د برېتانیا ځانګړی استازی: افغانستان کې ۱۵ میلیونه کسان د خوړو له کمښت سره مخ دي

د راپورونو له مخې، د جمعې په ورځ په ایواجیک ساحلي سیمه کې د ترکیې ساحلي ګارد هغه وخت په یوه خطرناک ربړي کښتۍ کې ۲۴افغان کډوالو ونیول چې اروپایي هېوادونو ته د ناقانونه سفر هڅه یې کوله.

چارواکي وایي چې په نیول شویو کسانو کې ۱۵ماشومان او یو شمېر ښځې هم شاملې دي، چې د انساني قاچاق وړونکو له لوري د اروپا د سفر په تمه دې سیمې ته لېږدول شوي وو.

د چارواکو په وینا، نیول شوي کډوال د طبي معایناتو وروسته د پناه غوښتنې مرکزونو ته لېږدول شوي دي ترڅو قانوني مراحل پرې پلي شي.

ترکیه ټینګار کوي چې د اژه بحر په ساحلي سیمو کې د انسان قاچاق او د غیرقانوني کدوالۍ پر وړاندې جدي عملیات دوام لري او د دې بهیر څارنه نوره هم سخت شوې ده.

راپورونه ښيي چې په ترکیه کې د افغان کډوالود نیولو لړۍ تېزه شوې او پولیس هره ورځ په بېلابېلو ښارونو کې د ګڼ شمېرهغه کډوال چې اسناد نلري نیسي.

د ترکیې د کورنیو چارو وزارت په تازه ارقامو کې ویلي چې د روان کال د جنوري څخه تر اکتوبر پورې، په بېلابېلو ښارونو کې ۳۰زره او ۹۹افغان کډوالنیول شوي او د قانوني پروسو لپاره اړوندو ادارو ته سپارل شوي دي.

د طالبانو د سرې میاشتې ټولنې نن جمعې ورځ، د لړم ۲۳مه په اېکس کې د یوې اعلامیې په خپرولو سره لیکلي، چې د یادې ټولنې رییس شمالي ولایتونو ته سفر پرمهال په کندز ولایت کې د رواني ناروغانو له مرکز څخه لیدنه کې ده.

مولوي دلاور په داسې حال کې رواني ناروغانو ته د پاملرنې په اړه څرګندونې کوي چې په افغانستان کې د رواني ناروغیو وضعیت د طالبانو تر واکمنۍ لاندې پیچلی او له ګڼو ننګونو ډک دی.

راپورونه وایي چې په افغانستان کې د طالبانو د بیا ځلې واک ته له رسېدو وروسته د اروايي او رواني ناروغیو کچه لوړه شوې ده.

د بشري حقونو سازمانونه هم وايي چې محدودیتونه، اقتصادي فشار، بې‌کاري او ټولنیزې ستونزې د رواني فشارونو لامل شوي.

میرضیایف په خپله مقاله کې لیکلي چې افغانستان د سیمې له اصلي جوړښت څخه دی او هېڅ‌کله هم باید د یوې څنډې یا حاشیې په توګه ونه لیدل شي.

د هغه په وینا، د سیمې د ثبات ساتل د افغانستان له مسایلو سره د جدي برخې اخیستنې پرته امکان نه لري.

هغه چې دغه لیکنه د منځنۍ اسیا د هېوادونو د مشورتي ناستې تر مخه خپره کړې، وایي چې د افغانستان ځورېدلی ملت لا هم په یو ژور بشري بحران کې ژوند کوي. ولسمشر میرضیایف د افغانستان په سیمه‌ییزو او نړیوالو بهیرونو کې د دوامدار ګډون پر اړتیا ټینګار کړی دی.

ازبکستان چې له طالبان سره پراخې اقتصادي او ډیپلوماتیکې اړیکې لري، د افغان–ترانس د رېل‌پټلۍ جوړول یو مهم ستراتیژیک پروژه بولي.

میرضیایف ویلي چې دا رېل‌پټلۍ به د منځنۍ او جنوبي اسیا ترمنځ د وصل یوه بنسټیزه کړۍ شي او د افغانستان د اقتصادي احیا لپاره به نوې زمینه برابره کړي.

هغه زیاته کړې چې د افغانستان لپاره د بشري مرستو، انرژۍ په برخه کې د همکارۍ او د افغان متخصصینو د روزنې پروګرامونه روان دي او ازبکستان یې پیاوړتیا ته ژمن دی.

میرضیایف ټینګار کوي چې افغانستان باید د سولې، امنیت، همکارۍ او پرمختګ د ګډې سیمې یوه برخه واوسي؛ یوه داسې سیمه چې د ټولو هېوادونو د ګډو ګټو استازیتوب وکړي او په سویلي پوله د ثبات یو دوامدار کمربند رامنځته کړي.

سره له دې چې ازبکستان له طالبانو سرهنږدې اړیکې لري، د منځنۍ اسیا هېوادونه د افغانستان له خاورې د امنیتي ګواښونو په اړه اندېښمن پاتې دي، په ځانګړي ډول د داعش فعالیتونه او نور رادیکال جریانونه.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت نن جمعه ، د لړم ۲۳مه د یوې اعلامیې په خپرولو سره په اېکس کې لیکلي، چې په دغو خبرو کې د زلزله ځپلو او راستیندونکو کډوالو سره د مرستو، د هیواد او سیمې په وضعیت، په بشري برخو کې د همکارۍ په اقتصادي حالت، او د مخدره موادو پر خلاف د مبارزې او د خصوصي سکتور په کاري ګروپونو بحث وشو.

په دې خبرو اترو کې د طالبانو دبهرنیو چارو وزیر ویلی، چې که څه هم په تیر کال کې تر دوه مليونو زیات کډوال افغانستان ته راستانه شوي، خو بیا هم په ښه توګه ددوی راستنېدل مدیریت کړل.

متقي ادعا کړې، چې چې په سیاسي، امنیتي، اداري او اقتصادي برخو کې افغانستان ښه روان دی او د یوه هیواد په استثناء د سیمې او ګاونډ هېوادونو سره یې اړیکې غوړیدلي او د لا پرمختګ په حال کې دي.

د ملګرو ملتونو مرستیاله سرمنشي روزمیري ان ډیکارلو د ټلیفوني اړیکې پرمهال په ډاګه کړه، چې راستنیدونکي کډوالو ته باید په مناسبه او انساني توګه د راتلو زمینه برابره شي.

نوموړې زیاته کړه، چې دوی د زلزله ځپلو او راستانه شوي کډوالو سره د مرستو په موخه د مختلفو اړخونو سره په جدیت ښکیل دي.

د طالبانو په اعلامیه کې راغلي، چې هغې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ادارو د کارکوونکو سره يې د طالبانو د لا زیاتي همکارۍ غوښتنه وکړه.

دا څرکندونې په داسې کې کېږي،چې په دې وروستیو کې طالبانو په افغانستان کې د ملګرو ملتونو اړوند دفترونو کې کارمندانې دفترونو او کار ځایونه ته له تلو څخه منعه کړې.

د طالبانو تر واک لاندې ارګ په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې نن جمعه، د لړم ۲۳مه د طالبانو د رییس الوزرا ملا محمد حسن اخوند له خوا د حسن بصري په نوم جومات پرانېستنه وشوه.

طالبانو ویلي، چې یاد جومات د افغان انجنیرانو او ملسکي کاریګرو له خوا د هرات له مرمرو، د هلمند له رخامو، د میدان وردګ له ډبرو، د کنړ او نورستان له لرګیو څخه پر ۶۲۷ متر مربع ځمکه جوړ شوی او په یوه وخت کې د ۱۰۰۰ تنه لمونځ کوونکو ظرفیت لري.

د یاد جومات د بنسټ ډبره په ۱۴۰۱ کال کې د طالبانو د ریاست الوزرا ملا محمد حسن اخوند له خوا اېښودل شوې وه او نن ګټې اخیستنې ته وسپارل شو.

پر همدغه مهال بیا ګڼ کسان د طالبانو له خوا په ارګ کې د نویو ودانیو په جوړولو نیوکه کوي او وايي، چې په دې کار سره د ارګ تاریخي جوړښت ته زیان اړوي.

د راپورونو له مخې، وړاندې تردې هم په ارګ کې د سلګونو لمونځ کوونکو په ظریف جومات شتون درلود.