د تایوان مرستیالې ولسمشرې هسیاو بيکیم د اروپا له سفر وروسته څرګنده کړه چې تایوان یوازې نه دی او په نړۍ کې یې د دوستانو شمیر ورځ تر بلې زیاتېږي. بيکیم ټینګار وکړ چې تایوان به نړۍ ته خپل عزم، ډېموکراسۍ ځواک او ښه نیت وښيي.
هغی په بروکسل کې د چین په اړه د پارلماني اتحاد غونډې ته وینا وکړه او د تایوان په هوایي ډګر کې یې وویل: «تایوان یوازې نه دی، موږ ډېر داسې دوستان لرو چې له موږ سره د یو موټي کیدو لپاره چمتو دي.»
چین د دې سفر غندنه کړې، خو تایوان وايي چې حق لري له نورو هېوادونو سره اړیکې ولري او د خپلې ډېموکراټیکې ادارې د حقونو دفاع وکړي.
په پاکستان کې د افغانستان پخواني سفیر نجیبالله عليخېل ویلي، ترکیه کې د طالبانو او پاکستان وروستي مذاکرات ښيي چې د منځګړو هڅو باوجود، وضعیت د اټکل وړ نه دی. نوموړی ټینګار کوي چې که افغانان د ملي یووالي تر چتر لاندې یو نه شي، هېواد به د نیابتي جګړو او سیمهییزو سیالیو قرباني شي.
نجیبالله عليخېل پر اېکس پاڼه لیکلي چې د ترکیې مذاکرات باید د هغو کسانو لپاره د عبرت درس وي چې د دواړو لوریو شخړه لا هم یوه «لوبه او ننداره» ګڼي.
د ده په باور، د واقعبینانه تحلیل او ملي بحث نهشتوالی د ستونزو د لا ژورېدو لامل کېږي.
عليخېل لیکلي: «افغانستان یو ځل بیا د خپل تاریخ په یوه حساس پړاو کې ولاړ دی، چې مخ ته یې یوازې دوه لارې دي: یا به ولس د خپلو ګډو ارزښتونو، ملي ګټو او داعیې پر بنسټ متحد شي، یا به د پردیو ستراتیژیکو موخو او سیمهییزو رقابتونو په جګړه بدلېږي.»
هغه زیاته کړې چې د تیرو ۴۷ کلونو تجربې ښيي، د نفاق او یو د بل د نه منلو پالیسۍ زموږ کور ویجاړ کړی، خلک یې کډوالیو ته اړ کړي او هېواد یې د ګاونډیانو د نفوذ په وړاندې زیانمن کړی دی.
د علي خېل په وینا، افغانستان د طبیعي زیرمو، معادنو او اوبو له پراخو امکاناتو سره سره لا هم د نړۍ د وروسته پاتې هېوادونو له ډلې شمېرل کېږي.
نوموړي لیکلي: «اوبه، چې زموږ د ملي شتمنۍ برخه دي، په وړیا ډول ګاونډیو ته روانې دي، ځمکنی موقعیت مو یوازې پر نقشه محدود پاتې دی، او ځوان نسل مو د ناهیلۍ شپې سبا کوي.»
پخواني سفیر د حل یوازینۍ لاره د ټولو افغانانو ګډ کور ګڼلی، چې پکې هر وګړی د شریکتوب او ملکیت احساس ولري.
ده ټینګار کړی چې د ملي بحث پیلول یو تاریخي مسولیت دی او باید بې له ځنډه عملي شي.
دغه ډېپلومټ پر هغو کسانو هم نیوکه کړې چې د پردیو موخو لپاره ځانونه مخکې مخکې کوي او ویلي یې دي چې دا ډول کړنې له هېواد سره ستره جفا ده.
عليخېل د سیمې په کچه د متقابل احترام او متوازنې تګلارې پر بنسټ اړیکو ته اشاره کړې او ویلي یې دي چې یو متحد افغانستان کولای شي د ټاپي او لاجوردو لارې په څېر سترې اقتصادي پروژې عملي او هېواد د تجارت او ترانزیت مرکز کړي.
ده زیاته کړې: «افغانستان باید د یوه هېواد له احتیاج نه راخلاص شي، څو ګاونډیان د ترانزیت او تجارت په پلمه سیاسي فشارونه ونهشي کارولی.»
پخواني سفیر د نړیوال وضعیت په اړه هم خبرداری ورکړی چې افغانستان یو ځل بیا د نړیوالو سیالیو د ټکر په محور بدلېدونکی دی.
د ده په باور، د هېواد ملي ګټه دا ده چې د هېڅ یوه بلاک یا قدرت برخه نه شي او د متعادلې، شفافې پالیسۍ له لارې خپلواکي وساتي.
د نجیبالله عليخېل په وینا، یو متحد، خپلواک او د متعادلې پالیسۍ لرونکی افغانستان به هم د کورني ناورین درمل وي او هم به د نړیوالې ټولنې د مساوي غړي په توګه خپل ملي عزت او منافع وساتي.
د امریکا د کورني امنیت وزارت ویلي، چې په شیکاګو کې یوه کس د شنبې په ورځ د کډوالۍ د پلي کولو د عملیاتو پر مهال د امریکا د سرحدي ګزمو پر افسرانو ډزې کړې دي. په ورته وخت کې د شیکاګو پولیسو ویلي، چې پېښه کې څوک ټپيان شوي نه دي.
د یاد وزارت په وینا، شکمن کس چې د تور «جیپ» موټر یې چلولو، په تېښته بریالی شوی دی.
د شیکاګو پولیسو ویلي، چې د ډزو غږونو د راپور تر لاسه کولو وروسته سیمې ته رسېدلي او سېمه یې خوندي کړې ده.
پولیسو په خپل بیان کې ویلي: «تر اوسه د کوم کس د ټپي کېدو راپور نشته.»
د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زلېنسکي د شنبې په ورځ (د لړم ۱۷مه) وویل، چې روسیې په تېرو۲۴ ساعتونو کې پرهېوادیې څه باندې ۴۰۰بې پيلوټه الوتکې توغولي دي. د اوکراین د انرژۍ پر تاسیساتو د ډرون په دې بریدونو کې ۷ کسان هم وژل شوي دي.
د اوکراین د بهرنیو چارو وزیر بیا خبردارۍ ورکړی، چې روسیه په قصدي ډول د دغو بریدونو له لارې په اروپا کې د اټومي تاسیساتو خوندیتوب ګواښي.
په ورته وخت کې د اوکراین هوايي ځواک ویلي، چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې یې د روسیې ۴۰۶ بې پیلوټه الوتکې رانسکورې او ۹ توغندي شنډ کړي، خو ۲۶ نور توغندي او ۵۲چاودېدونکي بې پیلوټه الوتکې بیا پر ۲۵ سیمو لګېدلي دي.
د اوکراین چارواکي وايي، چې په کېیف، پولتاوا او خارکیف سیمو کې د انرژۍ تاسیسات زیانمن شوي او له امله یې د یادو سیمو د زرګونه کورونو برېښنا پرې او اوبه بندې شوې دي.
د روسیې د دفاع وزارت د شنبې په ورځ (د لړم ۱۷مه) وویل، چې د اوکراین له خوا د روسیې پر خاوره د ترسره شویو بریدونو په ځواب کې روسیې د هوايي، ځمکنيو او سمندري لرې واټن وېشتونکو وسلو په کارولو سره د اوکراین د وسلو د تولید مرکزونه او د انرژۍ تاسیسات په نښه کړي دي.
د اوکراین دولتي انرژۍ شرکت «څنترنرګو» اعلان کړی، چې دغه وروستي بریدونه د ۲۰۲۲ کال په فبرورۍ کې د جګړې له پیل راهیسې تر ټولو ستر بریدونه و او دوی هم اړ شوي چې په کېیف او خارکېف کې د برېښنا تولیدي مرکزونه پرچاو کړي.
دغه شرکت په یوې خبرپاڼه کې ویلي:«وروستی برید یوه میاشت مخکې شوی و او اوس دښمن په یو وخت زموږ ټول تولیدي ظرفیت هدف ګرځولی دی. د برېښنافابریکې سوځي! زموږ د برېښنا تولید اوس صفر شوی دی.»
زلېنسکيد مسکو د بېپيلوټه چاودېدونکو بریدونو د زیاتېدو په غبرګون کې له خپلو متحدینو غوښتي، چې پر روسیې باید د بندیزونو فشار زیات کړي. نوموړي ویلي: «د انرژۍ پر تاسیساتو د هر هغه برید لپاره چې موخه یې د خلکو ځورول وي، په ځانګړي توګه د ژمي تر راتلو مخکې، باید له استثنا پرته د روسیې د انرژۍ ټول سکتور په نښه کړي.»
له هغه وخته چې روسیې پر اوکراین برید کړی، د انرژۍ برخه د مسکو لپاره یو نظامي هدف دی، په داسې حال کې چې په یاد هېواد کې په دې سړه هوا کې د کورونو د تودولو لپاره انرژۍ ته ډېره اړتیا ده.
د اوکراین د «نفت او ګاز» دولتي شرکت وايي، چې روسیې یوازې په تېرو دوو میاشتو کې ۹ ځله د دوی د ګاز تاسیسات په نښه کړي دي.
په ورته وخت کې روسیه اوکراین ته د جګړې لومړۍ کرښه لنډوي. د روسیې پوځ د شنبې په ورځ وویل، چې هغوی د «پوکروفسک» او «کوپیانسک» ښارونو په شاوخوا کې پرمختګ کړی او په ختیځ اوکراین کې یې یو وړوکی کلی هم نیولی دی.
خو د اوکرایني چارواکو په وینا، کېیف هم د بې پيلوټه چاودېدونکو الوتکو او لرې واټن وېشتونکو توغندیو په وسیله پر روسیې بریدونه زیات کړي او د دغه هېواد ريفاینري فابریکې، ګودامونه او لوژستیکي مرکزونه په نښه کړي دي. دا هغه سیمې دي، چې کېیف وايي، د کرملین د جګړې ماشین ته وسایل او مواد برابروي.
اوکراین بیا پر روسیې برید له ځانه د دفاع لپاره یو مشروع عمل ګڼي.
د سوریې دولتي خبري اژانس «سانا» د یکشنبې په ورځ راپور ورکړی، چې د سوریې موقت ولسمشر احمد الشرع د یوه رسمي سفر په ترڅ کې امریکا ته رسېدلی دی. تر دې وړاندې د سوریې په چارو کې د امریکا ځانګړي استازي ویلي و، چې احمد الشرع به د لومړي ځل لپاره واشنګټن ته سفر وکړي.
بلخوا، د ملګرو ملتونو د امنیت شورا پر احمد الشرع لګېدلي بندیزونه لرې کړي چې سانا په دې اړه لیکلي: «دا پرېکړه د معاصرې سوریې په تاریخ کې یو نوی فصل پرانیزي.»
په وروستیو میاشتو کې واشنګټن له امنیت شورا غوښتي و، چې د سوریې پر وړاندې بندیزونه کم کړي. یوازې دوه ورځې مخکې امنیت شورا د امریکا په وړاندیز د سوریې د مشر نوم د بندیزونو له نوملړ څخه لرې کړ.
ټاکل شوې ده، چې احمد الشرع په دې سفر کې د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره وګوري.
تر اوسه د دې سفر نور جزییات نه دي خپاره شوي، خو دا به د یوه سوریایي ولسمشر لومړی رسمي سفر وي چې د امریکا پلازمېنې ته یې کوي.
تر دې وړاندې رویټرز د خپلو سرچینو په حواله راپور ورکړی و، چې امریکا د سوریې په خاوره کې د یوې نظامي اډې د جوړولو په درشل کې ده.
امریکا دا مهال هم د سوریې په شمال ختیځ کې هغه ځواکونه لري چې له کُردي ځواکونو سره د داعش پر ضد د ګډې همکارۍ په چوکاټ کې فعالیت کوي.
د سوریې او امریکا اړیکې پخوا د بندیزونو له امله له ستونزو سره مخ وې، خو په تېرو څو میاشتو کې د احمد الشرع د نویو سیاستونو او د سیمې د پیاوړو هېوادونو د منځګړیتوب له امله ډونالډ ټرمپ خپل دریځ د سوریې په اړه بدل کړی دی.
دا د احمد الشرع دویم سفر دی چې امریکا ته یې کوي
دا په داسې حال کې ده، چې نوموړي تر دې وړاندې د تلې میاشت کې د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلۍ کې د وینا لپاره نیویارک ته سفر کړی و.
د سوريې د کورنيو چارو وزارت وياند د شنبې په ورځ ویلي، چې سوريې په ټول هېواد کې د داعش ډلې پر ضد مخکې له مخکې عمليات ترسره کړي دي.
د یاد وزارت وياند له الاخباریه دولتي ټلوېزیون سره په خبرو کې ویلي، چې د سوريې امنيتي ځواکونو ۶۱ چاپې وهلي، ۷۱ کسان يې نيولي او یوه اندازه چاودېدونکي توکي او وسلې يې ضبط کړي دي.
دا عملیات د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره د سوريې د ولسمشر احمد الشرع له سفر مخکې ترسره شوي. احمد الشرع به هلته ډونالډ ټرمپ سره وګوري او د امريکا په مشرۍ د داعش ضد اېتلاف سره به يوځای شي.
ټرمپ به د دوشنبې په ورځ د سوریې له ولسمشر الشرع سره په سپینه ماڼۍ کې وویني.
دا به لومړی ځل وي، چې یو سوریایی ولسمشر واشنګټن ته رسمي سفر کوي.
د امريکا د بهرنيو او دفاع چارو وزارتونو تر اوسه د دې موضوع په اړه تبصره نه ده کړې.
واشنګټن چمتووالی نیسي، چې په دمشق کې پوځي حضور رامنځته کړي ترڅو هغه امنیتي تړون ته لاره هواره کړي، چې امریکا یې د سوریې او اسراییل تر منځ منځګړیتوب کوي.
تر دې مخکې هم راپورونه و، چې امریکا د سوریې پلازمېنې دمشق په یوه هوايي اډه کې د پوځي حضور ټينګولو لپاره چمتووالی نیسي.
د رویټرز د راپور له مخې، دا موضوع شپږو سرچینو تایید کړې ده.
د امريکا د ادارې يوه چارواکي هم مخکې ويلي وو، چې واشنګټن په دوامداره توګه په سوريه کې خپل اړين پوځي حالت ارزوي، څو د داعش پر ضد په اغېزمن ډول مبارزه وکړي.