د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر سهیل اپریدی وایي، چې په قبایلي سیمو کې د پوځي عملیاتو د کړاوونو په اړه له نورو دير ښه پوهیږي او د پوځي عملیاتو په نوم ناسمي پالیسۍ ورته د منلو وړ نه دي.
سهیل اپریدي په یوه بیان کې د خیبر پښتونخوا په قبایلي سیمو کې د پوځي عملیاتو په اړه سختې نیوکې کړې او وايي، هغه تګلارې کې چې د یاد ایالت د اوسیدونکو په ګټه نه وي، نه يي مخکې منلي او نه به یې اوس ومني.
نوموړي د خپلو خبرو پرمهال زیاته کړې:«امنیتي ځواکونو زموږ په جوماتونو کې سپي تړل. کله چې به موږ ورتللو او ویل به مو چې دا د جومات سپکاوی دی، نو هغوی به ویل، چې د سپیانو او ستاسو حیثیت یو دی.»
نوموړي دا څرکندونې پر داسې مهال کړې، چې څو ورځې وړاندې د خیبر پښتونخوا د تیرا سلګونو اوسیدونکو د یوې غونډې پر مهال په یاده سیمه کې له پوځي عملیاتو سره مخالفت ښودلی و اوپرېکړه یې کړې وه، چې له خپلې سیمې به کډه نشي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي ویلي، چې له طالبانو سره د ډیورنډ کرښې په اړه د راولاړې شوي شخړې په اړه یې خپل ټول شواهد او غوښتنې د مذاکراتو منځګړو ته سپارلې دي.
طاهر اندرابي نن د جمعې په ورځ، د لړم ۱۶مه د خپلې اوونیزې خبري غونډې پر مهال خبریالانو ته ویلي، چې د یاد هېواد مذاکره کوونکی پلاوی په استابول کې له طالبانو سره په خبرو بوخت دی.
نوموړي زیاته کړې، چې د پاکستاني پلاوي له خوا منځګړو ته مستند شواهد وړاندې شوي او د مذاکراتو منځګړي زموږ د غوښتنو او شواهدو په اړه له افغان طالبانو سره په خبرو بوخت دي.
نوموړي ویلي:« د پاکستان له خوا وړاندې شوي شواهد د ټي ټي پي او نورو مسایلو په اړه دي. زموږ غوښتنې ډیرې ساده، روښانه، مستندې او پر شواهدو ولاړې دي.»
طاهر اندرابي ویلي چې د مذاکراتو پرمهال منځګړو د پاکستان دریځ په بشپړ ډول تایید کړی او پاکستان یوازې یو غوښتنه لري، چې د افغانستان خاوره باید د ترهګرۍ په موخه د دوی پر ضد ونه کارول شي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ درېیم پړاو مذاکرات د دواړو لوریو د استخباراتو د رییسانو په مشرۍ ترسره کېږي او د یادو مذاکراتو د دوام پرمهال تېره ورځ ناوخته دواړو لوریو یو پر بل په سپین بولدک کې د اوربند د ماتېدو داعاوې هم کړي دي.
د خیبر پښتونخوا ایالتي حکومت اعلان کړی، چې د نومبر پر ۱۲مه نېټه به د دغه ایالت د خرابېدونکي امنیتي وضعیت د ارزونې لپاره د سولې جرګه راوبولي. د دغه جرګې موخه په یاد ایالت کې د پوځي عملیاتو مخالفت بلل شوی او مرکزي حکومت هم پهکې د ګډون بلنه منلې.
د خیبر پښتونخوا د ایالتي اسمبلۍ مشر بابر سلیم سواتي د پنجشنبې په ورځ د (لړم ۱۵مه) په پېښور کې د پاکستان تحریک انصاف ګوند له یوشمېر سیمهییزو مشرانو سره په ګډه خبري غونډه کې وویل، چې په دغه ایالت کې به هېڅ ډول نویو پوځي عملیاتو ته اجازه ورنه کړل شي.
سواتي زیاته کړه، اسمبلۍ په تېرو دوو میاشتو کې د قانون او نظم پر وضعیت مفصل بحثونه کړي او دې پایلې ته رسېدلې، چې هر نوی جګړهییز اقدام به د خلکو کړاوونه نور هم زیات کړي.
هغه وویل: « که څه هم امنیتي وضعیت اندېښمنوونکی دی؛ خو هره پرېکړه باید زموږ په سلا او موافقه وشي.» د نوموړي په خبره؛ ټول سیاسي ګوندونه په دې سلا شوي، چې یوه پارلماني امنیتي کمېټه دې جوړه شي او د سولې یوه پراخه جرګه دې راوبلل شي چې پهکې ټول ګوندونه برخه ولري.
د سواتي په وینا: «موږ پرېکړه کړې، چې د جرګې له پای ته رسېدو وروسته به له اړوندو چارواکو سره وګورو؛ څو ډاډ ترلاسه کړو چې د خلکو اندېښنې واورېدل شي.» هغه ټینګار وکړ، چې باید هېڅ سیاسي غږ چوپ نهشي او د دوی موخه دا ده چې د خلکو او ادارو ترمنځ د باور وړ اړیکې رامنځته کړي.
هغه وایي، د ټولو سیاسي ګوندونو استازي، د مدني ټولنې غړي، وکیلان او خبریالان دغې جرګې ته ور بلل کېږي. د خېبر پښتونخوا د ایالتي اسمبلۍ مشر زیاته کړه: «زموږ خلک په هرو پوځي عملیاتو کې ځورېدلي دي؛ دا ځل باید د هغوی غږ د راتلونکي لوری وټاکي.»
د یاد ایالت اطلاعاتو ځانګړي سلاکار شفیع جان وویل، چې د سولې ټینګښت دوی د ایالتي حکومت تر ټولو ستره ننګونه ده. هغه تایید کړه، چې د ایالت والي او ټول سیاسي مشران به د نومبر پر ۱۲مه د سولې جرګې ته ور وبلل شي. د هغه په خبره: «د پارلماني امنیتي کمېټې د کار چوکاټ به د ټولو ګوندونو د وړاندیزونو پر بنسټ جوړېږي.»
د تحریک انصاف ګوند ایالتي مشر علي اصغر وایي، دغه جرګه له پخوانیو غونډو سره بنسټیز توپیر لري؛ ځکه «دا ځل یې د اسمبلۍ مشر مشري کوي؛ څو د ټولو ګوندونو ګډون یقیني شي.»
هغه وویل: «موږ ټولو ګوندونو ته بلنې استولې دي؛ ځکه امنیتي اندېښنې د ټول ایالت د اوسېدونکو ګډه ستونزه ده. پوځي عملیات یوازې بېکورهتوب او د خلکو کړاوونه زیاتوي.»
په همدې حال کې د مرکزي حکومت د قبایلي او ایالتي چارو وزیر امیر مقام په اسلاماباد کې اعلان وکړ، چې د پاکستان مرکزي حکومت د تحریک انصاف بلنه منلې او په جرګه کې به برخه واخلي. نوموړي دا خبره د تحریک انصاف ګوند له یوه مشر اسد قیصر سره په ګډه خبري ناسته کې وکړه.
اسد قیصر په غونډه کې وویل: «موږ خپلې غوښتنې له مرکزي حکومت سره شریکې کړې دي او له دوی منندوی یو، چې زموږ بلنه یې ومنله.» هغه غوښتنه وکړه، چې دایمي ثبات لپاره باید د یوې واحدې تګلارې چوکاټ جوړ شي.
دغه جرګه داسې مهال جوړېږي، چې په خېبر پښتونخوا کې ورځ تر بلې نا امنۍ زور اخیستی او هره ورځ د «ټيټيپي» جنګیالي له پاکستاني پوځیانو سره په بېلابېلو سیمو کې په نښتو اخته وي. د پاکستان مرکزي حکومت او پوځ په خېبر پښتونخوا کې له تېرې یوې لسیزې راهیسې پر واکمن ګوند تحریک انصاف تور پورې کوي، چې په لوی لاس یې د «ټيټيپي» وسلهوالو ته په دغه ایالت کې د نا امنۍ زمینه برابره کړې؛ خو د یاد ګوند مشران بیا دا پړه پر پورځ او مرکزي حکومت اچوي. د تحریک انصاف مشران وایي، د پاکستان د پوځ او مرکزي حکومت د ناسمو تګلارو له کبله پښتونخوا د نا امنۍ په اور کې سوځي.
د طالبانو او پاکستان تر منځ د درېیم پړاو خبرو اترو لړۍ د پنجشنبې په ورځ د (لړم ۱۵مه) په استانبول کې پيل شوه؛ خو له دې سره هممهاله يو لوړپوړی پاکستانی چارواکی وايي، د اسلاماباد غوښتنې «نهبدلېدونکې» دي او هېواد به یې له خپل دریځه شاتګ ونهکړي.
له اسلاماباد نه خپرېدونکې ډان ورځپاڼې د نوم نه ښودو پرته د دغه چارواکي په حواله لیکلي، چې پاکستانی پلاوی د روښانه لارښوونو سره استانبول ته رسېدلی او د دوی بنسټیزه موخه دا ده چې ډاډ ترلاسه کړي، هغه ژمنې چې طالبانو مخکې کړې وې، د عملي کېدو ضمانت یې باید ورکړل شي. د دغه تضمین اصلي موخه د افغانستان له خاورې د «ټيټيپي» د وسلهوالو فعالیتونو مخنېوی دی.
هغه زياته کړه: «د پاکستان دريځ څرګند او پر ميداني حقايقو او کره استخباراتي معلوماتو ولاړ دی. موږ د يو اغېزمن څار او باوري مېکانيزم غوښتونکي يو؛ څو ډاډ ترلاسه کړو چې د طالبانو استازو خپلې ژمنې عملي کړې دي. دا هم پهکې شامل دي، چې د تحریک طالبان پاکستان غړي چې په افغانستان کې پټ دي بايد اسلاماباد ته وسپارل شي.»
دغه پاکستاني چارواکي دا هم وويل، اسلاماباد وړانديز کړی چې افغانستان کې د ترهګرو ډلو د وضعيت څېړنې لپاره دې بېطرفه نړۍوال څارونکي هم ګډون ولري. هغه ټينګار وکړ: «موږ کره شواهد لرو، چې ښيي د طالبانو حکومت د تحريک طالبان پاکستان جنګيالي په ښاري سيمو کې ځای پر ځای کوي؛ څو که پاکستان پر هغوی عمليات وکړي، دغه بریدونه د ملکي وګړو پر وړاندې تبليغ شي.»
راپور کې راغلي، د طالبانو پلاوی د خپل مشر ملا هبتالله اخندزاده په مستقيم حکم دې خبرو ته تللی دی. ورځپاڼه زیاتوي، اخندزاده خپلو مذاکرهکوونکو ته سپارښتنه کړې، چې يوازې هغه ژمنې ومني چې عملي کېدل يې ممکن وي او د اسلاماباد تر فشار لاندې رانهشي.
د اسلاماباد او کابل د خبرو درېيم پړاو د ترکيې او قطر په منځګړتوب د استانبول په «کنراد» هوټل کې روان دی، چې موخه يې د پخوانيو هوکړو د پلي کېدو د څار چوکاټ وروستی کول دي.
دغه خبرې په داسې حال کې روانې دي، چې د دواړه لورو تر منځ د بېباورۍ فضا لا هم درنه ده. تېره ورځ سپین بولدک کې یو ځل بیا د ډزو تبادلې د دواړو لوریو ترمنځ د اوربند نازک وضعیت لا پېچلی کړی دی. له دې سره، سره دواړه لوریو ویلي، چې خبرو ته دوام ورکوي؛ څو د روان کړکېچ لپاره یو ګډه حل لاره ومومي.
د طالبانو د پلاوي مشري د دغه ډلې د استخباراتو رییس عبدالحق وثیق او د پاکستاني پلاوي مشري بیا د «ایاېسای» مشر جنرال مالک عاصم کوي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ پر ډیورنډ د نښتو له امله کابو میاشت وشوه، چې د تورخم په ګډون پر یاده کرښه یو شمېر نورې لارې هم د سوداګریرې راکړې ورکړې پر مخ تړلې دي. دواړه غاړې زرګونه بار وړونکي موټرونه د خلاصون په تمه ولاړ دي او سوداګرو ته مېلیونونه ډالر زیانونه هم اوښتي دي.
له اسلاماباد نه خپرېدونکې اېکسپرېس ټربیون ورځپاڼې په تورخم کې د پاکستاني ګمرک د چارواکو په حواله لیکي، چې د دروازې د اوږدمهاله بندېدو له کبله د بار وړونکو موټرو اوږدې لیکې جوړې شوې او د وارداتو تر څنګ صادراتي او ټرانزیټي مالونه بند پاتې دي.
چارواکي زیاتوي، چې په عادي حالاتو کې پاکستان افغانستان ته سمنټ، درمل، د نساجۍ توکي، تازه مېوې او سبزیجات صادروي او په بدل کې یې له افغانستان نه د ډبرو سکاره، صابونډبره، وچه مېوه، تازه مېوه او نور توکي واردوي.
یاده ورځپاڼه لیکي، پر تورخم لاره هره ورځ ۸۵۰مېلیونه پاکستانۍ کلدارې سوداګریزه راکړه ورکړه کېږي چې له دې ډلې ۵۸۰مېلیونه کلدارې د پاکستان صادرات او ۲۴۰مېلیونه بیا دغه هېواد ته د افغانستان واردات دي. د پاکستان حکومت د ګمرکي محصولاتو له لارې هره ورځ شاوخوا ۵۰مېلیونه کلدارې عاید ترلاسه کوي.
د تورخم دروازه څو ورځې وړاندې یوازې له پاکستان نه د اېستل کېدونکو افغان کډوالو پر مخ خلاصه شوې؛ خو له افغانستان نه بیا پاکستان ته د تلونکو کسانو پر مخ لا هم بنده ده. په دې موده کې زرګونه افغان کډوال له دې لارې هېواد ته ستانه کړای شوي دي.
چارواکي خبرداری ورکوي، که د سوداګرۍ دغه بندښت دوام وکړي؛ نو دواړه هېوادونو ته به درانه زیانونه ورسوي او د بنسټیزو توکو او په ځانګړې توګه د خرابېدونکو مالونو بیې به ډیورنډ کرښې ته څېرمه سیمو کې لا لوړې شي. افغان او پاکستاني سوداګرو په وار، وار نیوکې کړې چې د اسلاماباد او کابل ترمنځ د سیاسي ناندریو له کبله ډېر کله دوی ته درانه زیانونه اوښتي دي.
دواړو غاړو سوداګرو په بیا بیا ځل له خپلو چارواکو غوښتي، چې سوداګري دې نه سیاسي کوي او اجازه دې ورکړي چې له هر ډول سیاسي کشمکشونو سره، سره سوداګري روانه پاتې شي. د تورخم او نورو سوداګریزو لارو د بندښت له کبله په افغانستان او پاکستان کې د توکو بیې هم لوړې شوې دي.
تحریک انصاف ګوند د پښتونخوا په امن جرګې کې د ګډون لپاره فدرالي حکومت ته بلنه ورکړه. د پاکستان د سرحدونو او قبایلو چارو فدرالي وزیر امیر مقام ویلي، چې «ټول باید سره کېني او د سولې لپاره کار وکړي. تر دې وړاندې هم موږ خپل اختلافات هېر کړي وو او د سولې په جرګه کې مو ګډون کړی و.»
له بل پلوه د تحریک انصاف ګوند یو مخکښ غړي جنید اکبر ویلي:« موږ د سولې جرګه رابلو او غواړو، چې ټول په ګډه پرېکړه وکړي. موږ غواړو، چې په پښتونخوا کې ټول ښکېل اړخونه په ګډه کار وکړي.»
هاخوا د پاکستان د تحریک انصاف ګوند مرکزي غړي او د ملي اسمبلۍ پخواني مشر اسد قیصر ویلي، چې پر ډیورنډ کرښه د ناامنۍ کنټرول د هیڅ یوې ډلې مسله نهده؛ بلکې دغه موضوع له سیاست ور هاخوا ده. هغه غواړي، چې ټول ښکېل اړخونه په ګډه پرېکړه وکړي او د ستونزې د حل لپاره سره راټول شي.
تر دې وړاندې د خیبر پښتونخوا حکومت اعلان کړی و، د روانې نومبر میاشتې په ۱۲مه به د سولې یوه پراخه جرګه راوغواړي چې پهکې به د سیاسي ګوندونو مشران، ایالتي پخواني سر وزیران، مدني فعالان او وکیلان د امنیتي وضعیت او دایمي سولې د تګلارو پر سر سلامشورې وکړي.
د سولې جرګې د جوړېدو پرېکړه د ایالتي مجلس له لوري د روانې میاشتې په پیل کې د جوړې شوې ځانګړې پارلماني کمېټې په لومړۍ ناسته کې وشوه. دغه کمېټه د سولې او د ترهګرۍ ضد هڅو د همغږۍ لپاره رامنځته شوې ده.