د نومبر ۱۱مه؛ امریکایان نن د خپلو سرتېرو او مدافعانو ورځ نمانځي

انډریکا راټوټ د دغه سفر پرمهال د ملګرو ملتونو له استازو او سیمه‌ییزو چارواکو سره د یاد منار د ساتنې په اړه خبرې کړې دي. هغه ویلي:« دغه تاریخي منار نه یوازې د افغانستان د فرهنګي شتمنۍ برخه دی؛ بلکې د نړۍوالې ټولنې لپاره هم ارزښتناکه میراث ګڼل کېږي، چې ژغورنه یې زموږ ګډ مسوولیت دی.»

انډریکا راټوټ ټینګار کړی، چې نړۍواله ټولنه باید له ځنډ پرته د دغه ۹۰۰ کلن تاریخي منار د زیان رسېدو او له‌منځه تلو ګواښ مخه ونیسي؛ څو دغه میراث راتلونکو نسلونو ته خوندي پاتې شي.

جام منار چې د ۱۲مې پېړۍ په منځ کې جوړ شوی او شاوخوا ۶۵ متره لوړوالی لري، د اسلامي فن او معمارۍ بې‌سارې بېلګه ګڼل کېږي. د جام لرغونی ځای په ۲۰۰۲ کال کې د افغانستان د لومړي نړۍوال میراث په توګه وپېژندل شو. همدارنګه د منار د ساتنې د ناسم حالت او د لوټ کېدو د پایلو له امله، دا د یونسکو د نړۍوال میراث په نوملړ کې ثبت شو.

د ملګرو ملتونو د فرهنګي میراث ساتنې ادارې (یونسکو) له‌خوا پر اېکس پاڼه لیکل شوي چې، دوامداره هڅې او نړۍوال ملاتړ د جام منار د اوږدمهاله ساتنې لپاره اړین دي.

شاهرخ خان خپلې لومړنۍ زده کړې په نوي ډیلي کې پیل کړې او بیا یې همداسې خپلو لوړو زده کړو ته دوام ورکړ.

هغه په لومړي سر کې په ټلوېزیوني تیاتر او بیا یې په ۸۰یمه لسیزه کې هنري برخې ته مخه کړه او ډېر ژر بیا د بالیووډ په ډګر کې وځلېد.

شاهرخ خان چې اوس د بالیووډ یو له تر ټولو غوره او محبوبو سینمايي لوبغاړو ګڼل کېږي، د «بالیووډ د پاچا» په لقب هم مشهور دی.

هغه تر اوسه په څه باندې ۸۰ فلمونو کې په دواړو رولونو (منفي او مثبت) کې کار کړی دی. د شاهرخ خان د فلمي ژوند او لومړنۍ بریا په منفي رول کې وه. هغه په ۱۹۹۳ کال کې «ډر» فلم کې په منفي رول کې راڅرګند شو، خو په ۱۹۹۵ کال کې یې ریکارډ ماتونکي فلم «دلوالې دلهنیا لې جاینګې» کې د رومانټيک رول له امله د خپل شهرت اوج ته ورسېد او ورسره یې د «رومانس پاچا» لقب هم خپل کړ.

شاهرخ خان په ۲۰۰۵ کال کې د هند دولت له لوري د «پادما شري» جایزه هم ترلاسه کړه او ورسره یې ګڼ نورې جایزې هم خپلې کړې دي او همداراز د نړۍ په کچه په پنځوسو نفوذ لرونکو کسانو کې شمېرل کېږي.

هغه په ۱۹۹۱ کال کې د فلمونو له جوړوونکې او طراحې ګوري خان سره واده وکړ او د ارین، سوهانا او ابرام په نومونو دو زامن او یوه لور لري.

شاهرخ خان له فلمي نړۍ ور هاخوا د لویو ټلوېزیوني او فېسټيوالونو کوربتوب هم کوي او ورسره هم مهاله د هند په غورله لیګ کې د یوې لوبډلې مالک هم دی.

د شاهرخ خان نوم د لومړي ځل لپاره د روان کال په اکټوبر میاشت کې د میلیاردرانو په نوملړ کې شامل شو. د دې نوي نوملړ له مخې شاهرخ خان اوس د نړۍ له شتمنو فلمي ستورو یو دی.

د شتمنو هندیانو یو نوملړ چې د «هورون انډیا» په نامه یادېږي، د معلوماتو له‌مخې یې د شاهرخ خان د شتمنۍ کچه ۱ اعشاریه ۴ میلیاردو امریکايي ډالرو ته رسېږي.

هغه په څه باندې ۳۰ کلن سینمايي مزل کې په څه باندې ۸۰ فلمونو کې کار کړی او وروستي دوه فلمونه یې چې پټان او جوان نومېږي، ډېر ځلېدلي او ویل کېږي چې لا هم خپل هنر ته ژمن دی او له خپلو نورو سوداګریزو چارو هنري چارو ته دوام ورکوي.

طالبانو د شنبې په ورځ (د لړم ۳مه) د کابل پوهنتون په انګړ کې د دري ژبې شاعر او لیکوال خلیل‌الله خلیلي قبر ویجاړ کړ. په ملګرو ملتونو کې د افغانستان دایمي استازولۍ سرپرست نصیر احمد فایق د شنبې ورځې ناوخته (د لړم ۳مه) په خپله اېکس پاڼه کې د طالبانو دغه اقدام د افغانستان د قومي تنوع، تمدن، کلتور او هویت پر وړاندې د دغې ډلې د دوښمنۍ څرګندونه بللې ده.

نصیر احمد فایق د طالبانو دغه چاره تصادفي نه بولي او زیاتوي: «طالبانو د بامیان له بودا نیولې بیا د استاد خلیلي تر مقبرې، دا ثابته کړې چې د ملي ارزښتونو، کلتور او د افغانستان د تاریخي حافظې اصلي دوښمنان دي.»

د فایق په باور، د طالبانو دغه ډول کړنې د دې ښکارندويي کوي، چې «طالب» او «طالبانیزم» په افغانستان کې ملي او ولسي رېښې نه‌لري او دغه ډله پر افغانانو تپل شوې ده.

خلیل‌الله خلیلي یو له نومتو شاعرانو او لیکوالانو و، چې د ۱۳۶۶ کال په پسرلي کې د پاکستان په اسلام‌اباد کې وفات شو او ۱۳۹۱ کال کې یې جسد له پاکستان څخه کابل ته راولېږدول شو او د هغه وخت د وزیرانو شورا د پرېکړې له‌مخې، د کابل پوهنتون په انګړ کې د سید جمال الدین افغان مقبرې ته نږدې ښخ شو.

طالبانو لا تراوسه په دې اړه څه وضاحت نه دی ورکړی.

د فرانسې د خبري اژانس د راپور له مخې، د پاریس د «درویو» لیلام کور د جمعې په ورځ اعلان وکړ، چې دا اثر چې ۱۹۴۳ کال په جولای کې جوړ شوی و د لګښتونو په ګډون په ۳۲,۰۱۲,۳۹۷ یورو وپلورل شو.

دا سږ کال په فرانسه کې د یو هنري اثر د پلور تر ټولو لوړه بیه ګڼل کېږي.

دا ښځینه تابلو «ښځه د ګل‌دارې خولۍ سره (دورا مار)» د پیکاسو د «ښځې له خولۍ سره» له لړۍ څخه دی.

دا انځور په ۱۹۴۴ کال کې اخیستل شوی و او له هماغه وخت راهیسې د یوې کورنۍ په خصوصي ټولګه کې ساتل کېده او تر اوسه هېڅکله د هنر په بازار کې نه و لیدل شوی.

کریستوف لوسین، چې د دې لیلام چارې پر مخ وړې دا پلور یو «ستر بریالیتوب» وباله او ویې ویل:«دا تابلو د پیکاسو او دورا مار د مینې د کیسې یوه برخه ده، هغه مینه چې په هماغه وخت کې د پای ته رسېدو په حال کې وه.»

کارپوهان وایي، دا اثر بې له کوم ترمیم یا رنګ‌ مالۍ خوندي ساتل شوی او د هغه رنګونه لا هم روښانه، ژوندي او احساساتي دي. د پیکاسو د اثارو متخصصه اګنس سوستر باربې وویل:«دا انځور هماغسې دی لکه څنګه چې د پیکاسو له کارګاه څخه راوتلی و، خام، رنګین او د احساس ډک.»

که څه هم دا تابلو په لوړه بیه وپلورل شو، خو لا هم د پیکاسو د نړیوالو ریکارډونو څخه لرې دی. په ۲۰۲۳ کال کې د هغه اثر «ښځه له ساعت سره» په ۱۳۹ میلیونه ډالرو وپلورل شو او په ۲۰۱۵ کال کې د هغه «د الجزایر ښځې» تابلو د ۱۷۹ میلیونه ډالرو په بیه وپلورل شوه.

یاد وزارت د سه‌شنبې په ورځ په یوه خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې د نشراتو د چارو معینیت یو پلاوي د کابل د کمپنۍ سیمې چې طالبان یې «د مسجدالاقصی ساحه» بولي د لوحو او اعلانونو له ځایونو لیدنه کړې او د هټۍوالو او د لوحو مالکانو ته یې د هېواد په ملي ژبو بدیلې طرحې وړاندې کړې دي.

طالبانو د اصلاح شویو لوحو د ژبنیو بدلونونو په اړه ډېر جزیات نه دي ورکړي.

د طالبانو د کلتوري چارو رییس او د یاد کمېسیون غړي قاري ولي ګل جواد ویلي، چې دا اقدام د لوحو د تنظیم، د ملي ژبو د ساتنې او د فرهنګي ارزښتونو د پیاوړتیا لپاره ترسره شوی دی.

خو یو شمېر شنونکي وایي، دا ډول اقدامات د کلتوري اصلاحاتو تر نوم لاندې د طالبانو له‌خوا د عامه فضا د کنټرول او د ښاري تنوع د محدودولو هڅه ده.

په تېرو کلونو کې طالبانو څو ځله پر هټۍوالو او تبلیغاتي شرکتونو غږ کړی، چې خپلې لوحې د دوی له «کلتوري معیارونو» سره سمې کړي، دا هغه کار دی چې منتقدان یې د بیان د ازادۍ د کمېدو او د نورو ژبو د کارونې د محدودېدو هڅه بولي.