امرالله صالح: د طالبانو تحریف شوي شریعت د ښځو رول تر خیرات غوښتو پورې محدود کړی

په دې پلاوي په کې د تاجکستان د بهرنیو چارو وزارت، امنیتي ادارو او نورو مهمو بنسټونو استازي شامل دي.

د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس د خپلو سرچینو په حواله لیکلي چې د پلاوي د سفر موخه د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې پراخول، ګډې پروژې پياوړې کول او سیمه‌ییز تعاملات پیاوړي کول دي.

ټاکل شوې دغه پلاوی له طالبانو سره د همکاریو او ګډو پروژو په اړه مفصل بحثونه وکړي. همدارنګه، تمه ده چې په دوشنبه کې د افغان سفارت د فعالیت او نورو تخنیکي مسایلو په اړه هم خبرې وشي.

یاد اژانس دا سفر د تاجکستان له لوري د تعامل په بدلون تعبیر کړی او وايي چې دواړه هېوادونه غواړي په سیمه‌ییزو چارو کې همغږي او همکارۍ ته وده ورکړي.

غلام‌ رضا ظریفیان وايي، د مدیریت اوسنی جوړښت د علمي نظام وړتیاوې کمزورې کړې او د اکاډمیک قشر د پراخې کډوالۍ لامل شوی دی. د تهران پوهنتون استاد کارن ابرینیا تېره ورځ ویلي و چې یوازې د همدې پوهنتون له انجینري او تخنیکي برخو څخه لږ تر لږه ۱۵۰۰ غړي د تېرو پنځو کلونو په ترڅ کې کډوال شوي دي.

ابرینیا زیاتوي، د ۲۰۱۸ او ۲۰۲۳ کلونو تر منځ، د مخکښو پوهنتونونو د انجینري له شاوخوا ۶۰۰۰ استادانو څخه نږدې له څلور یوې برخې د بېلابېلو لاملونو له کبله هېواد پرېښی دی. تر دې وړاندې د ایران د علومو، تحقیقاتو او ټکنالوژۍ وزیر هم د علمي کدرونو د کډوالۍ له زیانونو سره په تړاو ویلي و چې د ۲۰۱۰ تر ۲۰۲۲ پورې له ۱۲ زرو ډېر ایراني څېړونکي له هېواده وتلي دي.

حسین سیمایي صراف وویل: «دا هغه کسان دي چې په ایران کې یې تحصیل کړی، د ماسټرۍ، دوکتورا فارغین او یا د پوهنتون استادان وو، خو هېواد یې پرېښی او خپلو څېړنو ته یې په نړۍوالو معتبره مجلو کې د بهرنيو څېړنیزو مرکزونو په نوم دوام ورکړی».

هغه زیاته کړه، که چیرې دغه څېړنیزې مقالې د ایران د پوهنتونونو په نوم خپرې شوې وای، د هېواد علمي درجه به ورسره لوړه شوې وای.

د طالبانو اوبو او انرژۍ وزارت ویاند، قاري مطیع‌الله عابد وایي چې دا وزارت د نورو اړوندو بنسټونو په همکارۍ د اوبو د مهار او خوندي کولو لپاره پراخ پروګرامونه پلي کوي. د هغه په خبره، وزارت په پلان کې لرل چې ۱۴۰ چیک ډیمونه جوړ کړي چې تر دې دمه ۱۳۰ډیمونه بشپړ شوي او ګټې اخیستنې ته سپارل شوي او د پاتې نورو د جوړولو چارې روانې دي.

عابد زیاتوي چې په ټول هېواد کې د بېلابېلو وزارتونو په مرسته۴۵۰نور چیک ډیمونه جوړ شوي چې هدف یې د ځمکې لاندې اوبو تغذیه او د باراني اوبو راټولول دي.

د ده په وینا، دغه ډیمونه کولی شي د سیلابي اوبو تګلاره کنټرول کړي او په هغو سیمو کې چې د ځمکې لاندې اوبو سطحه په وروستیو کلونو کې په خطرناک ډول راټیټه شوې، د اوبو کچه بېرته لوړه کړي.

یاده دې وي چې د افغانستان په لویو ښارونو لکه کابل، هرات، کندهار، مزار او جلال‌اباد کې د ځمکې لاندې اوبو کچه په تېرو کلونو کې په چټکۍ سره راټیټه شوې ده.

د وروستیو څېړنو له مخې، د کابل د اکوایفرونو کچه په تېره لسیزه کې په چټک ډول راټیټه شوې چې، په ځینو سیمو کې د ځمکې لاندې اوبه ۲۵تر ۳۰ مترو پورې ښکته شوې دي، او د ښار د اوبو ورځني استخراج د طبیعي بیاچارج له اندازې کلنۍ۴۴ میلیونه مکعب متره زیات دی.

راپورونه ښيي چې د اوبو کمښت خلک د اقتصادي فشارونو سره مخ کړي دي. په ځینو سیمو کې کورنۍ د خپل عاید تر ۳۰٪پورې د اوبو پر اخیستو لګوي، ځکه شخصي شرکتونه د اوبو بیې لوړې ټاکي.

کارپوهان خبرداری ورکوي چې که بیړنۍ او پراخې هڅې ونشي، د افغانستان لوی ښارونه په تېره کابل به د اوبو د کمښت له تر ټولو سخت بشري او اقتصادي ناورین سره مخ شي.

د روسي ټیلیګرام چینلونو او سیمه‌ییزو چارواکو په وينا، برید د «شېشخاریس» په نفتي کمپلکس شوی، چې د ترانس‌نفت دولتي شرکت د پایپ‌لاین شبکې مهمه برخه بلل کېږي او د روسیې د لویو صادراتي ټرمینلونو له ډلې دی.

د چارواکي په وینا، د ټرمینل ګڼ ساحلي تاسیسات زیانمن شوي.

رویټرز د صنعتي سرچینو له قوله راپور ورکړی چې له برید وروسته روسیې د ورځې په کچه شاوخوا ۲.۲میلیونه بېرله نفت صادرات لنډمهالي درولي، چې د نړۍ د نفتو نږدې دوه سلنه عرضه جوړوي.

بل پلو د روسیې دولتي خبري اژانس «ریا نووستي» هم راپور ورکړی چې په بندر کې یوه ملکي کښتۍ هم د ډرون پدې بریدونو کې لګېدلې او درې عمله پکې ټپیان شوي دي.

د طالبانو مشر ملا هبت‌الله هغه غږیز پیغام چې تېره ورځ په ټولنیزو رسنیو کې خپور شوی، پرته له دې چې کوم هېواد یا کس مشخص کړي ویلي: «یوه ورځ د عدالت او بشري حقونو غږ پورته کوئ، بله ورځ بیا پر بې‌ګناه او بې دفاع خلکو بمبارکوئ او خلک وژنۍ. لکه څنګه چې اوس په فلسطین کې بې‌ګناه خلک وژنۍ.» هغه د پوښتنې په توګه مطرح کړې: «په کوم جرم دا خلک وژنۍ؟ دوی څه کړي؟ اې ظالم، اې بدماشه!»

هغه ویلي په افغانستان کې د الهي حقونو عملي کولو ته د بشري حقونو نقض ویل کیږي.

نور رحمان اخلاقيد جمعې په ماخوستن (د لړم ۲۳مه) په خپله اېکس پاڼه ویلي، د فلسطین خلک سره له دې چې له کلونو راهیسې تر ظلم او ستم لاندې شپې او ورځې تېروي، خو بیا هم د ازادۍ، سیاسي تنوع، د ښځو د حقونو او د وګړیو د مدني حقونو درناوی کوي.

د هبت‌الله دغه څرګندوې په داسې حال کې دي، چې د جرمونو نړۍوالې محکمې په افغانستان کې د بشري او په ځانګړې توګه د ښځو د حقونو د نقضولو په تړاو د روان کال د چنګاښ پر ۱۷مه د هغه او د هغه د قاضي القضات عبدالحکیم حقاني د نیولو امر صادر کړ.