یونېسف وایي، افغانستان کې یې د مور او ماشوم د اړیکو پیاوړي کېدو ۷۰مرکزونه جوړ کړي

دغه بنسټ په یوه اعلامیه کې ویلي، دغه ټاکنه د ازادۍ نړۍوال کانګرس د هغه ژمنې څرګندونه کوي چې د ګډ او ټول‌ګډونه مشرتابه، د ښځو د ونډې پیاوړتیا او د ازادۍ، برابرۍ او انساني کرامت د ارزښتونو د پلي کولو لپاره یې کړې ده.

شکریه بارکزۍ د کانګرس غړو ته په خپل پیغام کې د ګډ کار او یووالي ټینګار کړی او ویلي یې دي: «موږ د ازادۍ، برابرۍ او عدالت لپاره یوځای ولاړ یو؛ پیاوړي، یو موټي او د نړۍوال بدلون لپاره ژمن یو».

د ازادۍ نړۍوال کانګرس دویمه ناسته پرون د جرمني په پلازمېنه برلین کې د شاوخوا (۶۰) هېوادونو د استازو په ګډون پیل شوه. دغه درې ورځنۍ ناسته د استبدادي حکومتونو پر وړاندې د مبارزې، د سیاسي بندیانو د وضعیت او د ولسي مقاومت د پیاوړتیا پر تګلارو متمرکزه ده.

په دې غونډه کې د ازادۍ نړۍوال کانګرس ټاکنې هم ترسره شوې او د یاد کانګرس مشرتابه ډله له دوو کلونو وروسته بدله شوه. د یاد کانګرس موخه دا ده، چې د بې‌عدالتۍ پر وړاندې د یووالي او همکارۍ فضا رامنځته کړي او د نړۍوالو ارزښتونو لکه د ازادو ټاکنو، بشري حقونو او د قانون د واکمنۍ ملاتړ وکړي.

نوموړي وویل: «سوداګر او عام ولس مو له دې خبر کړل، چې سودي معاملات کول یا رباع د اسلام مبارک دین خلاف او ناروا عمل دی. همدارنګه په ټولنه کې ورورلي، باور او اقتصادي سلامتیا ته خطرناک او زیانونه رامنځته کوي».

د طالبانو دغه چارواکي ننګرهار کې کاروباریانو او عامو وګړو ته سپارښتنه کړې، چې له هر ډول سودي معاملاتو نه ډډه وکړي. د طالبانو د امربالمعروف او شکایتونو اورېدو وزارت پر اېکس پاڼه د پکتیا پوهنتون د اقتصادي پوهنځي رییس پوهنیار عبدالله حبیبي غږ هم خپور کړی، چې په‌کې یې د سودي معاملاتو پر زیانونو خبرې کړې دي.

د هغه په وینا: «سودي معاملات د عاید او شتمنۍ د غیر عادلانه وېش یوه لویه منبعه ده او له لارې د ټولنې شتمن وګړي نور هم شتمن کېږي او بې‌وزله وګړي نور هم فقیر پاتې کېږي. د سود نشتوالي له کبله بازار کې مستقیمه پانګونه زیاتېږي، حسنه پور ورکوونه هم ورسره زیاتېږي».

د راپورونو له مخې؛ د هېواد په صرافیو کې د «سودي معاملاتو» مسایل ډېر دي او له کبله یې خلکو ته درانه زیانونه اوښتي دي. همدا راز په موټر پلورنځیو کې هم دغه مسله د اندېښنې وړ بلل شوې او ډېر کله اړمن کسان اړ کېږي، چې له اصلي بیو په لوړو بیو د «نېټو په نوم»‌ د اوږد مهال لپاره موټرونه واخلي.

یکشنبه د (لړم ۱۸مه) خبرپاڼه کې راغلي، چې د افغان پوسټ تر کوره د پاسپورټونو رسولو لګښت به یوازې «سل افغانۍ» وي او اختیاري بڼه لري. د‌ طالبانو د پاسپورټ ریاست رییس عبدالکریم حسیب په دې موخه جوړو شویو مراسمو کې وویل: «دغه نوښت چټک، اصولي او قانوني دی».

د طالبانو د افغان پوسټ عمومي مشر رحمت الله مکي وایي، چې په ټول هېواد کې «۳۶۴پوسته خانې» لري او د کورونو منظم ادرسونه هم ورسره ثبت دي. د هغه په خبره؛ له همدې امله به تر کورونو د دوی د پاسپورټ رسونې دغه بهیر بریالی شي.

طالبانو همدا راز ډاډ څرګند کړی، چې تر کورونو د پاسپورټونو او نورو اسنادو رسونه خوندي او محرمه ده. د مخکېني جمهوري نظام پر مهال هم د اسان خدمت په نوم ادارې او افغان پوسټ ورته خدمتونه په کابل کې پیل کړي وو؛ خو یوازې محدودې سیمې یې تر پوښښ لاندې وې او د پراختیا په حال کې و.

له دې سره، سره د طالبانو په واکمنۍ کې د پاسپورټ اخیستلو بهیر هم له کړاوونو ډک و او سلګونه زره کسان اړ شوي، چې له قانوني پیسو پرته یې د ترلاسه کولو لپاره رشوتونه هم ورکړي. د طالبانو دننه کړیو هم په یاده اداره کې پراخ اداري فساد تایید کړی او ان څو، څو ځلې یې ځینې کمېشنکاران هم نیولي دي.

د خراسان رضوي د پوهنې رياست د وګړو چارو مسوول سيد مهدي حسيني ويلي، چې د هغو کډوالو زده‌کوونکو د نوم‌ليکنې ستونزه چې د سرشمېرنې پاڼه لري يا له زده‌کړو پاتې دي، حل شوې ده. حسيني د ایران د پوهنې وزارت د نړۍوالو چارو او د بهرنیو ښوونځیو مرکز د يوه رسمي ليک له مخې څرګنده کړې، د هغو کډوالو زده‌کوونکو نوم‌ليکنه ستونزه نه‌لري چې د ياد شوي ليک درې شرطونه پوره کړي.

د دې لارښود له مخې؛ زده‌کوونکي بايد په تېر ښوونیز کال کې د هېواد په يوه ښوونځي کې نوم‌ليکنه او زده‌کړه کړې وي او همدا راز د زده‌کوونکي د کورنۍ لږ تر لږه يو غړی (خور يا ورور) بايد په روان کال کې نوم‌ليکنه کړې وي. په دې شرطونو کې درېیم یې دا دی، چې زده‌کوونکي بايد د سرشمېرنې پاڼه ولري او د فراجا له ادارې څخه یې د لنډمهالي اقامت سند ترلاسه کړی وي.

په ليک کې په ټینګار سره د ښوونځيو مديرانو ته سپارښتنه شوې، چې په چټک ډول د دغه زده‌کوونکو د نوم‌ليکنې او زده‌کړو زمينه برابره کړي. حسيني وويل، چې دغه حکم د ټولو ښوونځيو مديرانو ته لېږل شوی دی. د ده په وينا؛ د دغو زده‌کوونکو د مور او پلار دنده ده، چې ژر تر ژره د وګړو چارو مديريت ته ولاړ شي، د لنډمهاله اقامت پېژندپاڼه او د زده‌کړې رسمي پېژند پاڼې ترلاسه کړي.

نوموړي له کډوالو کورنيو وغوښتل، چې د خپل استوګن‌ځي تر ټولو نږدې ښوونځي ته ولاړ شي او زياته يې کړه چې د ښوونيز کال له پيل څخه له يوې مياشتې زيات وخت تېر شوی او ښايي ځينې ښوونځي نور تش ځایونه ونه لري. هغه وويل، که د نوم‌ليکنې پر مهال له ستونزې سره مخ شي؛ نو کورنۍ دې د پوهنې اړوندې ادارې يا د سيمې د «فعاليت د ارزونې مديريت» ته مراجعه وکړي.

د ایران خراسان رضوي د وګړو چارو مسوول وويل، چې د زده‌کوونکو نوم‌ليکنه لومړيتوب لري او کورنۍ تر يوې مياشتې وخت لري؛ څو خپل اسناد بشپړ کړي. له دې وړاندې د تهران د پوهنې رياست د عامه اړيکو دفتر هم ښوونځيو ته د بهرنيو زده‌کوونکو د نوم‌ليکنې د تګلارې د اصلاح خبر ورکړی و.

په پاکستان او ایران کې د افغان کډوالو لویه ستونزه په ښوونځیو کې د دوی د اولادونو د شاملولو مساله ده. په دواړو هېوادونو کې ډېری وخت ان افغان ماشومان د ښوونکو او ښوونځیو د ادارو له لوري له تبعیضي چلند او رواني شکنجې سره هم مخ شوي‌ دي.

د طالبانو یاده اداره وایي، له دې مرستو یې موخه دغو بېرته ستنو شویو کورنیو ته د لومړنیو اړتیاوو برابرول دي. دغه مرستې د بغلان په مرکز پلخمري او ډنډ غوري ولسوالۍ کې وېشل شوې دي. په دې وروستیو کې له ایران او پاکستان نه د افغان کډوالو اېستلو یو ځل بیا زور اخیستی، چې په کور دننه یې د بېرته ستنېدونکو پر وړاندې ننګونې هم ډېرې کړې دي.

د روان زېږدیز کال له پیله یادو دواړو ګاونډیو هېوادونو نږدې شاوخوا ۲مېلیونه افغان کډوال په جبري توګه خپل هېواد ته ستانه کړي او دغه لړۍ یې یو ځل بیا په داسې حال کې چټکه کړې، چې افغانستان له سخت بشري کړکېچ او اقتصادي ناورین سره مخ دی.

له دې سره، سره په افغانستان کې سیاسي بې‌ثباتي او د مشروع حکومت نشتوالي هم د تازه ستنو شویو کډوالو سره د مرستو بهیر ټکنی کړی. ملګرو ملتونو هم اندېښنه ښوولې، چې تازه بېرته ستنېدونکي کډوال د سرپناوو، روزګار، د نجونو زده‌کړو او د ښځو د کار په برخه کې له سختو محدودیتونو سره مخ دي.

افغانستان کې د یاد سازمان د کډوالو عالي کمېشنرۍ مشر عرفات جمال په وار، وار اندېښنه څرګنده کړې، چې د تازه ستنو شویو افغان کډوالو لپاره کافي مالي سرچینې نه‌لري او د نړۍوالې ټولنې تر څنګ باید مرستندویه سازمانونه هم په دې برخه کې د دوی لاسنیوی وکړي.

سره له دې چې طالبان د بېرته ستنېدونکو سره د مرستو خبرونه ورکوي؛ خو راپورونه څرګندوي چې دغه ډله له ګاونډیو هېوادونو د اېستل کېدونکو افغانانو د روانې لړۍ په مدیریت کې پاتې راغلې او د بشري مرستو په چمتووالي کې هم بې‌وسه ده. طالبانو له خیریه بنسټونو او مرستندویه ادارو سره په ناستو کې په وار، وار ترې غوښتي، چې د بېرته ستنېدونکو په برخه کې یې لاسنېوی وکړي.