ایران یوځل بیا د طالبانو او پاکستان ترمنځ منځګړتوب ته تیاری وښود

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت نن دوشنبه، د لړم ۱۹مه، وویل، چې په دې کتنه کې د دواړو لوریو ترمنځ د اړیکو پر پیاوړتیا، د جبري راستنېدونکو کډوالو د ستونزو پر حل او یوشمېر نورو موضوعاتو خبرې وشوې.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مالي او اداري مرستيال محمدنعیم څرګنده کړې، چې طالبان د ټولو هغو بنسټونو ملاتړ ته ژمن دي، چې چارې یې د افغانانو په خیر وي.

ده همدارنګه له ملګرو ملتونو وغوښتل، چې له افغان حکومت سره په ګډه د جبري راستنېدونکو کډوالو د لومړنیو اړتیاوو په برابرولو کې کوټلي ګامونه واخلي.

نوموړي همداراز ټینګار کړی، چې له پاکستان څخه د افغان کډوالو د اجباري ایستلو پر مهال روان ناوړه چلند د ټولو بشري اسلامي او ګاونډيتوب د ارزښتونو خلاف دی او نړیواله ټولنه باید په دې اړه خپل غږ پورته کړي.

د ملګرو ملتونو د ځانګړي استازي مرستیال ویلي، سربېره پردې چې مالي سرچینې محدودې شوې دي، خو بيا هم ملګري ملتونه د افغانانو د ملاتړ او د راستنېدونکو کډوالو د ستونزو د هواري په برخه کې له طالبانو سره ګډ کار ته ژمن دي او دوام ورکوي.

په دې وروستیو کې په پاکستان کې د افغان کډوالو سره ناوړه چلند په اړه راپورونه ورکړل شوي دي.

د کب روزنې د ټولنې مشر قدرت‌الله وایي، په وروستیو کلونو کې د کب روزنې لېوالتیا د پام وړ ډېره شوې ده او اوس زرګونه فارمونه د تولید په حال کې دي. نوموړی زیاتوي، یوازې په تېرو دوو اونیو کې له دوو زرو ډېر فارمونه ثبت او راجستر شوي چې دغه صنعت د پراختیا څرګنده نښه ده.

قدرت‌الله باور لري، که د حکومت او خصوصي سکتور پانګونه زیاته شي؛ نو هلمند کولای شي په لنډ وخت کې د کبانو د تولید له پلوه ځان بسیا شي. نوموړی زیاتوي: «موږ د هیچري یا د کب بچیو د تولید د یو مرکز جوړولو ته اړتیا لرو؛ څو د سوېلي زون اړتیاوې پوره کړو.»

د کب روزنې یو شمېر فارم‌ لرونکي هم له خپلو لاسته راوړنو خوښ دي. شاه‌محمد چې د ناوې ولسوالۍ اوسېدونکی دی، وايي: «یو کال مخکې مې درې زره د کبانو بچي اخیستي وو، اوس یې وزن له یو نیم کیلوګرامه اوښتی او بازار ته برابر دي.»

په دغه ولایت کې د کبانو روزونکي وایي، چې له دې لارې یې عاید ښه شوی. دوی وایي، که پانګه‌وال دې برخې ته راشي نه یوازې به یې کاري فرصتونه ډېر شي؛ بلکې هلمند به د کبانو د تولید یو مهم مرکز شي.

نوموړي زیاته کړې، چې دغه پروسه باید د شپږو میاشتو په موده کې بشپړه شي. د سپاه پاسداران اړوند تسنیم خبري اژانس د یکشنبې په ورځ د (لړم ۱۸مه) راپور ورکړی، چې نادر یار احمدي د دغه لیدنې پر مهال د ایران او افغانستان د پولو د جدي کنټرول غوښتنه کړې؛ څو دغه هېواد ته د افغانانو د ناقانونه تګ راتګ مخه ډب شي.

د راپور له مخې؛ فضل محمد حقاني ژمنه کړې، چې د طالبانو اداره به د افغان کډوالو د بېرته ستنولو په برخه کې له ایران سره همکاري وکړي. نوموړي دارنګه نادر یار احمدي ته د هغو افغانانو د هویت د تثبیت او برېښنايي کولو د بهیر په اړه معلومات ورکړي، چې د «امایش کارتونه» لري. همدا راز یې د پخوانیو په لاس‌لیکل شویو پاسپورټونو د برېښنايي کېدو په تړاو هم ډاډ ورکړی دی.

نادر یار احمدي له دې وړاندې اعلان کړی و، چې د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې یو مېلیون او ۴۵۰زره افغان کډوال چې د قانوني استوګنې اسناد یې نه لرل، له دغه هېواده اېستلي دي. نوموړي ویلي و، چې د ایران حکومت غواړي په نږدې راتلونکي کې همدومره نور افغانان هم وباسي.

په همدې تړاو خبرپاڼه کې راغلي، طالبانو وړاندیز کړی چې په چابهار بندر کې د دوی د سوداګرۍ او صنعت وزارت د استازولۍ دفتر ولري. همدا راز زیاته شوې، د مالي لېږد رالېږد لپاره د افغانستان او ایران پر ګډ بانکي سېسټم جوړېدو هم په یاده لیدنه کې بحثونه شوي دي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې دواړه لوریو د افغان سوداګرو لپاره د اوږدمهاله اقامو پر صادرېدو او د هغوی د نورو ستونزو د حل پر اړتیا هم په دغه ناسته کې ټینګار کړی. پر کابل واکمنه ډله چې په ښکاره یې له پاکستان سره اړیکې ترینګلې ښکاري هڅه کوي، چې خپل سوداګریز مسیر چابهار بندر ته بدل کړي او ډېره تکیه هم پر همدې لاره وکړي.

وخت ناوخت د طالبانو او اسلام‌اباد ترمنځ د شخړو له امله پر ډیورنډ کرښه سوداګریزې لارې بندېږي، چې سوداګرو ته درانه مالي زیانونه اړوي. د دواړه لوریو سوداګرو نیوکه کړې، چې باید دوی د سیاسي کشمکشونو قرباني نه‌شي او افغان سوداګرو بیا غوښتنې کړې، چې د بدیل په توګه دې ورته چابهار بندر کې اسانتیاوې برابرې شي.

دوشنبه د (لړم ۱۹مه) خبرپاڼه کې راغلي، چې تر اوسه ۲۰زره ماشومان او مېندې له دې پروګرام څخه برخمنې شوې دي. په هرات ولایت کې ماشومان او مېندې راټولې شوې دي. یوې ماشومې نجلۍ ته چکچکې وهي او هغه کرار، کرار قدمونه اخلي. د دغه پروګرام یوه روزونکې ازیتا صدیقي په وینا؛ دغه پروګرام کې یې مېندو ته ور زده کړي چې څه ډول خپل اولادونه وپالي. د هغې په خبره: «دوی ته ور زده کوو، چې څه ډول خپلو اولادونو سره چلند وکړي او څه ډول لوبې وکړي».

نوموړې وویل، چې دغه روزنیز پروګرام د ماشومانو او مېندو ترمنځ په چلند کې مثبت بدلون رامنځته کړی دی. د څېړنو له مخې؛ افغان مېندې تر زېږون وړاندې او وروسته له سختو روحي ستونزو سره مخ وي. لامل یې فقر او بې‌وزلي ښوول شوې، چې ډېر کله مېندې د خپلو اولادونو پالنه کې له کړاوونو سره مخ کېږي.

همدا راز کورني تاوتریخوالي هم د ماشومانو او مېندو پر رواني روغتیا ژورې اغېزې لري، چې د راپورونو پر بنسټ افغان مېرمنې له دې اړخه هم اغېزمنې دي.