اسټرالیا له فبرورۍ وروسته د افغانستان د سفیر اعتبارنامه نه تمدیدوي

د طالبانو چارواکو رویټرز خبري اژانس ته ویلي، چې دا ډله د چابهار بندر لاره کاروي او د ټرانزیټ قراردادونه نورو لارو ته لیږدوي ترڅو په پوله کې د تکراري تمځایونو څخه مخنیوی وشي او د پاکستان سیاسي فشار کم شي.

د طالبانو د سوداګرۍ وزارت ویاند عبدالسلام جواد اخوندزاده وویل چې په تیرو شپږو میاشتو کې، د ایران سره د افغانستان د سوداګرۍ حجم ۱.۶ ملیارد ډالرو ته رسیدلی، چې د پاکستان سره د سوداګرۍ حجم ۱.۱ ملیارد ډالرو څخه ډیر دی.

هغه زیاته کړه چې د چابهار بندر خدماتو ځنډ کم کړی او د بار وړلو په نه دریدوونکي جریان کې د سوداګرو باور زیات کړی دی.

مخکې له دې د طالبانو ریاست الوزرا د اقتصادي چارو مرستیال ملا عبدالغني برادر سوداګرو ته درې میاشتې وخت ورکړ چې په پاکستان کې خپل قراردادونه تصفیه کړي او لارې بدلې کړي. هغه پر پاکستان تور ولګاوه چې "سوداګریز او بشري مسایل په سیاسي فشار بدلوي" او چارواکو ته یې امر وکړ چې د "خراب کیفیت" له امله د پاکستاني درملو د وارېدولو مخه ونیسي.

د طالبانو د چارواکو په وینا، ایران د بندري تعرفو کمولو، د ذخیره کولو لګښتونو کمولو او د بار وړلو پروسې ګړندي کولو سره د چابهار کارول زیات کړي دي.

په بندر کې نوي تجهیزات او سکینرونه هم نصب شوي دي.

په کابل کې د سردار داود خان ۴۰۰ بستریز روغتون رییس نن حمعه، د لړم ۲۳مه چې د روزګان ولایت مرکز ترینګوټ ولایتي روغتون کې د لومړي ځل د ساین طبي سیستم فعالېدو پرمهال غونډې ته وویل، چې د سردار دواد خان ۴۰۰ روغتون کې زیات شمېر هېوادوالو ته روغتیايي خدمات وړاندې کېږي.

په دې غونډه کې د سردار دواد خان ۴۰۰ بستریز روغتون یو ډاکتر اسماعیل وردګ وویل، چې ساین طبي سیسټم یو پرمختللی سیستم دی، چې د هډوګو په برخه کې په نړۍ کې ورڅخه ګټه اخیستل کېږي.

نوموړی همدراز زیاتوي، چې په روان کال کې د سردار دواد خان ۴۰۰ بستریز روغتون کې ۵۰ زره ناروغان بستر شوي، ۴۲ زره عملیاتونه ترسره شوي او شاوخوا یو ۱ میلیون او اته لکه ناروغانو مراجعه کړې ده.

دا څرکندونې په داسې حال کې کېږي، چې پاکستان او طالبانو ترمنځ له جګړې وروسته د پاکستان او افغانستان ترمنځ ټولې لارې تړل شوي، چې د سوداګرو ترڅنګ ناروغان یې له ګڼو ستونزو سره مخ کړي دي.

بلخوا د طالبانو ماليې وزارت اعلان کړی چې له ټاکلې نېټې وروسته به نور پاکستاني دارو درمل نه محصول کوي.

نوموړي ویلي، چې په دې برخه کې ګډ او بیړنې اقدام ته جدي اړتیا ده.

دا په داسې حال کې ده چې د د خوړو نړیوال پروګرام راپورونه ښیي چې میلیونونه افغانان د خوړو له شدید نشتوالي یا ګواښ سره مخ دي.

برېټانیا چې له ډیرې مودې راهیسې په افغانستان کې د خوړو د کمښت پر وړاندې مبارزه کې د ملګرو ملتونو د خوړو نړېوال سازمان سره تر نورو هېوادونو مخکښ دي، څه موده وړاندې ۴۰ میلیونه پونډه مرسته کړې، ترڅو د خوړو نړېوال پروګرام په دغه هېواد کې د خوړو د کمښت په وړاندې د بېړني مقاومت پروګرامونه پر مخ یوسي.

د راپورونو له مخې، د جمعې په ورځ په ایواجیک ساحلي سیمه کې د ترکیې ساحلي ګارد هغه وخت په یوه خطرناک ربړي کښتۍ کې ۲۴افغان کډوالو ونیول چې اروپایي هېوادونو ته د ناقانونه سفر هڅه یې کوله.

چارواکي وایي چې په نیول شویو کسانو کې ۱۵ماشومان او یو شمېر ښځې هم شاملې دي، چې د انساني قاچاق وړونکو له لوري د اروپا د سفر په تمه دې سیمې ته لېږدول شوي وو.

د چارواکو په وینا، نیول شوي کډوال د طبي معایناتو وروسته د پناه غوښتنې مرکزونو ته لېږدول شوي دي ترڅو قانوني مراحل پرې پلي شي.

ترکیه ټینګار کوي چې د اژه بحر په ساحلي سیمو کې د انسان قاچاق او د غیرقانوني کدوالۍ پر وړاندې جدي عملیات دوام لري او د دې بهیر څارنه نوره هم سخت شوې ده.

راپورونه ښيي چې په ترکیه کې د افغان کډوالود نیولو لړۍ تېزه شوې او پولیس هره ورځ په بېلابېلو ښارونو کې د ګڼ شمېرهغه کډوال چې اسناد نلري نیسي.

د ترکیې د کورنیو چارو وزارت په تازه ارقامو کې ویلي چې د روان کال د جنوري څخه تر اکتوبر پورې، په بېلابېلو ښارونو کې ۳۰زره او ۹۹افغان کډوالنیول شوي او د قانوني پروسو لپاره اړوندو ادارو ته سپارل شوي دي.

د طالبانو د سرې میاشتې ټولنې نن جمعې ورځ، د لړم ۲۳مه په اېکس کې د یوې اعلامیې په خپرولو سره لیکلي، چې د یادې ټولنې رییس شمالي ولایتونو ته سفر پرمهال په کندز ولایت کې د رواني ناروغانو له مرکز څخه لیدنه کې ده.

مولوي دلاور په داسې حال کې رواني ناروغانو ته د پاملرنې په اړه څرګندونې کوي چې په افغانستان کې د رواني ناروغیو وضعیت د طالبانو تر واکمنۍ لاندې پیچلی او له ګڼو ننګونو ډک دی.

راپورونه وایي چې په افغانستان کې د طالبانو د بیا ځلې واک ته له رسېدو وروسته د اروايي او رواني ناروغیو کچه لوړه شوې ده.

د بشري حقونو سازمانونه هم وايي چې محدودیتونه، اقتصادي فشار، بې‌کاري او ټولنیزې ستونزې د رواني فشارونو لامل شوي.