د رویټرز د راپور لهمخې، هالیووډ (یکشنبه د لړم ۲۵مه)، نړۍوال فلمي ستوري ټام کروز ته د نږدې نیمې پېړۍ هنري سفر په درناوي افتخاري اسکار جایزه ورکړه. رویټرز لیکلي، چې ۶۳ کلن ټام کروز سره له دې چې دغې جایزې ته څلور ځلي نوماند شوی و، خو دا یې لومړی ځل دی چې د اسکار جایزه ترلاسه کوي.
کروز د هالیووډ سینما یو مخکښ ستوری دی، چې د «ریسکي بزنس» او «ټاپ ګن» فلمونو له امله یې بېساری شهرت ترلاسه کړ.
راپور زیاتوي،کروز د جایزې د ترلاسه کولو پر مهال وویل،چې د ماشومتوب پر مهال یې په سینما کې د فلم لیدلد خوښې وړ سرګرمي وه او همدې کار ورته د یوې نوې نړۍ لپاره لاره پرانیستله.
هغه وویل: «ما هر کار کاوه، چې څو روپۍ پیدا کړم او ټکټ واخلم. سینما زما لپاره یوازې کار نه دی، دا زما وجود دی.»
هغه پهټوکو سره زیاته کړه، چې هیله لري د سینما د ملاتړ پر لاره کې نور «ډیر هډوکي مات نه کړي». په ۲۰۱۷ کال کې د فلم اخیستلو پرمهال د هغه پښه ماته شوې وه.
د اسکار افتخاري جایزه هغه جایزه ده، چې د اسکار د اکاډمۍ د بورډ غړو لهخوا ځانګړو هنرمندانو ته ورکول کېږي، چې د اسکار د جایزې ګټلو وړ دي، خو لا یې ترلاسه کړې نه وي.
د دې رواني حالت اصلي ځانګړتیاوې په درېیو ټکو کې لنډېدای شي:
په افغانستان کې د طالبانو تر واک لاندې یو شمېر خلک د شدید فشار، وېرې او محدودو انتخابونو له امله د دې رواني حالت نښو ته نږدې کېږي او یوه ډله خلک تر دغه رواني فشار لاندې راغلي دي.
دغه خلک فکر کوي چې که دفاع ونه کړي، ښايي پر دوی حاکم شوی لوری ورسره سخت چلند وکړي او د دوی مخالفت به ګټور ونهګرځي.
سټاکهولم سنډروم: د ذهن یو دفاعي میکانیزم
سټاکهولم سنډروم یوازې د قرباني د کمزوري یا ضعیف شخصیت نښه نه ده، بلکې د انسان د روان د ژغورنې یو دفاعي میکانیزم دی. کله چې څوک د اوږدمهاله جبر، وېرې او اقتصادي یا ټولنیزو محدودیتونو لاندې ژوند کوي، ذهن د ژوندي پاتې کېدو لپاره له "ظالم سره د نږدې کېدو" یوه لار غوره کوي.
په افغانستان کې دا د خلکو د رواني دفاع یوه بڼه ده، ځکه د طالبانو سخت قوانین، شکنجه، نیونې، د بیان او تحصیل محدودیتونه او اقتصادي فشار خلک دې ته اړوي چې خپل مقاومت له منځه یوسي او د زغم یا ان عاطفي تطبیق حالت غوره کړي.
۱. د وېرې فرهنګ او جبر
طالبان د وېرې او جبر د یوې ثابتې فضا جوړولو لپاره څو مهم میکانیزمونه کاروي:
په داسې چاپېریال کې ذهن د دې لپاره چې ځان خوندي وساتي، د ظالم د کړنو منل او ان توجیه کول زده کوي او همدا ده، چې په عامه شعور کې سټاکهولم سنډروم ځای پر ځای کېږي.
۲. د طالبانو تبلیغاتي جګړه
طالبان یوازې په جبر بسنه نه کوي؛ دوی د ذهني تطبیق او عاطفي تړاو لپاره تبلیغات هم کوي:
څېړنو ښودلې ده، چې دا تبلیغاتي فضا د خلکو ذهن کې د سټاکهولم سنډروم د رامنځته کېدو لپاره یوه غوره زمینه برابروي.
۳. د مجبوریت دفاع
ځینې افغانان د طالبانو محدودیتونه او ظلم د "ژوندي پاتې کېدو" یوه وسیله ګڼي. دوی په بېلابېلو مفاهیمو خپلې انساني غوښتنې کنټرولوي. د بېلګې په توګه وايي: «موږ نور انتخاب نه لرو، دا لږ تر لږه امنیت دی.» "د طالب بدیل نشته". دوی د طالبانو د کړنو توجیه کول یوازې د خپل رواني فشار د کمولو لپاره کاروي.
دا رواني حالت د ذهن د دفاعي میکانیزم ښکاره مثال دی، چې قرباني د ظالم ملاتړ د دې لپاره نه کوي، چې دی یې خوښ دی، بلکې ملاتړ د دې لپاره دی چې بل اسان انتخاب نه لري.
۴. د اختیاري ملاتړ احساس
ځینې خلک بیا تېر له اوس سره پرتله کوي او د طالبانو د واکمنۍ د محدودو ښهګټو (لکه لږ امنیت، د فساد مخنیوی) د ملاتړ د دلیل په توګه یادوي، خو نږدې تاریخ یې هېر دی چې د دې ټولو اصل عامل څوک و؟
دا حالت د سټاکهولم سنډروم یوه څرګنده نښه ده، چې پرې اخته شوی خپله نږدې حافظه هم په اختیاري بڼه له یاده باسي او اوسنی جبر توجیه کوي. دلته هم قرباني د خپل ژوند د ژغورنې لپاره له ظالم سره تړاو پیدا کوي.
د سټاکهولم سنډروم خطرونه
که څه هم سټاکهولم سنډروم یوه رواني ناروغي ده او په نږدې وخت کې یې زیان نه شي حس کېدلی، خو په اوږدمهال کې په ټولییز ډول د ناورینونو زېږېدونکی حالت دی، چې پرې اخته شوی انسان پرې نه پوهېږي.
دا ناروغي لاندې پایلې لري:
که چېرې ټوله ټولنه له دې حالت سره عادت شي، نو د افغانستان راتلونکي نسلونه د ټولنیز، سیاسي او فکري ظلم لاندې پاتې کېدای شي.
یوې بلې مسلې چې د سټاکهولم سنډروم د رامنځته کېدو لپاره زمینه برابره کړې، هغه د جمهوري دولت له سقوط وروسته د نږدې اتو میلیونو افغانانو له هېواده وتل وو. په افغانستان کې پاتې خلک دا فکر کوي، چې له هېواده وتل بدلون تضمینوي او په هېواد کې دننه مخالفت ناشونی دی، ځکه خو پر دوی پخواني حاکمان له هېواد څخه ووتل.
د ننني افغانستان په ایینه کې دا چې افغاني ټولنه له سټاکهولم سنډروم ساتل شوې او که پرې قصدي اخته شوې، د جمعي بحثونو د محور په توګه یې شرحه اړینه ده.
اړتیا ده، چې د افغانستان ځوان کهول د سټاکهولم سنډروم د رواني نښو په اړه پوهاوی ولري، د وېرې، فشار او تبلیغاتو پر وړاندې انتقادي فکر وساتي او خپل ځواک په ګډ ملي فکر، عدالت او د سیاسي مشارکت پراختیا ولګوي.
دا کار نه یوازې ټولییز رواني فشار کموي، بلکې د ملي یووالي او سیاسي ثبات لپاره هم حیاتي دی.
نو په افغانستان کې د طالبانو جبر، فشار او ټولنیز کنټرول د سټاکهولم سنډروم د رامنځته کېدو لپاره شرایط برابر کړي دي. خو دا حالت د خلکو قصور نه دی؛ دا یوازې د اوږدمهاله ظلم، وېرې او محدودیتونو پر وړاندې یو ذهني دفاعي میکانیزم دی.
افغانستان ته یوازې سیاسي او اقتصادي اصلاحات پکار نه دي، بلکې ذهني او رواني ازادۍ ته هم اړتیا ده، څو خلک په خپل ذهن ازاد شي او د ټولنیز او سیاسي بدلون امکان رامنځته شي.
موږ باید د ولسي یووالي، فکري ازادۍ او عدالت لپاره هڅې وکړو، ترڅو ملت له رواني، سیاسي او ټولنیزو محدودیتونو ازاد پاتې شو.
فوزیې کوفي د پنجشنبې په ماخوستن (د لړم ۲۲مه) په خپله اېکس پاڼه ویلي، چې د یوې ټولنې د ژبې، کلتور، مذهب او ټولنیزې تنوع لهمنځه وړل یوازې یوه معنا لري او هغه د هغې له پرمختګ څخه وېره ده.
د کوفي په وینا، د ټکنالوژۍ او د معلوماتو په پېر کې هېڅوک نهشي کولی یوه ژبه او یا هم هویت حذف کړي.
نوموړې زیاتوي، طالبان باید د دغه ډول پاروونکو کړنو پر ځای په هېواد کې د لوږې او په بېلابېلو پلمو د خلکو له وژنې مخنیوی وکړي او همداراز نجونو او ښځو ته د زدهکړو او کار دوام ته اجازه ورکړي.
ځینو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، طالبانو د جوزجان پوهنتون هغه لوحه چې له نورو ژبو سربېره پهکې ازبکي هم کارول شوې وه، لرې کړې او پر ځای یې یوه نوې لوحه نصب کړې چې په پښتو، دري او انګلیسي ژبو لیکل شوې ده.
