د پاکستان د پلازمېنې اسلاماباد ښار په جي۱۱ سیمه کې د ځانمرګي برید له امله لږترلږه ۱۲ کسان وژل شوي او ۲۰ نور ټپیان دي. د پولیسو په وینا؛ ځانمرګی بریدګر چې په موټرسایکل سپور و، د پولیسو موټر ته نږدې یې ځان پورې تړلو چاودېدونکو توکو ته چاودنه ورکړه.
پولیس وايي، د چاودنې په ځای کې یې د ځانمرګي بریدګر سر موندلی دی. پاکستاني پولیسو دغه سیمه کلابنده کړې او د پېښې په اړه یې پلټنې روانې دي.
د پولیسو په وینا؛ د چاودنې له امله څو موټرونه هم زیانمن شوي دي. تر وړاندې پولیسو د لومړنيو معلوماتو له مخې ویلي و، چې ښایي دغه پېښه د ګاز ډبې د چاودنې له امله رامنځته شوې وي.
د پاکستان لومړی وزیر شهباز شریف وايي، که طالبان د تحریک طالبان پاکستان (ټيټيپي) او نورو ترهګرو ډلو پر ضد اغېزمن اقدام وکړي؛ نو اسلاماباد به د همکارۍ لپاره چمتو وي. نوموړي دغه څرګندونې په اسلاماباد کې د هغې ناستې پرمهال کړې، چې د سولې او پرمختګ د پیاوړتیا لپاره جوړه شوې وه.
شهباز شریف د دغه دوه ورځنۍ ناستې د پرانیستې پر مهال وویل، چې «امن او ثبات د تلپاتې پرمختګ بنسټ دی.» هغه زیاته کړه، چې پرمختګ یوازې په هغه ټولنه کې شونی دی؛ چېرې چې امنیت او ثبات وي.
نوموړي دارنګه ویلي، «طالبان باید درک کړي، چې د تحریک طالبان پاکستان ملاتړ د سولې لاره نهده. که افغان طالبان د ټيټيپي او نورو ترهګرو ډلو پر ضد عملي اقدام وکړي، پاکستان به د هر ډول همکارۍ لپاره چمتو وي.»
دا په داسې حال کې ده چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د پاکستان دايمي استازي عاصم افتخار ویلي، چې د افغانستان دننه د پرمختللو وسلو او مهماتو شتهوالی د اندېښنې وړ دی. نوموړي څرګنده کړې، چې اسناد ښيي ترهګر په ښکاره له افغانستان نه بریدونه کوي او هڅه کوي دغه وسلې د ترهګریزو موخو لپاره ګاونډیو هېوادونو ته قاچاق کړي.
خو دا هغه څرګندونې دي، چې طالبانو په وار، وار رد کړې دي.
د پاکستان او افغانستان ترمنځ د تورخم دروازې د یوې میاشتې تړل کېدو له امله د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګرۍ ته نږدې ۴.۵ میلیارد ډالره زیان رسېدلی دی. دغه وضعیت د خیبر پښتونخوا په تولیدي سکټور هم منفي اغېز کړی او په پنجاب او سند کې د ورځنیو صادراتو تولید ته یې زیان رسولی دی.
د پاکستان ډان ورځپاڼې د رسمي سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې د طالبانو د بیا واکمنۍ له پیل راهیسې د امنیتي ستونزو او د پاکستان لهخوا د سوداګرۍ پر وړاندې د سختو تګلارو له امله پاکستان د افغانستان د بازار شاوخوا ۶۵ سلنه برخه له لاسه ورکړې، چې ځای یې ایران، د منځنۍ اسیا ځينو هېوادونو، ترکیې او هندوستان نیولی دی.
راپور کې راغلي، چې په پاکستان کې د ډېورنډ کرښې تړل پاتې کېدو له امله د کچالو او کیلې صادرات کم شوي او که سملاسي ګامونه ونه اخیستل شي؛ نو د مالټو صادرات به هم ټکني شي.
یو پاکستاني سوداګر نظیم ګل «ډان» ورځپاڼې ته ویلي، چې پر ډیورنډ کرښه د کړکېچ له پیل څخه وړاندې هم د کابل او جلالاباد بازارونه د ایران، ترکیې او منځنۍ اسیا هېوادونو له محصولاتو ډک وو. هغه وویل، چې افغان سوداګر له پاکستان سره د سوداګرۍ پرتله د ایران سره سوداګري کول غوره ګڼي؛ ځکه ایران د ویزو او ګمرکي محصولاتو په برخه کې ورته اسانتیاوې برابروي.
د تورخم د ګمرکونو د تصفیې ټولنې مشر مجیب الله شینواري وویل، «موږ له اوږدې مودې راهیسې له حکومت څخه غوښتنه کوو، چې د افغانستان سره دوه اړخیزه سوداګري له امنیتي او سیاسي مسایلو جلا وساتي.»
هغه زیاته کړه، چې له افغانستان سره د پاکستان د سوداګري کچه د ۲۰۱۲-۲۰۱۶ کلونو پرتله له ۲،۵ مېلیارد ډالرو څخه اوس یوازې ۸۰۰-۹۰۰ مېلیون ډالره ته راټیټه شوې ده. شینواري د دغه ستونزې د حل لپاره وړاندیز وکړ، چې د قبایلي مشرانو، سیاستوالو او سوداګرو یوه ځواکمنه جرګه جوړه شي؛ څو د دواړو هېوادونو سره د لارو د پرانیستلو لپاره یو ګډه حل لاره ومومي او د سوداګرو مالي تاوانونه راکم کړي.
له بلې خوا د ځايي ځوانانو سازمان مشر اسرار شینواري د تورخم دروازې د سمدستي پرانیستلو غوښتنه وکړه او خبرداری یې ورکړ چې که د دوی مشروع غوښتنې ونه منل شي؛ نو پراخ لاریونونه به وکړي.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د پاکستان دايمي استازي عاصم افتخار ویلي، چې د افغانستان دننه د پرمختللو وسلو او مهماتو شتون د اندېښنې وړ دی.
نوموړي څرګنده کړې، چې معلومات ښيي ترهګر په ښکاره له افغانستان څخه بریدونه کوي او هڅه کوي دغه وسلې د ترهګریزو موخو لپاره ګاونډیو هېوادونو ته قاچاق کړي.
هغه زیاته کړه، له افغانستان سره د پاکستان په پوله نیول شوې وسلې د هغو زېرمو برخه ده، چې د بهرنيو ځواکونو له وتلو وروسته په افغانستان کې پاتې شوې وې.
دا هغه څرګندونې دي، چې طالبانو په وار-وار رد کړې دي. طالب چارواکو په تکرار ډول ویلي دي: «د پاکستان ناامني د دوی داخلي ستونزه ده او پړه دې پر موږ نه اچوي. افغان خاوره نه کوم هېواد کې د ترهګریز فعالیت لپاره کارول شوې او نه به دوی چاته اجازه ورکړي چې وې کاروي.»
عاصم افتخار امنیت شورا ته وویل، په افغانستان کې موجودې ترهګرې ډلې په ځانګړي ډول داعش، تحریک طالبان پاکستان، د بلوڅ ازادۍ پوځ او مجید بریګېډ دغه پرمختللې وسلې د پاکستان د عامو خلکو او د قانون د پلي کولو پر بنسټونو د بریدونو لپاره کاروي، چې له امله یې زرګونه بېګناه انسانان وژل شوي دي.
هغه له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې د ترهګرو ډلو د وسلو تر لاسه کولو د مخنیوي لپاره اغېزمن ګامونه واخلي او ډاډ ترلاسه کړي، چې طالبان خپل نړۍوال تعهدات او مسوولیتونه په سمه توګه پوره کوي.
د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف وایي، که ترکيه او قطر د منځګړیتوب وړاندیز وکړي، اسلاماباد چمتو دی له طالبانو سره د خبرو اترو لړۍ بېرته پیل کړي.
تر دې مخکې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال په کابل کې د بهرنیو سفارتونو له استازو سره د لیدنې پر مهال وویل، هر کله چې د پاکستان لوری په خبرو کې د ښه نیت څرګندونه وکړي او په خپلو غوښتنو کې معقولیت څرګنده کړي، دوی هم چمتو دي چې د ډیپلوماسۍ او تفاهم له لارې د موضوع د حل لور ته لاړ شي.
اصف د دوشنبې په ورځ (د لړم ۱۸مه) له پاکستاني ټلوېزیون «جیونیوز» سره په مرکه کې ویلي، چې ترکيه او قطر د پاکستان نږدې او مهم ملګري هېوادونه دي او اسلاماباد به د هغوی غوښتنې ته د نه ویلو توان ونه لري.
نوموړي د ترکيې د ولسمشر رجب طیب اردوغان د هڅو ستاینه کړې او څرګنده کړې یې ده، چې طالبانو د استانبول په وروستیو خبرو کې ځینې موضوعات په شفاهي ډول منلي، خو د لیکلې تضمین وړاندې کولو ته نهدي تیار شوي.
د اصف په وینا، د طالبانو حکومت یو موټی نه دی او همدا ستونزه د دواړو لوریو ترمنځ د هوکړې د نه کېدو لامل ګرځیدلې ده.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو درېیم پړاو د نومبر په ۶مه نېټه په استانبول کې پیل شوې، خو د نومبر په ۹مه نېټه بېپایلې پای ته ورسېدې.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال محمد نعیم د دوشنبې په ورځ (د لړم ۱۹مه) وویل: «د استانبول په خبرو کې اساسي ستونزه دا وه، چې پاکستاني لوري د مذاکراتو په جریان کې داسې غوښتنې مطرح کړې، چې غېر واقعي او غېر عملي وې.»
د نوموړي په وینا، پاکستان د خپل هېواد د ټولو امنیتي ستونزو مسوولیت افغانستان ته راجع کوي او دا په دې معنا دی، چې د پاکستان په پوځ کې ځانګړې کړۍ نه غواړي د دواړو هېوادونو مسایلو ته مذاکراتي حل لاره وموندل شي.
هغه زیاته کړې: «د پاکستاني پلاوي لهخوا د غېر مسوولانه او نه همکارۍ روحیه د دې لامل شوه چې د افغانستان اسلامي امارت له نېک نیت او د منځګړو له ټولو هڅو سره سره کومې پایلې ته ونه رسېږي.»
اېکسپرېس ټربیون د افغان طالبانو او پاکستاني پلاویو ترمنځ له پایلې پرته د درېیم پړاو خبرو له پای ته رسېدو وروسته په خپل تحلیل کې د پاکستاني چارواکو له قوله ویلي، اسلاماباد د کابل په تړاو پر خپلې ټولې پالیسۍ بیا کتنه کوي. طالبان وايي، پاکستان د امنیتي پېښې د نه کېدو تضمین غواړي.
دغې ورځپاڼې د ترکیې په استانبول کې د دویم او په ټوله کې د افغان طالبانو او پاکستاني پلاویو ترمنځ له کومې پایلې پرته د درېیم پړاو خبرو له پای ته رسېدو وروسته په یوه تحلیل کې د پاکستاني چارواکو له قوله ویلي، پاکستان به له ډيپلوماټيکو اړیکو نیولې بیا تر سوداګریزو چارو او همداراز د کرښې د مدیریت، د تورخم او چمن لارو تړل، په جبري توګه د افغانانو اېستل او د ویزو سخت کنټرول په خپله نوې پالیسۍ کې راولي.
په دغه تحلیل کې ویل شوي، چې اسلاماباد له افغان طالبانو سره د خبرو د دوام پر ځای اوس له خپل ملي حاکمیت څخه دفاع ته لومړیتوب ورکوي.
افغان طالبان او پاکستاني استازي د درېیم پړاو خبرو اترو د ناکامۍ مسوولیت پر یو بل اچوي، د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي (یکشنبه د لړم ۱۸مه) د دغه وزارت د ډیپلوماسۍ انستیتوت د پنځمې تخصصي ښوونیزې دورې فراغت غونډې په مراسمو کې وویل: «په مذاکراتو کې د نه پرمختګ تر ټولو ستر لامل دا و، چې پاکستاني استازو داسې وړاندیزونه او غوښتنې درلودې، چې معقولې او د عمل وړ نه وې. دوی ویل دا تضمین راکړئ، چې په پاکستان کې به بیا امنیتي پېښې نه کېږي.»
له دې سربېره، پاکستان ادعا لري چې ټيټيپي په افغان خاوره کې خوندي پټنځایونه لري او له هغه ځایه پر پاکستان بریدونه طرحه او عملي کوي، خو طالبان بیا دغه ادعا ردوي او ټيټيپي د پاکستان کورنۍ مساله ګڼي او همداراز یې له پاکستان څخه غوښتي، چې په خپله خاوره کې د داعش وسله والو د روزلو او د افغانستان د حریم د نقضولو مخه ونیسي.
امیرخان متقي همداراز د دواړو هېوادونو ترمنځ روانې شخړې ته په اشاره وویل: «د پاکستان د حکومت یوه لویه برخه د روغې جوړې تمه لري، ځینې پاکستانۍ کړۍ خپلې پروژې عملي کوي، خو افغانستان هم له خپل ځانه د دفاع حق لري.»
د یادونې وړ ده، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ له څو ځلي مخامخ جګړو وروسته په دوحه کې دواړو لوریو پر اوربند سلا وکړه او د دغه اوربند د غځېدو او نورو دوه اړخیزو مسایلو د حل لپاره د یوه میکانیزم د جوړولو په موخه په استانبول کې د خبرو پر دوام ټينګار شوی و، خو درېیم پړاو خبرې له کومې پایلې پرته پای ته رسېدلي او تر اوسه دواړو لوریو د خبرو د بیا پیل په تړاو څه نه دي ویلي.