طالبان پر پاکستان د خپلې سوداګریزې تکیې د کمولو لپاره نوې لارې چارې لټوي

په کابل کې د سردار داود خان ۴۰۰ بستریز روغتون رییس نن حمعه، د لړم ۲۳مه چې د روزګان ولایت مرکز ترینګوټ ولایتي روغتون کې د لومړي ځل د ساین طبي سیستم فعالېدو پرمهال غونډې ته وویل، چې د سردار دواد خان ۴۰۰ روغتون کې زیات شمېر هېوادوالو ته روغتیايي خدمات وړاندې کېږي.

په دې غونډه کې د سردار دواد خان ۴۰۰ بستریز روغتون یو ډاکتر اسماعیل وردګ وویل، چې ساین طبي سیسټم یو پرمختللی سیستم دی، چې د هډوګو په برخه کې په نړۍ کې ورڅخه ګټه اخیستل کېږي.

نوموړی همدراز زیاتوي، چې په روان کال کې د سردار دواد خان ۴۰۰ بستریز روغتون کې ۵۰ زره ناروغان بستر شوي، ۴۲ زره عملیاتونه ترسره شوي او شاوخوا یو ۱ میلیون او اته لکه ناروغانو مراجعه کړې ده.

دا څرکندونې په داسې حال کې کېږي، چې پاکستان او طالبانو ترمنځ له جګړې وروسته د پاکستان او افغانستان ترمنځ ټولې لارې تړل شوي، چې د سوداګرو ترڅنګ ناروغان یې له ګڼو ستونزو سره مخ کړي دي.

بلخوا د طالبانو ماليې وزارت اعلان کړی چې له ټاکلې نېټې وروسته به نور پاکستاني دارو درمل نه محصول کوي.

نوموړي ویلي، چې په دې برخه کې ګډ او بیړنې اقدام ته جدي اړتیا ده.

دا په داسې حال کې ده چې د د خوړو نړیوال پروګرام راپورونه ښیي چې میلیونونه افغانان د خوړو له شدید نشتوالي یا ګواښ سره مخ دي.

برېټانیا چې له ډیرې مودې راهیسې په افغانستان کې د خوړو د کمښت پر وړاندې مبارزه کې د ملګرو ملتونو د خوړو نړېوال سازمان سره تر نورو هېوادونو مخکښ دي، څه موده وړاندې ۴۰ میلیونه پونډه مرسته کړې، ترڅو د خوړو نړېوال پروګرام په دغه هېواد کې د خوړو د کمښت په وړاندې د بېړني مقاومت پروګرامونه پر مخ یوسي.

د راپورونو له مخې، د جمعې په ورځ په ایواجیک ساحلي سیمه کې د ترکیې ساحلي ګارد هغه وخت په یوه خطرناک ربړي کښتۍ کې ۲۴افغان کډوالو ونیول چې اروپایي هېوادونو ته د ناقانونه سفر هڅه یې کوله.

چارواکي وایي چې په نیول شویو کسانو کې ۱۵ماشومان او یو شمېر ښځې هم شاملې دي، چې د انساني قاچاق وړونکو له لوري د اروپا د سفر په تمه دې سیمې ته لېږدول شوي وو.

د چارواکو په وینا، نیول شوي کډوال د طبي معایناتو وروسته د پناه غوښتنې مرکزونو ته لېږدول شوي دي ترڅو قانوني مراحل پرې پلي شي.

ترکیه ټینګار کوي چې د اژه بحر په ساحلي سیمو کې د انسان قاچاق او د غیرقانوني کدوالۍ پر وړاندې جدي عملیات دوام لري او د دې بهیر څارنه نوره هم سخت شوې ده.

راپورونه ښيي چې په ترکیه کې د افغان کډوالود نیولو لړۍ تېزه شوې او پولیس هره ورځ په بېلابېلو ښارونو کې د ګڼ شمېرهغه کډوال چې اسناد نلري نیسي.

د ترکیې د کورنیو چارو وزارت په تازه ارقامو کې ویلي چې د روان کال د جنوري څخه تر اکتوبر پورې، په بېلابېلو ښارونو کې ۳۰زره او ۹۹افغان کډوالنیول شوي او د قانوني پروسو لپاره اړوندو ادارو ته سپارل شوي دي.

د طالبانو د سرې میاشتې ټولنې نن جمعې ورځ، د لړم ۲۳مه په اېکس کې د یوې اعلامیې په خپرولو سره لیکلي، چې د یادې ټولنې رییس شمالي ولایتونو ته سفر پرمهال په کندز ولایت کې د رواني ناروغانو له مرکز څخه لیدنه کې ده.

مولوي دلاور په داسې حال کې رواني ناروغانو ته د پاملرنې په اړه څرګندونې کوي چې په افغانستان کې د رواني ناروغیو وضعیت د طالبانو تر واکمنۍ لاندې پیچلی او له ګڼو ننګونو ډک دی.

راپورونه وایي چې په افغانستان کې د طالبانو د بیا ځلې واک ته له رسېدو وروسته د اروايي او رواني ناروغیو کچه لوړه شوې ده.

د بشري حقونو سازمانونه هم وايي چې محدودیتونه، اقتصادي فشار، بې‌کاري او ټولنیزې ستونزې د رواني فشارونو لامل شوي.

میرضیایف په خپله مقاله کې لیکلي چې افغانستان د سیمې له اصلي جوړښت څخه دی او هېڅ‌کله هم باید د یوې څنډې یا حاشیې په توګه ونه لیدل شي.

د هغه په وینا، د سیمې د ثبات ساتل د افغانستان له مسایلو سره د جدي برخې اخیستنې پرته امکان نه لري.

هغه چې دغه لیکنه د منځنۍ اسیا د هېوادونو د مشورتي ناستې تر مخه خپره کړې، وایي چې د افغانستان ځورېدلی ملت لا هم په یو ژور بشري بحران کې ژوند کوي. ولسمشر میرضیایف د افغانستان په سیمه‌ییزو او نړیوالو بهیرونو کې د دوامدار ګډون پر اړتیا ټینګار کړی دی.

ازبکستان چې له طالبان سره پراخې اقتصادي او ډیپلوماتیکې اړیکې لري، د افغان–ترانس د رېل‌پټلۍ جوړول یو مهم ستراتیژیک پروژه بولي.

میرضیایف ویلي چې دا رېل‌پټلۍ به د منځنۍ او جنوبي اسیا ترمنځ د وصل یوه بنسټیزه کړۍ شي او د افغانستان د اقتصادي احیا لپاره به نوې زمینه برابره کړي.

هغه زیاته کړې چې د افغانستان لپاره د بشري مرستو، انرژۍ په برخه کې د همکارۍ او د افغان متخصصینو د روزنې پروګرامونه روان دي او ازبکستان یې پیاوړتیا ته ژمن دی.

میرضیایف ټینګار کوي چې افغانستان باید د سولې، امنیت، همکارۍ او پرمختګ د ګډې سیمې یوه برخه واوسي؛ یوه داسې سیمه چې د ټولو هېوادونو د ګډو ګټو استازیتوب وکړي او په سویلي پوله د ثبات یو دوامدار کمربند رامنځته کړي.

سره له دې چې ازبکستان له طالبانو سرهنږدې اړیکې لري، د منځنۍ اسیا هېوادونه د افغانستان له خاورې د امنیتي ګواښونو په اړه اندېښمن پاتې دي، په ځانګړي ډول د داعش فعالیتونه او نور رادیکال جریانونه.