پرمختګ زمینه یې ورته برابره کړې ده.
د نوبل جایزې پښتنه ګټونکې او د نجونو د زده کړو فعاله ملاله یوسفزۍ وايي، افغانستان په نړۍ کې یوازینې هېواد دی چې نجونې پکې له زده کړو منعه شوي او د هرې ورځې په تېریدو سره یې وضعیت مخ په خرابېدو دی.
نوموړې تازه د بي بي سي له انګریزي برخې سره په خبرو کې ویلي چې د افغانستان وضعیت په دقیقه توګه څاري او د ښځو پر وړاندې د طالبانو ځپوونکي اقدامات د ژورې خواشینې او اندیښنې وړ دي.
یوسفزۍ ویلي چې که څه هم میرمنې او نجونې په سیسټماتیک ډول په افغانستان کې له خپلو حقونو بې برخې شوي؛ خو بیا هم هڅه کوي چې له بېلابېلو لارو زده کړې وکړي چې دا پخپله د طالبانو پر وړاندې د مقاومت ښکاره بېلګه ده.
د نجونو د زدهکړو دا فعاله په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې ځپوونکي اقدامات د جنستي تبعیض او اپارټایید یوه بڼه ګڼي چې په خبره یې پر وړاندې باید غږ پورته شي.
یوسفرۍ پر نړۍوالې ټولنې غږ وکړ چې د افغان ښځو د ملاتړ په برخه کې دې ځکه ګامونه پورته چې په ټکو یې دا یوازې د افغان ښځو د حقونو مساله نه، بلکې د ټولۍ نړۍ د ښځو او بشري حقونو اړوند موضوع ده.
طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې پراخ محدویتونه ولګول چې د نجونو سربیره د نړیوالو ټولنې توند غبرګونونه یې راوپارول.
که څه هم په تیرو څه باندې څلور کلونو کې د ملګرو ملتونو په ګډون بېلابېلو نړیوالو بنسټونو، سیاسي مشرانو او د بشري حقونو ګڼو فعالانو په پرلپسې ډول له طالبانو غوښتي چې د افغان ښځو په تړاو دې خپل دریځ نرم کړي خو لاهم افغان نجونې د زده کړو په ګډون له خپلو لومړنیو حقونو بې برخي دي.
طالب ویاندویانو په کراتو ادعا کړې چې په افغانستان کې د ټولو په ځانګړي توګه د ښځو حقونه د دوي په ټکو د اسلامي شریعت په چوکاټ کې خوندي دي، هغه ادعا چې نه افغان میرمنو او نه هم نړیوالې ټولنې ته د منلو ده.