د اوکراین ډرون برید د روسیې سوېلي لوېدیځ وورونژ ښار په ځینو برخو کې لنډمهاله د بریښنا او مرکزګرمۍ ګډوډي رامنځته کړې، خو حکومتي چارواکي وايي، چا ته زیان نه دی رسیدلی او وضعیت بیرته عادي شوی دی.
د وورونژ والي الکساندر ګوسیو ویلي چې څو ډرونونه د الکترونیکي جګړې سیسټمونو لخوا شنډ شوي، چې په یوې خدماتي ودانۍ کې اور لګېدنه هم رامنځته شوې. د روسیې دفاع وزارت ویلي چې تېره شپه یې۴۴ اوکرایني ډرونونه شنډ کړي، خو په وورونژ سیمه کې یې مشخص معلومات نه دي ورکړي.
اوکراین وايي چې دغه بریدونه یې د ځان د دفاع قانوني اقدامات دي، په داسې حال کې چې مسکو یې ترهګري بولي.
د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دوراني ویلي چې اسلام اباد باید د «ټيټيپي» د مشرانو او فعالانو پر وړاندې قانوني ګامونه واخلي او هغه کسان چې په افغانستان کې پټ شوي، د انټرپول له لارې دې ونیول شي.
اصف دوراني په اېکس لیکلي چې، باید د پاکستاني طالبانو غورځنګ د مشرانو او غړو پر وړاندې رسمي قانوني چارې ترسره شي. هغه ویلي چې که چا په افغانستان کې پناه اخیستې وي، نو د هغوی د نیولو لپاره باید نړیوالې لارې وکارول شي.
نوموړي دا هم ویلي چې د یادو کسانو د پېژندنې او د قانون د تطبیق لپاره باید مناسب اقدامات وشي.
یاده دې وي چې پاکستان وايي د تحریک طالبان پاکستان (TTP) ځینې مشران او غړي په افغانستان کې پټ شوي دي او له هغه ځایه د پاکستان پر ضد فعالیتونه کوي. د پاکستان له لوري دا تورونه د دې سبب شوي چې د دواړو لورو ترمنځ اړیکې ترینګلې شي.
له بلې خوا، طالبان دا ادعا نه مني او وايي چې د افغانستان خاوره د هیڅ هېواد پر ضد نه کارېږي.
د ملګرو ملتونو د بشري استوګنې ادارې (UN-Habitat) خبرداری ورکړی چې په افغانستان کې د کثافاتو او اوبو ناسم مدیریت، او د شنو سیمو نشتوالی د خلکو روغتیا او ژوند ته جدي ګواښ دی. دغه ادارې ټینګار کړی چې د ښاري پلان جوړونې او ټولنیزو اقداماتو له لارې د چاپیریال ساتنه امکان لري.
د ملګرو ملتونو دغه ادارې د پایښت لرونکي ښاري پراختیا لپاره په افغانستان کې د هدفمند ښاري پلانونو او ټولنېزې هڅو اهمیت ته اشاره کړې او ویلي یې دي چې ښاري چاپیریال ته د پام کولو له لارې به د افغانستان خلک د اوږدمهاله ګټو څخه برخمن شي.
تر دې وړاندې یو این هبیتات ویلي وو چې، د افغانستان په ښاري جوړښت کې بدلون د سرعت له مخې روان دی او وړاندوینه شوې چې تر ۲۰۶۰م کال به نېږدې نیمایي هېواد په ښاري سیمو کې ژوند وکړي، چې د دغه ننګونې لپاره ښاري پلانونه او بنسټونه باید په چټکه توګه قوي شي.
د ملګرو ملتونو دغه اداره، د افغانستان د حکومت او ښاروالیو سره په ګډه کار کوي ترڅو د خلکو د ژوند شرایط ښه کړي او اوسېدونکو ته استونګې بنسټيز خدمتونه وړاندې او اقلیم پر وړاندې مقاومت لوړ کړي.
په پاکستان کې د افغانستان پخواني سفیر نجیبالله عليخېل ویلي، ترکیه کې د طالبانو او پاکستان وروستي مذاکرات ښيي چې د منځګړو هڅو باوجود، وضعیت د اټکل وړ نه دی. نوموړی ټینګار کوي چې که افغانان د ملي یووالي تر چتر لاندې یو نه شي، هېواد به د نیابتي جګړو او سیمهییزو سیالیو قرباني شي.
نجیبالله عليخېل پر اېکس پاڼه لیکلي چې د ترکیې مذاکرات باید د هغو کسانو لپاره د عبرت درس وي چې د دواړو لوریو شخړه لا هم یوه «لوبه او ننداره» ګڼي.
د ده په باور، د واقعبینانه تحلیل او ملي بحث نهشتوالی د ستونزو د لا ژورېدو لامل کېږي.
عليخېل لیکلي: «افغانستان یو ځل بیا د خپل تاریخ په یوه حساس پړاو کې ولاړ دی، چې مخ ته یې یوازې دوه لارې دي: یا به ولس د خپلو ګډو ارزښتونو، ملي ګټو او داعیې پر بنسټ متحد شي، یا به د پردیو ستراتیژیکو موخو او سیمهییزو رقابتونو په جګړه بدلېږي.»
هغه زیاته کړې چې د تیرو ۴۷ کلونو تجربې ښيي، د نفاق او یو د بل د نه منلو پالیسۍ زموږ کور ویجاړ کړی، خلک یې کډوالیو ته اړ کړي او هېواد یې د ګاونډیانو د نفوذ په وړاندې زیانمن کړی دی.
د علي خېل په وینا، افغانستان د طبیعي زیرمو، معادنو او اوبو له پراخو امکاناتو سره سره لا هم د نړۍ د وروسته پاتې هېوادونو له ډلې شمېرل کېږي.
نوموړي لیکلي: «اوبه، چې زموږ د ملي شتمنۍ برخه دي، په وړیا ډول ګاونډیو ته روانې دي، ځمکنی موقعیت مو یوازې پر نقشه محدود پاتې دی، او ځوان نسل مو د ناهیلۍ شپې سبا کوي.»
پخواني سفیر د حل یوازینۍ لاره د ټولو افغانانو ګډ کور ګڼلی، چې پکې هر وګړی د شریکتوب او ملکیت احساس ولري.
ده ټینګار کړی چې د ملي بحث پیلول یو تاریخي مسولیت دی او باید بې له ځنډه عملي شي.
دغه ډېپلومټ پر هغو کسانو هم نیوکه کړې چې د پردیو موخو لپاره ځانونه مخکې مخکې کوي او ویلي یې دي چې دا ډول کړنې له هېواد سره ستره جفا ده.
عليخېل د سیمې په کچه د متقابل احترام او متوازنې تګلارې پر بنسټ اړیکو ته اشاره کړې او ویلي یې دي چې یو متحد افغانستان کولای شي د ټاپي او لاجوردو لارې په څېر سترې اقتصادي پروژې عملي او هېواد د تجارت او ترانزیت مرکز کړي.
ده زیاته کړې: «افغانستان باید د یوه هېواد له احتیاج نه راخلاص شي، څو ګاونډیان د ترانزیت او تجارت په پلمه سیاسي فشارونه ونهشي کارولی.»
پخواني سفیر د نړیوال وضعیت په اړه هم خبرداری ورکړی چې افغانستان یو ځل بیا د نړیوالو سیالیو د ټکر په محور بدلېدونکی دی.
د ده په باور، د هېواد ملي ګټه دا ده چې د هېڅ یوه بلاک یا قدرت برخه نه شي او د متعادلې، شفافې پالیسۍ له لارې خپلواکي وساتي.
د نجیبالله عليخېل په وینا، یو متحد، خپلواک او د متعادلې پالیسۍ لرونکی افغانستان به هم د کورني ناورین درمل وي او هم به د نړیوالې ټولنې د مساوي غړي په توګه خپل ملي عزت او منافع وساتي.
د امریکا د کورني امنیت وزارت ویلي، چې په شیکاګو کې یوه کس د شنبې په ورځ د کډوالۍ د پلي کولو د عملیاتو پر مهال د امریکا د سرحدي ګزمو پر افسرانو ډزې کړې دي. په ورته وخت کې د شیکاګو پولیسو ویلي، چې پېښه کې څوک ټپيان شوي نه دي.
د یاد وزارت په وینا، شکمن کس چې د تور «جیپ» موټر یې چلولو، په تېښته بریالی شوی دی.
د شیکاګو پولیسو ویلي، چې د ډزو غږونو د راپور تر لاسه کولو وروسته سیمې ته رسېدلي او سېمه یې خوندي کړې ده.
پولیسو په خپل بیان کې ویلي: «تر اوسه د کوم کس د ټپي کېدو راپور نشته.»
د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زلېنسکي د شنبې په ورځ (د لړم ۱۷مه) وویل، چې روسیې په تېرو۲۴ ساعتونو کې پرهېوادیې څه باندې ۴۰۰بې پيلوټه الوتکې توغولي دي. د اوکراین د انرژۍ پر تاسیساتو د ډرون په دې بریدونو کې ۷ کسان هم وژل شوي دي.
د اوکراین د بهرنیو چارو وزیر بیا خبردارۍ ورکړی، چې روسیه په قصدي ډول د دغو بریدونو له لارې په اروپا کې د اټومي تاسیساتو خوندیتوب ګواښي.
په ورته وخت کې د اوکراین هوايي ځواک ویلي، چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې یې د روسیې ۴۰۶ بې پیلوټه الوتکې رانسکورې او ۹ توغندي شنډ کړي، خو ۲۶ نور توغندي او ۵۲چاودېدونکي بې پیلوټه الوتکې بیا پر ۲۵ سیمو لګېدلي دي.
د اوکراین چارواکي وايي، چې په کېیف، پولتاوا او خارکیف سیمو کې د انرژۍ تاسیسات زیانمن شوي او له امله یې د یادو سیمو د زرګونه کورونو برېښنا پرې او اوبه بندې شوې دي.
د روسیې د دفاع وزارت د شنبې په ورځ (د لړم ۱۷مه) وویل، چې د اوکراین له خوا د روسیې پر خاوره د ترسره شویو بریدونو په ځواب کې روسیې د هوايي، ځمکنيو او سمندري لرې واټن وېشتونکو وسلو په کارولو سره د اوکراین د وسلو د تولید مرکزونه او د انرژۍ تاسیسات په نښه کړي دي.
د اوکراین دولتي انرژۍ شرکت «څنترنرګو» اعلان کړی، چې دغه وروستي بریدونه د ۲۰۲۲ کال په فبرورۍ کې د جګړې له پیل راهیسې تر ټولو ستر بریدونه و او دوی هم اړ شوي چې په کېیف او خارکېف کې د برېښنا تولیدي مرکزونه پرچاو کړي.
دغه شرکت په یوې خبرپاڼه کې ویلي:«وروستی برید یوه میاشت مخکې شوی و او اوس دښمن په یو وخت زموږ ټول تولیدي ظرفیت هدف ګرځولی دی. د برېښنافابریکې سوځي! زموږ د برېښنا تولید اوس صفر شوی دی.»
زلېنسکيد مسکو د بېپيلوټه چاودېدونکو بریدونو د زیاتېدو په غبرګون کې له خپلو متحدینو غوښتي، چې پر روسیې باید د بندیزونو فشار زیات کړي. نوموړي ویلي: «د انرژۍ پر تاسیساتو د هر هغه برید لپاره چې موخه یې د خلکو ځورول وي، په ځانګړي توګه د ژمي تر راتلو مخکې، باید له استثنا پرته د روسیې د انرژۍ ټول سکتور په نښه کړي.»
له هغه وخته چې روسیې پر اوکراین برید کړی، د انرژۍ برخه د مسکو لپاره یو نظامي هدف دی، په داسې حال کې چې په یاد هېواد کې په دې سړه هوا کې د کورونو د تودولو لپاره انرژۍ ته ډېره اړتیا ده.
د اوکراین د «نفت او ګاز» دولتي شرکت وايي، چې روسیې یوازې په تېرو دوو میاشتو کې ۹ ځله د دوی د ګاز تاسیسات په نښه کړي دي.
په ورته وخت کې روسیه اوکراین ته د جګړې لومړۍ کرښه لنډوي. د روسیې پوځ د شنبې په ورځ وویل، چې هغوی د «پوکروفسک» او «کوپیانسک» ښارونو په شاوخوا کې پرمختګ کړی او په ختیځ اوکراین کې یې یو وړوکی کلی هم نیولی دی.
خو د اوکرایني چارواکو په وینا، کېیف هم د بې پيلوټه چاودېدونکو الوتکو او لرې واټن وېشتونکو توغندیو په وسیله پر روسیې بریدونه زیات کړي او د دغه هېواد ريفاینري فابریکې، ګودامونه او لوژستیکي مرکزونه په نښه کړي دي. دا هغه سیمې دي، چې کېیف وايي، د کرملین د جګړې ماشین ته وسایل او مواد برابروي.
اوکراین بیا پر روسیې برید له ځانه د دفاع لپاره یو مشروع عمل ګڼي.