د جرمني لومړي وزیر فریدرېښ مېرڅ د دوشنبې په ورځ ویلي، چې هغه د سوریې ولسمشر ته د برلین د سفر بلنه ورکړې ده. ښاغلي مېرڅ ویلي، چې د سوريایي کډوالو اېستل به د الشرع سره د هغه د ناستې یو له اصلي موضوعاتو څخه وي.
مېرڅ له خبریالانو سره په خبرو کې ویلي: «البته موږ به په جرمونو د ککړو سوریایي پناه غوښتونکو اېستلو ته دوام ورکړو. دا زموږ پلان دی. موږ به اوس دا په خورا مشخص ډول پلي کړو.»
هغه زیاته کړې، د سوریایي کډوالو د منلو پالیسي باید پای ته ورسېږي؛ ځکه چې په سوریه کې کورنۍ جګړه پای ته رسېدلې او د هغه هېواد د وګړو لپاره په جرمني کې د پناه غوښتنې کوم دلیل نهشته.
د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت سرپرست نجیبالله حیات حقاني په ارزګان او ننګرهار ولایتونو کې د راستنېدونکو کډوالو لپاره د ښارګوټو تفصیلي پلانونه منظور کړل. په دغو ښارګوټو کې به ۲۲۴۰ کورونه جوړ شي.
د دغه وزارت د خبرپاڼې لهمخې، په ارزګان کې د راستنېدونکو لپاره ښارګوټی به په ۲۳۹۵ جریبه ځمکه کې له ټولو خدماتي او ښاري اسانتیاوو په پام کې نیولو سره جوړ شي. دغه ښارګوټی به ۱۷۴۰ د استوګنې نمرې ولري.
په ننګرهار کې به ورته ښارګوټی په ۵۰۰ جریبه ځمکه کې جوړ شي او ټولټال به ۵۰۰ د استوګنې نمرې ولري.
د دغو ښارګوټو طرحې د راستنېدونکو کډوالو د استوګنې د ستونزو د حل او د ښاري ژوند د اسانتیاوو د برابرولو په موخه جوړې شوي، څو بېرته راستنېدونکي او بې ځایه شوي هېوادوال د ښاري ژوند له اسانتیاوو څخه برخمن او ورته د دوامدارې ودې زمینه برابره شي.
په خبرپاڼه کې په دې اړه چې دغه ښارګوټي به په کومې بودیجې او څومره وخت کې جوړ شي او همداراز د وېشنې د څرنګوالي په تړاو هېڅ ډول جزییات نه دي ورکړل شوي.
د چین صدراعظم لي چيانګ د دوشنبې په ورځ له روسي صدراعظم ميخايل ميشوستين سره د لیدنې پر مهال وویل چې بیجنګ غواړي له مسکو سره ګډې امنیتي ګټې وساتي او په مختلفو برخو کې همکاري نوره هم پیاوړې کړي. دواړو مشرانو په چینايي ښار هانګژو کې خبرې وکړې.
د روسیې صدراعظم میشوستین په یوه دوه ورځني سفر چین ته تللی، او د روسیې د دولتي خبري اژانس تاس په وینا، ټاکل شوې د سې شنبې په ورځ له ولسمشر شي جینپینګ سره هم وګوري.د خبرو تمرکز به پر اقتصادي او تخنیکي همکاریو وي.
لي چيانګ وویل: «چین او روسیه ښه ګاونډیان او د باور وړ ملګري دي.»
د چین د مرکزي تلویزیون د راپور له مخې، هغه زیاته کړه: « چین چمتو دی چې له روسیې سره د پراختیايي ستراتیژیو همغږي لا پیاوړې کړي او په بېلابېلو برخو کې همکاري پراخه کړي».
د کرملین دفتر د جمعې په ورځ ویلي وو چې د میشوستین سفر ته «ډېر لوړ» ارزښت ورکوي، خو دا یې نهدي ویلي چې ایا ولسمشر ولادیمیر پوتین به د خپل صدراعظم له لارې شي جینپینګ ته کوم پیغام واستوي که نه.
پوتین او شي په ۲۰۲۲ کال کې د «بېسرحده ملګرتیا» تړون لاسلیک کړی و.
له هغه وخت راهیسې، روسیې د بندیزونو د اغېز کمولو لپاره له چین سره سوداګریزې او د انرژۍ په تړاو اړیکې پیاوړې کړې دي. دغه راز د یوان په اسعارو راکړه ورکړه لوړه شوې او دوه اړخیزه سوداګري تاریخي کچې ته رسېدلې ده.
که څه هم د امریکا او چین ترمنځ د سوداګرۍ کړکېچ، په ځانګړي ډول د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له دورې وروسته، د مسکو او بیجینګ ترمنځ سوداګري پیاوړې کړې وه، خو د وروستیو میاشتو په ترڅ کې د دواړو هېوادونو سوداګري راکمه شوې ده.
د روسیې د صنعت او سوداګرۍ وزیر انتون عليخانوف دغه کمښت «بهرنی فشار» او د روسیې په بازار کې له چینایي توکو سره تړلی بللی.
د رویټرز د راپور له مخې، د چین د تېلو دولتي شرکتونو پر روزنېفټ او لوک ایل د امریکا له بندیزونو وروسته د روسیې د سمندري تېلو اخیستل ځنډولي دي.
د چین د سپټمبر میاشتي ګمرکي معلومات ښيي چې روسیې ته د چین د یوانمحوره صادراتو کچه په کال کې ۲۱ سلنه راکمه شوې، خو له روسیې څخه واردات بیا ۳،۸ سلنه ډېر شوي دي.
د یکشنبې په ورځ د روسیې مرستیال صدراعظم دیمیتري چرنېشینکو او د چین مرستیال صدراعظم هي لیفینګ په نینګبو ښار کې د ګډې کمېټې د غونډې مشري وکړه، چې د مسو او نېکل د صادراتو د زیاتوالي او کرنیزو محصولاتو ته د پراخ لاسرسي یادونه پکې وشوه.
فاکس نیوز راپور ورکوي، چې د امریکا حکومت پر لبنان فشارونه زیات کړي، څو د ایران له ملاتړ څخه برخمنه حزبالله ډله بېوسلې کړي. دا فشارونه تر هغه وروسته زیات شوي، چې د لبنان حکومت او پوځ په دې برخه کې پاتې راغلل.
په راپور کې ویل شوي، اسرایيلي چارواکي او امنیتي کارپوهان باور لري چې د لبنان پوځ د حزبالله د بېوسلې کولو توان نه لري او اسراییل یوازې د خپلو هوایي بریدونو له لارې د دې ډلې پوځي ځواک محدود کړی دی.
فاکس نیوز په همدې خبر کې لیکلي، چې ایران د حزبالله اصلي ملاتړی دی او لا هم دې ډلې ته لارښوونې کوي، څو د کورنیو او بهرنيو فشارونو پر وړاندې مقاومت وکړي او د راتلونکو جګړو لپاره چمتووالی وساتي.
حزبالله نه یوازې په لبنان کې، بلکې په سوریې او نورو سیمو کې هم خپل فعالیتونه پراخ کړي او د خپلو پوځي وړتیاوو د بیا پیاوړتیا لپاره کار کوي.
د امریکا او اسراییل چارواکي باور لري، چې حزبالله د لبنان او ټولې سیمې د ثبات لپاره جدي ګواښ دی او باید بې وسلې شي، څو لبنان د امن او ثبات پر لور حرکت وکړي.
د خبریالانو پر وړاندې د جرمونو د معافیت د پای ته رسولو د نړۍوالې ورځې په مناسبت د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش په ټوله نړۍ کې د خبریالانو پر وړاندې د تاوتریخوالي او ګواښونو د زیاتوالي په اړه اندېښنه څرګنده کړه.
هغه له ټولو هېوادونو وغوښتل، چې د خبریالانو پر وړاندې د تاوتریخوالي او وژنو په قضیو کې څېړنې او قانوني تعقیب وکړي او د هغوی امنیت او د کار ازادي تضمین کړي.
د خبریالانو پر وړاندې د جرمونو له معافیت څخه د پای ته رسولو نړۍواله ورځ هر کال د نومبر په دویمه نېټه د ملګرو ملتونو لهخوا نمانځل کېږي.
انتونیو ګوترېش په همدې مناسبت وویل: «په نړۍ کې د هرو لسو وژل شویو خبریالانو له ډلې نهو پېښو ته تر اوسه هېڅ ځواب نه دی ورکړل شوی.»
انتونیو ګوترېش په خبره، غزه په هره شخړه کې د خبریالانو لپاره تر ټولو وژونکې سیمه ده.
هغه ټینګار وکړ، چې د ژورنالېزم مسلک په ټوله نړۍ کې له ناوړه لفظي چلند، ګواښونو، فزیکي بریدونو، بند، شکنجې، وژنې او ګڼو نورو ګواښونو سره مخ دی.
انتونیو ګوترېش د ښځینه خبریالانو پر وړاندې د انلاین ځورونې او ډیجیټلي تاوتریخوالي د زیاتوالي په اړه هم اندېښنه څرګنده کړې او ټینګار یې وکړ، چې باید د هغوی د خوندي کار چاپېریال لپاره هڅې وشي.
نوموړي له هېوادونو وغوښتل، د هغو خبریالانو قضیې تعقیب کړي چې د تاوتریخوالي قرباني شوي او د مطبوعاتو د ازادۍ دفاع یې کړه ده.
دا ورځ په داسې وخت کې نمانځل کېږي، چې په افغانستان کې خبریالان او رسنۍ په خورا بدو شرایطو کې فعالیت کوي.
د افغانستان د خبریالانو د مرکز د وروستي راپور له مخې، په تېرو شلو کلونو کې لږ تر لږه ۱۳۰ خبریالان او د رسنیو کارکوونکي د جګړې او تنظیم شویو جرمونو له امله وژل شوي او له دې قضیو څخه ۹۰ سلنه بې پایلې پاتې دي.
سربېره پر دې، د طالبانو حکومت د مطبوعاتو او معلوماتو ته د لاسرسي قانون لغوه کړی او د هېواد دننه رسنۍ یې د سخت سانسور او فشار لاندې راوستې دي.
د بلخ ولایت لپاره د طالبانو د والي ویاند وايي، د دغې زلزلې له امله د مزارشریف ښار له یو شمېر بلاکونو ځينو کسانو ځانونه راغورځولي او له امله یې لاس او پښې یې ماتې شوې او هغوی پر وخت روغتونونو ته لېږدول شوي دي.
نوموړی سره له دې چې د دغو ژوبل شویو کسانو د شمېر په اړه څه نه وايي، خو زیاتوي چې په دې اړه یې پلټنې روانې دي.
له دې سره سم، د تاشقرغان چې د زلزلې مرکز ته نږدې ګڼل کېږي، یو شمېر اوسېدونکي افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وايي، دمګړی په یاده ساحه کې ګردونه دي او داسې ښکاري، چې کوم غر ښوېیدلی، خو لا تر اوسه هېڅ یوې رسمي سرچینې د غره د ښوېیدو پخلی نه دی کړی.
افغانستان انټرنشنل- پښتو ته په رسېدلو ویډیوګانو کې د دغې زلزلې د شدت کچه لوړه ښکاري او ځينو مزار مېشتو هم ویلي، چې په دې زلزله کې یې د کورونو په دېوالونو کې درزونه پیدا شوي دي.
د یادونې وړ ده، چې نن شپه د افغانستان په وخت د شپې په ۱۲:۵۸دقیقو د ۶ اعشاریه ۳ درجې رېښټر په کچه زلزلې د افغانستان د پلازمېنې په ګډون یو شمېر ولایتونه او په ځانګړې توګه شمالي ولایتونه لړزولي.
د امریکا د جیولوجیکي سروې (USGS) د راپور لهمخې، د دغې زلزلې مرکز «خُلم» ولسوالۍ بلل شوې او تر ځمکې لاندې په ۲۲ کیلومترۍ کې رامنځته شوې ده.
د راپورونو لهمخې، دغه زلزله له افغانستان سربېره په تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان کې هم احساس شوې ده.
لا تر اوسه د دغې زلزلې له امله د اوښتي احتمالي تلفاتو په تړاو څه نه دي ویل شوي.