ایراني چارواکی: په دوغارون کې د ۱۷۴۶ میلیارده ریالو په ارښت قاچاقي توکي نیول شوي دي

په تورخم کې د عمري په نامه د کډوالو بنډغالي مسوول قاري زاهد د طالبانو تر کنټرول لاندې ملي ټلوېزیون ته ویلي، چې راستانه شويو کډوالو ورته ویلي، پاکستان ۹۰ سلنه د افغان کډوالو سیمکارټونه بند کړي دي.

نوموړي همدراز وویل، چې پاکستان او د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د افغان کډوالو پنډغالو باندې ټول امکانات بند کړي دي.

دی زیاتوي، چې زیاتره افغان کډوال غواړي بېرته خپل هېواد ته ستانه شي او د تورخم دروازې د پرانېستلو سره به د افغان کډوالو راتګ زیات شي.

د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلوېزیون نن شنبه (د لړم ۱۰مه) راپور ورکړ، چې یوازې پاکستان کې د ایسار پاتې افغان کډوالو د بېرته ور ستنېدو لپاره نن سهار د تورخم دروازه پرانېستل شوه. لا هم د دوه اړخیزې سوداګرۍ او له افغانستان څخه پاکستان ته د تلونکو کسانو پر مخ دا دروازه تړلې ده.

افغانستان انټرنشنل - پښتو ته له تورخمه ځايي دوکاندارانو ویلي چې کډوال دروازې ته نږدې شوي او پاکستاني مامورینو یې د ستنېدو رسمي چارې پیل کړې دي.

د یادونې وړ ده، په دې وروستیو کې د پاکستان حکومت په دغه هېواد کې د افغان کډوالو پنډغالي وتړل، چې له امله یې زیات شمېر کډوال هېواد ته د راستنېدو په درشل کې دي.

د طالبانو د ننګرهار ولایت د والي رسنیز دفتر د شنبې په ورځ ( د لړم ۱۰مه) وویل، چې د ننګرهار ولایت په کوربه‌توب د ختیځ زون په کچه لوړ پوړو طالب مسوولينو او قومي مخورو د ځنګلونو ساتنې او بيا احياء کولو په موخه غونډه وکړه.

دې غونډې ته د طالبانو د کورنیو چارو وزارت مرستیال محمد نبي عمري وويل، چې د ځنګلونو ساتنې په موخه به د شنې قطعې ترڅنګ ځوانان پر دنده وګماري، ترڅو له يو خوا کاري فرصت رامنځته شي او له بل پلوه د ځنګلونو ساتنه وشي.
نوموړي همدا راز وويل، چې د خپلو ولسونو ستونزې او اړتياوې یې هم په نظر کې نيولي او د ځنګلونو ساتنې ترڅنګ به دوی ته هم ځانګړې پاملرنه وشي.

په همدې حال کې د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزير عطاءالله عمري وويل: « زمونږ پلرونو او نيکونو راته شنه او پراخه ځنګلونه په ميراث پريښي دي، راځئ چې مونږ هم خپلو راتلونکو نسلونو ته دغه ملي شتمني په ښه بڼه وساتو...»

د یادونې وړ ده، چې په دې وروستیو کې په ځینو ولایتونو کې د اوسېدونکو شکایتونه دا دي، چې په ځینو سیمو کې ځنګلونه د نامعلومو کسانو له خوا اره کېږي او بیا بهر ته قاچاق کېږي.

د بلخ ولایت د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست د شنبې په ورځ (د لړم ۱۰مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره پر اېکس‌پاڼه لیکلي، چې په دې جوړ شوي پروګرام کې یو شمېر شاعرانو او ځوانانو خپل نظمونه په ازبکي ژبه ولوستل.

دوی لیکلي، چې د دغه پروګرام د جوړولو موخه د ازبکي ژبې ژوندي ساتل او د ځوان نسل د دې ژبې زده‌کړې ته هڅونه ده. هغوی دغه ډول فرهنګي پروګرامونه د افغانانو ترمنځ د یووالي او هم‌پالنې په پیاوړتیا کې اغېزمن بللي دي.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رییس محمدالله ضرار ویلي، چې ازبکي ژبه نه یواځې د اړیکو وسیله ده، بلکې د افغانستان د ازبک قومونو د فرهنګي او تاریخي هویت مهمه برخه ده او دغه ډله د هېواد ټولو قومونو، ژبو او فرهنګونو ودې ته ژمنه ده او د ودې او پرمختګ زمینه یې ورته برابره کړې ده.

نوموړې تازه د بي بي سي له انګریزي برخې سره په خبرو کې ویلي چې د افغانستان وضعیت په دقیقه توګه څاري او د ښځو پر وړاندې د طالبانو ځپوونکي اقدامات د ژورې خواشینې او اندیښنې وړ دي.

یوسفزۍ ویلي چې که څه هم میرمنې او نجونې په سیسټماتیک ډول په افغانستان کې له خپلو حقونو بې برخې شوي؛ خو بیا هم هڅه کوي چې له بېلابېلو لارو زده کړې وکړي چې دا پخپله د طالبانو پر وړاندې د مقاومت ښکاره بېلګه ده.

د نجونو د زده‌کړو دا فعاله په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې ځپوونکي اقدامات د جنستي تبعیض او اپارټایید یوه بڼه ګڼي چې په خبره یې پر وړاندې باید غږ پورته شي.

یوسفرۍ پر نړۍوالې ټولنې غږ وکړ چې د افغان ښځو د ملاتړ په برخه کې دې ځکه ګامونه پورته چې په ټکو یې دا یوازې د افغان ښځو د حقونو مساله نه، بلکې د ټولۍ نړۍ د ښځو او بشري حقونو اړوند موضوع ده.

طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې پراخ محدویتونه ولګول چې د نجونو سربیره د نړیوالو ټولنې توند غبرګونونه یې راوپارول.

که څه هم په تیرو څه باندې څلور کلونو کې د ملګرو ملتونو په ګډون بېلابېلو نړیوالو بنسټونو، سیاسي مشرانو او د بشري حقونو ګڼو فعالانو په پرلپسې ډول له طالبانو غوښتي چې د افغان ښځو په تړاو دې خپل دریځ نرم کړي خو لاهم افغان نجونې د زده کړو په ګډون له خپلو لومړنیو حقونو بې برخي دي.

طالب ویاندویانو په کراتو ادعا کړې چې په افغانستان کې د ټولو په ځانګړي توګه د ښځو حقونه د دوي په ټکو د اسلامي شریعت په چوکاټ کې خوندي دي، هغه ادعا چې نه افغان میرمنو او نه هم نړیوالې ټولنې ته د منلو ده.

نوموړي ده نېشن ورځپاڼې ته په یوه مقاله کې لیکلي چې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ وروستیو نښتو د دواړو هېوادونو ترمنځ باور ته سخت زیان رسولی دی.

منصور احمد خان وړاندیز کړی چې پاکستان باید د افغانستان په تړاو ګډه سیمه‌ییزه تګلاره رامنځته کړي، څو د تلپاتې ثبات زمینه برابره شي. هغه لیکلي: «طالبان باید د پاکستان امنیتي اندېښنې درک کړي او وسله‌والو ډلو سره له اړیکو دې لاس واخلي. اسلام اباد هم باید اړیکې یوازې د امنیت له زاویې ونه سنجوي، بلکې سیاسي او اقتصادي همکاریو ته لومړیتوب ورکړي.»

دغه پاکستاني ډېپلومات ویلي چې دواړه هېوادونه باید د بهرني منځګړیتوب پر ځای مستقیمې خبرې پیل کړي او د اعتماد فضا رامنځته کړي. د ده په وینا، ګډ امنیتي میکانیزمونه او اقتصادي پروژې کولای شي د همکارۍ نوې مرحله پیل او زیانمن شوی باور بېرته ورغوي.

منصور احمد خان د مطلب په پای کې ویلي چې که څه هم دواړو هېوادونو اړیکې د رامنځته شویو پېښو له کبله سختې زیانمې شوي؛ خو بیا هم کولای شي په متقابل درناوي ولاړې او ټینګې اړیکي وپالي او د ټکر پرځای د تفاهم له لارې ستونزې حل کړي.

دا په داسې حال کې ده چې تازه د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي چې هېڅ‌کله له پاکستان سره جګړې ته لېوالتیا نه لري او باید بدبینۍ ختمې شي.

د ذبیح الله مجاهد په خبره: «دلته مسلمان او ورونه ملتونه پراته دي. د جنګ مخنېوي لپاره هڅه کو او دوه اړخیزه همکاري مهمه ده. بدبیني، اخطارونه او تورونه لګول او تهدید دا مسالې نه حل کوي. مسالې په ورورۍ، اعتماد او ناستې پاستې حل کېږي.»

د طالبانو ویاند همدا شان ویلي چې که پاکستان د افغانستان په هر ولایت کې ځانله پېښ کوم ګواښ ویني؛ نو له دوی سره دې استخبارتي مالومات شریک کړي او بیا به یې د حل لپاره اقدامات وکړي.