د ایران په خراسان رضوي کې افغان زده‌کوونکو ته ښوونځیو کې د نوم‌لیکنې اسانتیا برابره شوې

د طالبانو یاده اداره وایي، له دې مرستو یې موخه دغو بېرته ستنو شویو کورنیو ته د لومړنیو اړتیاوو برابرول دي. دغه مرستې د بغلان په مرکز پلخمري او ډنډ غوري ولسوالۍ کې وېشل شوې دي. په دې وروستیو کې له ایران او پاکستان نه د افغان کډوالو اېستلو یو ځل بیا زور اخیستی، چې په کور دننه یې د بېرته ستنېدونکو پر وړاندې ننګونې هم ډېرې کړې دي.

د روان زېږدیز کال له پیله یادو دواړو ګاونډیو هېوادونو نږدې شاوخوا ۲مېلیونه افغان کډوال په جبري توګه خپل هېواد ته ستانه کړي او دغه لړۍ یې یو ځل بیا په داسې حال کې چټکه کړې، چې افغانستان له سخت بشري کړکېچ او اقتصادي ناورین سره مخ دی.

له دې سره، سره په افغانستان کې سیاسي بې‌ثباتي او د مشروع حکومت نشتوالي هم د تازه ستنو شویو کډوالو سره د مرستو بهیر ټکنی کړی. ملګرو ملتونو هم اندېښنه ښوولې، چې تازه بېرته ستنېدونکي کډوال د سرپناوو، روزګار، د نجونو زده‌کړو او د ښځو د کار په برخه کې له سختو محدودیتونو سره مخ دي.

افغانستان کې د یاد سازمان د کډوالو عالي کمېشنرۍ مشر عرفات جمال په وار، وار اندېښنه څرګنده کړې، چې د تازه ستنو شویو افغان کډوالو لپاره کافي مالي سرچینې نه‌لري او د نړۍوالې ټولنې تر څنګ باید مرستندویه سازمانونه هم په دې برخه کې د دوی لاسنیوی وکړي.

سره له دې چې طالبان د بېرته ستنېدونکو سره د مرستو خبرونه ورکوي؛ خو راپورونه څرګندوي چې دغه ډله له ګاونډیو هېوادونو د اېستل کېدونکو افغانانو د روانې لړۍ په مدیریت کې پاتې راغلې او د بشري مرستو په چمتووالي کې هم بې‌وسه ده. طالبانو له خیریه بنسټونو او مرستندویه ادارو سره په ناستو کې په وار، وار ترې غوښتي، چې د بېرته ستنېدونکو په برخه کې یې لاسنېوی وکړي.

احمد مسعود (د شنبې په ورځ د لړم ۱۷مه) د فرانسې د وار ولایت په سن‌رافایل ښار کې «د راتلونکو کتنو» په نوم کلنۍ غونډه کې ادعا وکړه، چې د طالبانو تر ولکې لاندې افغانستان یو ځل بیا د ترهګرو د روزنې پر نړۍوال مرکز بدل شوی دی.

طالبانو تر دې مخکې په وار- وار اعلان کړی، چې د دوی په واکمنۍ کې هېڅ ترهګره ډله نه‌شته او هېڅ یوه فرد یا ډلې ته هم د دې اجازه نه‌ورکوي، چې افغان خاوره د بل هېواد پر ضد وکاروي.

نوموړي په دې تړاو چې ولې یې د طالبانو پر وړاندې وسله‌واله مبارزه غوره کړې، وویل: «موږ هېڅکله هم وسله‌واله مبارزه خپله موخه نه ده ګڼلې. موږ خبرې اترې هم وازمویلې، خو طالبانو هغه رد کړې.»

مسعود زیاته کړه، وسله‌وال مقاومت موخه نه ده، بلکې سیاسي حل لارې ته د رسېدو لپاره یوه وسیله ده.

احمد مسعود څرګنده کړه، د مقاومت جبهې ځواکونه د افغانستان د راتلونکې لپاره جنګېږي، چې په‌کې افغانان په خپله خوښه حکومت غوره کړي، نجونې زده کړې وکړي او ښځې په برابره توګه په ټولنه کې ژوند وکړي.

نوموړي ویلي، په داسې حال کې چې لوېديځوال باوري و چې طالبان بدل شوي، خو په وینا یې طالبانو تغییر نه دی کړی او د لومړي پړاو واکمنۍ په څېر پر خلکو «ظلم» کوي او همداراز یې څرګنده کړې، چې اوس په افغانستان کې د طالبانو روانو چارو ته په کتو هېڅ هېواد یاد باور نه تاییدوي.

هغه په ډاګه کړې: «موږ له نورو نه‌غواړو چې زموږ پر ځای وجنګېږي. موږ هغه څه چې له نړۍ یې غواړو دا دي، چې افغانستان او خلک یې هېر نه شي او په نه‌سترګه ورته ونه‌ګوري.»

د مقاومت جبهې مشر د خپلې وینا په یوې برخه کې ازادي، ولسواکي، د ښځو حقونه، د بیان ازادي او دې ته ورته نور ارزښتونه له اروپاییانو سره د افغانستان ګډ ارزښتونه یاد کړل او زیاته یې کړه، چې طالبانو دغه ارزښتونه ځپلي دي.

هغه یو ځل بیا له نړۍوالو وغوښتل، چې افغانستان باید په سیاسي او بشري برخو کې په لومړیتوبونو کې پاتې شي، د جرمونو د نړۍوالې محکمې له چارو ملاتړ وکړي، پر طالبانو لګول شوي بندیزونه لرې نه‌کړي او په رسمیت یې هم ونه‌پېژني.

احمد مسعود د طالبانو او پاکستان تر منځ وروستیو نښتو ته په اشارې سره وویل: «پلار مې په ۱۹۹۷ کال کې د دغه وضعیت وړاندوېنه کړې وه. هغه ویل چې له طالبانو ملاتړ د پاکستان ستراتیژیکه تېروتنه ده.»

د هغه په وینا، پاکستان داسې انګېرله چې کولی شي طالبان کنټرول کړي، خو طالبان بیا د ټي‌ټي‌پي په څېر پروژه، ایډیولوژي او متحدین لري چې د پاکستان د نیولو مدعیان دي.

د یادونې وړ ده، چې «د راتلونکو کتنو» غونډه هر کال د یو شمېر سیاستوالو، روڼ‌اندو او همداراز سیاسي او ټولنیزو فعالینو په حضور سره په فرانسه کې جوړېږي.

جنرال سمیع سادات د یکشنبې په ماښام (د لړم ۱۸مه) په خپله اېکس پاڼه د سیمې د امنیت په ساتنه کې د افغان پخواني پوځ رول ته په اشارې سره په پاکستان کې د بې‌ثباتۍ لامل د طالبانو پر وړاندې د دغه هېواد ناسمې پالیسۍ وبللې.

سادات په ډاګه کړې، چې په ایران کې هم «څو ډلې» شته چې له ترهګرۍ د خپلو موخه لپاره استفاده کوي او ټينګار یې کړی، چې په منځنۍ اسیا کې به شخړې ډېرې جدي شي.

سادات زیاته کړې: «ټوله سیمه د طالبانو له حضور څخه رنځېږي. د سخت دریځۍ کچه د لوړېدو په حال کې ده او اقتصاد هم ورسره سخت زیانمن شوی دی.»

هغه د افغانستان له ګاونډیانو غوښتي، چې طالبانو ته د یوه «ګواښ» په سترګه وګوري او له دغې ډلې خپل ملاتړ ودروي.

د افغان پخواني پوځ دغه قومندان خبرداری ورکړی، د ترهګرۍ په پراخېدو سره به له پاکستان وروسته دغه «وبا» هند او ایران ته هم ورسېږي.

جنرال سمیع سادات وايي، په افغانستان کې د جمهوري نظام پر مهال له پاکستان څخه په ځلونو غوښتل شوي و، چې له طالبانو ملاتړ ودروي، خو اسلام‌اباد د کابل دغې غوښتنې ته پام نه‌کاوه.

د افغان پوځ دغه پخوانی قومندان په سیمه کې د بې ثباتۍ لامل د طالبانو له لارې پاکستان ګڼي او په وینا یې اوس یې ورسره اړیکې ډېرې ترېنګلې دي.

د افغان طالبانو او پاکستان ترمنځ دغه وضعیت ان مخامخ جګړې ته ورسېد او ورسره د سولې لپاره د دوحې او استانبول خبرې پیل شوې او له لومړي پړاو پرته چې په‌کې پر اوربند سلا شوې «هغه هم ماتېدونکی» د خبرو دوه نور پړاونه یې په استانبول کې له کومې پایلې پرته پای ته رسېدلي دي.

دغې ورځپاڼې د ترکیې په استانبول کې د دویم او په ټوله کې د افغان طالبانو او پاکستاني پلاویو ترمنځ له کومې پایلې پرته د درېیم پړاو خبرو له پای ته رسېدو وروسته په یوه تحلیل کې د پاکستاني چارواکو له قوله ویلي، پاکستان به له ډيپلوماټيکو اړیکو نیولې بیا تر سوداګریزو چارو او همداراز د کرښې د مدیریت، د تورخم او چمن لارو تړل، په جبري توګه د افغانانو اېستل او د ویزو سخت کنټرول په خپله نوې پالیسۍ کې راولي.

په دغه تحلیل کې ویل شوي، چې اسلام‌اباد له افغان طالبانو سره د خبرو د دوام پر ځای اوس له خپل ملي حاکمیت څخه دفاع ته لومړیتوب ورکوي.

افغان طالبان او پاکستاني استازي د درېیم پړاو خبرو اترو د ناکامۍ مسوولیت پر یو بل اچوي، د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي (یکشنبه د لړم ۱۸مه) د دغه وزارت د ډیپلوماسۍ انستیتوت د پنځمې تخصصي ښوونیزې دورې فراغت غونډې په مراسمو کې وویل: «په مذاکراتو کې د نه پرمختګ تر ټولو ستر لامل دا و، چې پاکستاني استازو داسې وړاندیزونه او غوښتنې درلودې، چې معقولې او د عمل وړ نه وې. دوی ویل دا تضمین راکړئ، چې په پاکستان کې به بیا امنیتي پېښې نه کېږي.»

متقي وايي چې پاکستاني پلاوي له طالبانو نه د پاکستان د امنیت ساتلو غوښتنې درلودې | افغانستان انټرنشنل پښتو

له دې سربېره، پاکستان ادعا لري چې ټي‌ټي‌پي په افغان خاوره کې خوندي پټنځایونه لري او له هغه ځایه پر پاکستان بریدونه طرحه او عملي کوي، خو طالبان بیا دغه ادعا ردوي او ټي‌ټي‌پي د پاکستان کورنۍ مساله ګڼي او همداراز یې له پاکستان څخه غوښتي، چې په خپله خاوره کې د داعش وسله والو د روزلو او د افغانستان د حریم د نقضولو مخه ونیسي.

امیرخان متقي همداراز د دواړو هېوادونو ترمنځ روانې شخړې ته په اشاره وویل: «د پاکستان د حکومت یوه لویه برخه د روغې جوړې تمه لري، ځینې پاکستانۍ کړۍ خپلې پروژې عملي کوي، خو افغانستان هم له خپل ځانه د دفاع حق لري.»

د یادونې وړ ده، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ له څو ځلي مخامخ جګړو وروسته په دوحه کې دواړو لوریو پر اوربند سلا وکړه او د دغه اوربند د غځېدو او نورو دوه اړخیزو مسایلو د حل لپاره د یوه میکانیزم د جوړولو په موخه په استانبول کې د خبرو پر دوام ټينګار شوی و، خو درېیم پړاو خبرې له کومې پایلې پرته پای ته رسېدلي او تر اوسه دواړو لوریو د خبرو د بیا پیل په تړاو څه نه دي ویلي.

محمد حلیم فدايي د یکشنبې په ماښام (د لړم ۱۸مه) په خپله اېکس پاڼه واشنګټن ته د احمدالشرع سفر ته په اشارې سره زیاته کړې، احمد الشرع وتوانېده چې په ډېرې ځېرکتیا او مهارت سره ځان یو پراګماټیک او کریزماتیک مشر ثابت کړي او هم یې ځان او هم سوریه له نړۍوالو بندیزونو وژغورله او سوریې ته یې یو قانونمند حکومت ورکړ.

د نوموړي په باور: «افغانان برعکس د عقل، سټراټیژیک لید، مشترکو ګټو او پراګماتیک سیاست پرځای پاپولیستي، لنډمهاله، شخصي ګټو او شعاري سیاست غوره کړی دی، تر دې چې اوس افغانستان نه ملي، نه اسلامي او نه نړۍوال مشروعیت لري.»

د فدايي په وینا، سره له دې چې طالبان د امریکا په زر او زور واک ته رسول شوي «اوس دوی هم داسې برېښې چې لوی فرصت یې ضایع کړ.»

نوموړی وړاندیز کوي، افغانان باید پر داسې سیاست کار وکړي چې هم د هېوادوالو او هم نړۍوالو په کې ګټه وي.

د سوریې موقت ولسمشر احمد الشرع امریکا ته ورسېد | افغانستان انټرنشنل پښتو

د سوریې دولتي خبري اژانس «سانا» د یکشنبې په ورځ راپور ورکړی، چې د سوریې موقت ولسمشر احمد الشرع د یوه رسمي سفر په ترڅ کې امریکا ته رسېدلی دی. تر دې وړاندې د سوریې په چارو کې د امریکا ځانګړي استازي ویلي و، چې احمد الشرع به د لومړي ځل لپاره واشنګټن ته سفر وکړي.

احمد الشرع به په دې سفر کې د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره وګوري.