د طالبانو تر واک لاندې ارګ څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي ، چې یادې ډلې په ارګ کې د حسن بصري په نوم جامع جومات پرانېستنه کړې ده، خو ګڼ شمېر کسان وايي چې طالبان د نویو ودانیو په جوړولو سره د ارګ تاریخي ارزښت ته زیان رسوي.
د طالبانو تر واک لاندې ارګ په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې نن جمعه، د لړم ۲۳مه د طالبانو د رییس الوزرا ملا محمد حسن اخوند له خوا د حسن بصري په نوم جومات پرانېستنه وشوه.
طالبانو ویلي، چې یاد جومات د افغان انجنیرانو او ملسکي کاریګرو له خوا د هرات له مرمرو، د هلمند له رخامو، د میدان وردګ له ډبرو، د کنړ او نورستان له لرګیو څخه پر ۶۲۷ متر مربع ځمکه جوړ شوی او په یوه وخت کې د ۱۰۰۰ تنه لمونځ کوونکو ظرفیت لري.
د یاد جومات د بنسټ ډبره په ۱۴۰۱ کال کې د طالبانو د ریاست الوزرا ملا محمد حسن اخوند له خوا اېښودل شوې وه او نن ګټې اخیستنې ته وسپارل شو.
پر همدغه مهال بیا ګڼ کسان د طالبانو له خوا په ارګ کې د نویو ودانیو په جوړولو نیوکه کوي او وايي، چې په دې کار سره د ارګ تاریخي جوړښت ته زیان اړوي.
د راپورونو له مخې، وړاندې تردې هم په ارګ کې د سلګونو لمونځ کوونکو په ظریف جومات شتون درلود.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند وايي، د افغانستان له خاورې څخه په پاکستان کې ترهګریز بریدونه په چټکۍ سره زیات شوي دي. طاهر اندرابي په یوه خبري کنفرانس کې ویلي چې پاکستان تمه لري چې د «طالبانو رژیم» به د ټي ټي پي پر وړاندې اقدام وکړي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي نن جمعه، د لړم ۲۳مه د یوه خبري ناستې پرمهال ویلي، چې طالبان ادعا کوي چې پر ټول افغانستان کنټرول لري مګر کله چې د افغانستان له خاورې څخه د ترهګرۍ خبره راځي نو بیا خپله بې وسي ښيي.
طاهر انداربي زیاته کړه، چې هیواد یې حتی افغانستان ته یو شمیر سوداګریز امتیازات ورکړي دي خو له افغانستان سره سوداګري او ټرانزیټ یوازې هغه وخت امکان لري چې طالبان د ترهګرۍ پر وړاندې واضح او مشخص اقدامات وکړي.
طاهر اندرابي ویلي، چې پاکستان په تیرو کلونو کې هڅه کړې چې د افغان طالبانو رژیم سره په مثبت ډول ښکیل شي.
د هغه په وینا، د ترهګرۍ پر وړاندې اقدام د طالبانو د ادارې مسؤلیت دی او پاکستان به د خپلو خلکو د ساتنې لپاره ټول اړین اقدامات وکړي.
په دې وروستیو اونیو کې د پاکستان او طالبانو ترمنځ درې پړاوه خبرې اترې ترسره شوې دي. په دوحه کې د خبرو اترو په لومړي پړاو کې، دواړو خواوو په لنډمهاله اوربند موافقه وکړه.
د خبرو اترو دوهم او دریم پړاو په استانبول کې ترسره شول، چې پرته له کومې پایلې پای ته ورسېدې.
د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف مخکې ویلي وو چې په استانبول کې د اسلام اباد او طالبانو ترمنځ خبرې اترې په بشپړ ډول په ټپه ولاړې دي او اوس مهال د خبرو اترو د بل پړاو لپاره هیڅ پلان نشته.
هغه وویل:«زموږ تش لاس راستنیدل د دې نښه ده چې منځګړي نور افغان طالبانو څخه هیله نلري.»
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد وروسته د استانبول د خبرو اترو ناکامېدل تایید کړل خو طالبان تل دا ردوي، چې افغانستان خاوره د پاکستان پرضد کارول کېږي.
په دایکندي کې سیمه ییزې سرچینې وايي چې د طالبانو ښاروالۍ د مرکز نیلي ښار په دوو بازارونو کې د نارینه وو د فعالیت له امله د ښځو دوکانونه تړلي او شاوخوا ۳۰۰ مېرمنې بې روزګاره کړي. سوداګرې مېرمنې وايي چې دوی د اعتراض لپاره ولایت مقام مخې ته هم راټولې شوې وې.
د دایکندي په مرکز نیلي کې ځايي سرچینو نن جمعه، د لړم ۲۳مه افغانستان انټرنیشنل - پښتو ته وویل، چې د طالبانو ښاروالۍ د نیلي ښار په بازارونو کې د مېرمنو دوکانونه تړلي دي او ورته یې ویلي چې د ښار په څنډه کې په یوه پارک کې خپل کاروبار ته دوام ورکړي.
د سرچینو په وینا، طالبانو مېرمنو ته ویلي چې د خپلو فعالیتونو د دوام لپاره دوی باید هټۍ واخلي چې له پنځوس زره افغانیو څخه ډیر لګښت لري او بیا د ښاروالۍ لخوا ټاکل شوي ځای ته لاړ شي.
سرچینو زیاته کړې، چې دا لګښت د هغو مېرمنو لپاره خورا ستونزمن دی چې د کورنیو سرپرستي ور تر غاړې ده.
د سرچینو په وینا، طالبانو دمخه ښځو ته ګواښ کړی و چې د نیلي ښار زاړه او نوي بازارونه خالي کړي.
د ترلاسه شویو معلوماتو له مخې، شاوخوا ۶۰ ښځینه سوداګرې لا دمخه د ښاروالۍ لخوا ټاکل شوي ځای ته لیږدول شوي دي.
سرچینې وايي چې بل ځای ته لېږدول شوې میرمنې هم غواړي، چې بیرته نیلي بازار ته راشي.
د هغو میرمنو څخه چې دوکان یې تړل شويیوه یې وایي: «زموږ دوکانونه د څلورو ورځو لپاره تړل شوي دي ځکه چې موږ باید د نارینه وو په منځ کې کار ونه کړو.»
د سرچینو په وینا، وروسته له هغه چې دوکانونه وتړل شول، مېرمنې څو ځله د طالبانو ولایت مقام ته ورغلې او د طالبانو له مرستیال والي سره یې لیدلي خو ویل کېږي چې دوی له ناوړه چلند سره مخامخ شوي دي.
سرچینو زیاته کړه، چې د طالبانو چارواکو مېرمنو ته وویل: «یا د ښاروالۍ امرونه تعقیب کړئ یا خپل دوکانونه بند کړئ او په کور کې پاتې شئ.»
یوې سرچینې وویل چې مېرمنې سوداګرې لاهم د طالبانو له چارواکو سره مشورې کوي.
افغانستان انټرنشنل ته رارسېدلو انځورونه دا هم ښايي، چې ځینې دوکانونه قلف شوي او د مېرمنو یوه ډله د ولایت د والي د دفتر مخې ته راټوله شوې ده.
کابل کې طالب سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، د طالبانو مشر ملا هبت الله په نږدې یوه میاشت کې د حقاني شبکې څلور غړي په بېلابېلو څوکیو ګمارلي دي. په دې ګمارنو کې د کورنیو چارو وزارت تامیناتي مرستیال،د زندانونو چارو د سمون ادارې تخنیکي رییس، د خوست والي او ښاروال شامل دي.
په کابل کې طالب سرچینو نن جمعې ورځ، د لړم ۲۳مه افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې په تېره یوه میاشت کې ددې ډلې مشر ملا هبت الله د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني ته نږدې کسان په بېلابېلو دولتي څوکیو ګمارلي دي.
د طالبانو مشر هبت الله تېره میاشت یوازې په یوه حکم کې سراج الدین حقاني ته نږدې کس محمد وزیر بادشاه د کورنیو چاور وزارت د معین په توګه وټاکه، نوموړی د حقاني شبکې ډېر بانفوذه او با اعتماده شخص بلل کېږي.
د ملا هبت الله له خوا د ګمارنو په دې حکم کې، د طالبانو د کورنیو چارو وزارت مرستیال عبدالله مختار د خوست لپاره د طالبانو والي په توګه وټاکل شوی. د مختار په اړه معلومات دا دي چې هغه سراج الدین حقاني ته له نږدې کسانو څخه شمېرل کېږي.
په همدې حال کې ملا هبت الله، سراج الدین حقاني ته ډیر بااعتماده او په کورنیو چارو وزارت کې د هغه مرستیال محمد نبي عمري ورور حافظ عبدالرشید عمري په خوست کې د ښاروال په توګه وټاکه، چې نوموړي له دې وړاندې د غزني د والي مرستیال په توګه کار کاو.
د سرچینو د معلوماتو له مخې د طالبانو مشر هبت الله د حقاني شبکې مخکښ غړی حافظ بلال د زندانونو چارو د سمون ادارې د تخنیکي او مسلکي پالیسۍ معین په توګه ټاکلی دی.
د باخبره سرچینو په وینا هبت الله په دې هڅه کې دی، ترڅو په خوست کې د حقاني شبکې واک راکم کړي خو اوس یو ځل بیا سراج الدین حقاني ته نږدې کسان په دغه ولایت کې ټاکل شوي دي.
خوست د سراج الدین حقاني د نفوذ مرکز بلل کېږي او دا ډله تر ډېر هڅه کوي ترڅو په خپل ولایت کې واک په لاس کې ولري.
د طالبانو په کورنیو چارو وزارت کې سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې د یاد وزارت وزیر سراج الدین حقاني او د هبت الله ترمنځ اړیکې ترینګلې نښکاري او حقاني د خپل رهبر امرونه مني او پر وړاندې کوم غبرګون نه ښايي.
د ر وان کال د زمري ۲۴ اسوشټیډ پریس په یوه راپور کې ویلي و، چې د هبت الله اخوندزاده له لوري پر وسلو او پوځي تجهیزاتو د مستقیم کنټرول له امله د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني نفوذ کم شوی او د دفاع او کورنیو چارو وزارتونه څنډې ته شوي دي.
حقاني چې وړاندې یې څو ځله د هبت الله پر انحصاري سیاستونو نیوکه کړې وه اوس د کندهار له ډلې سره د مقابلې توان نه لري.
په جلاوطنۍ کې فعال د افغان خبریالانو او رسنیو د ملاتړ یو بنسټ «نۍ» د پاکستان له حکومت نه غوښتنه کړې، چې د افغان خبریالانو د نیولو او اېستلو بهیر ودروي. دغه سازمان ویلي، د پنجشنبې په ورځ پاکستاني پولیسو راولپنډۍ ښار کې د جعفر نیازي په نوم یو افغان خبریال نیولی دی.
یاد سازمان وایي، هغه افغانستان ته د شړل کېدو له ګواښ سره مخ دی. نۍ زیاته کړې، چې دې وضعیت په پاکستان کې مېشت ګڼ شمېر افغان خبریالان او د رسنیو کارکوونکي له جدي اندېښنو سره مخامخ کړي دي.
دغه بنسټ ټینګار کړی، چې افغان خبریالان او د رسنیو کارکوونکي اندېښمن دي؛ که افغانستان ته وشړل شي نو هلته به یې د طالبانو له لوري ژوند له ګواښونو سره مخ شي. په خپرپاڼه کې راغلي: «هغه خبریالان او د رسنیو کارکوونکي چې پاکستان ته یې پناه وړې ده، باید د بشري حقونو د نړۍوالوقوانینو له مخې یې د پاکستان پولیس افغانستان ته له شړلو ډډه وکړي».
نۍ د جعفر نیازي د سملاسي خوشې کېدو غوښتنه هم کړې او خبرداری یې ورکړی، چې که هغه افغانستان ته وشړل شي؛ نو ژوند به یې له جدي ګواښ سره مخ شي. په پاکستان کې سلګونه خبریالان، مدني فعالان او د ښځو د حقونو افغان فعالان د طالبانو تر واکمنۍ وروسته مېشت شوي او لوېدیځو هېوادونو کې د پناه غوښتنې قضیې لري.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د ایران له صدا او سیما ټلوېزیوني شبکې سره په یوې مرکه کې ویلي، چې لاهم د افغانستان په هوایي حریم د امریکا بېپېلوټه الوتکې ګرځي. نوموړی وایي دغه الوتنې د ځینو ګاونډیو هېوادونو له لارې ترسره کېږي او دا کار د افغانستان له حاکمیت نه څرګنده سرغړونه ده.
مجاهد د دغه بېپېلوټه الوتکو د درېدو غوښتنه هم کړې ده. هغه همدا راز په یاده مرکه کې د هلمند د حقابې په تړاو هم څرګندونې کړې او ویلي یې دي، چې دوی له ایران سره دغه تړون ته ژمن دي. هغه زیاته کړې، چې د بارانونو نشتوالي او وچکالۍ له امله دغه اوبه کمې شوې دي.
هغه څرګنده کړه، چې که کافي اوبه موجودې وي؛ د تړون مطابق به ایران ته ورسېږي. د ده په وینا؛ ایراني پلاویو هم د وچکالۍ وضعیت او د اوبو د زېرمو کمښت تایید کړی دی.
د طالبانو ویاند ویلي، تر څلورو کلونو وروسته د دوی نظام په ګڼو برخو کې ښه پرمخ تللی دی.
نوموړي د پرمختګونو د دغه ادعا ترڅنګ، په نړۍواله کچه د رسمیت پېژندنې نشتوالی، کمزوری اقتصاد، د کډوالو پراخه ستنېدنه او نړۍوال بندیزونه د مهمو ننګوونو په توګه یاد کړل.
مجاهد د خپلو خبرو په بله برخه کې له ایران نه د افغان کډوالو د کلونو ـ کلونو مېلمهپالنې مننه وکړه او ویېویل، چې د دواړو هېوادونو همکاري او همغږي کولای شي د کډوالو د بېرته ستنېدو بهیر اسانه کړي. هغه له ایران نه وغوښتل، چې له افغان کډوالو سره انساني او اسلامي چلند وکړي.
مجاهد د ایران د تېلو ځینو ټانکرونو د درېدلو په اړه وویل، چې لامل یې د ټولو وارداتي تېلو د معیار نهپورهکول دي. هغه زیاته کړه، چې بېکیفیته تېل د افغانستان د هوا ککړتیا یو مهم لامل دی. نوموړي د افغانستان د فارسي ژبې په اړه وویل، چې فارسي یا دري د هېواد له دوو رسمي ژبو څخه ده او طالبان ورته منفي لیدلوری نهلري.
مجاهد ادعا وکړه، چې ځینې کورنۍ او بهرنۍ رسنۍ هڅه کوي د ایران او افغانستان ترمنځ اختلافات جوړ کړي؛ خو دواړه هېوادونه باید د هوښیارۍ په اساس خپلې اړیکې وساتي. د طالبانو ویاند وویل، چې د پولې امنیت د افغانستان لپاره خورا مهم دی او د دواړو خواوو د سرحدي ځواکونو ترمنځ د قاچاق او سرحدي ستونزو په اړه ځینې تفاهمونه رامنځته شوي دي.
مجاهد د خپلو خبرو په یوه بله برخه کې د امریکا سره د اړیکو په اړه وویل، چې طالبان له ټولو هېوادونو سره د برابرۍ او اقتصادي اړیکو غوښتونکي دي؛ خو هېچا ته به په افغانستان کې د پوځي حضور اجازه ورنهکړي.
هغه د بګرام هوايي ډګر ته د امریکايي ځواکونو د بېرته ستنېدو او یا د چین د حضور په اړه خپرې شوې خبرې «بېبنسټه» وبللې.
په پای کې مجاهد د امریکا په بانکونو کې د افغانستان پر کنګل شویو شتمنیو خبرې وکړې او ویېویل، چې طالبانو په نړۍوالو غونډو کې څو، څو ځله د دغو زېرمو د ازادولو غوښتنه کړې ده. نوموړي ټینګار وکړ، چې دغه شتمنۍ د افغانستان د خلکو ملکیت دی او باید ازادې شي.