په پاکستان کې د افغانستان پخوانی سفیر نجیبالله عليخېل وايي، له هغه وروسته چې امریکا له افغانستان نه ووته او روسیې پر اوکراین برید وکړ؛ د مرکزي او سویلي اسیا سیمې د نړۍوالو قدرتونو د ستراتیژیکو رقابتونو په نوي ډګر بدلې شوې او افغانستان په دې سیالۍ کې مهم جیوپولیټيک ځای لري.
نجیبالله عليخېل په یوه تحلیلي لیکنه کې چې پر اېکس پاڼه یې خپره کړې لیکلي، چې د مرکزي او سویلي اسیا سیمه اوس د نړۍوالو قدرتونو، په ځانګړي ډول د امریکا چین او روسیې د ګټو د تقابل او سیالۍ اصلي محور ګرځېدلی.
هغه ویلي: «له افغانستان نه د امریکا له وتلو او پر اوکراین د روسیې تر یرغل وروسته د انرژۍ، اقتصاد، امنیت او جغرافیوي موقعیت له امله دغه سیمه د نوي جیوپولیټيک پړاو دروازه پرانیزي.»
عليخېل د مرکزي اسیا په تړاو لیکلي، چې دغه سیمه د تېلو، ګازو، نادره منرالونو او یورانیمو له شتمنیو ډکه ده او له کلونو راهیسې د امریکا، روسیې او چین ترمنځ د سترې لوبې مرکز بلل کېږي.
د هغه په وینا؛ که څه هم د اوکراین جګړې د روسیې پر نفوذ منفي اغېزه کړې؛ خو چین هڅه کوي د «یو کمربند او یو سړک» نوښت او د سيپېک پروژه د سیمهییز نفوذ د پراخولو لپاره وکاروي.
نوموړي زیاته کړې، چې د چین اصلي اندېښنه د ترهګرو ډلو فعالیتونه دي؛ په ځانګړي ډول هغه چې په افغانستان کې اډې لري، ځکه دغه پدیده د چین د اقتصادي پانګونو او سترو پروژو راتلونکی ګواښلای شي.
عليخېل یادونه کړې، چې په ۲۰۲۰کال کې د ترهګرو له نوملړه د «ختیځ ترکستان اسلامي تحریک» د اېستلو په اړه د امریکا پرېکړې د چین اندېښنې لا زیاتې کړې او دغه اقدام یې د ګډې مبارزې پر ضد یو منفي ګام بللی.
هغه په خپلو څرګندونو کې دارنګه ویلي، امریکا د (C5+1) فارمټ له لارې له ۲۰۱۵کال راهیسې هڅه کوي له مرکزي اسیا سره اړیکې پراخې کړي. عليخېل د روسیې، اروپايي ټولنې، جاپان او ترکیې لهخوا د مرکزي اسیا له هېوادونو سره د اړیکو پر پراخېدو هم تبصره کړې او ویلي یې دي، دغه هېوادونه هڅه کوي متوازن سیاست وساتي او له دې رقابتونو ځان خوندي وساتي.
د هغه په خبره؛ افغانستان د جغرافیایي موقعیت له امله د دغه سیالۍ په «زړه» کې پروت دی او راتلونکی به یې د دې لوبې له لوریو سره د تعامل څرنګوالی ټاکي.
