تاجکستان د روان کال په دوبي کې د افغان کډوالو ډلهییز اېستل پیل کړل، خو په وروستیو میاشتو کې یې د شړلو کچه راټیټه کړې ده، چې د ګڼ شمېر نویو کډوالو لپاره یې ژوره وېره رامنځته کړې ده. افغان کډوال وایي، چې له ستونزو سره-سره بیا هم د تاجکستان د چارواکو چلند ډېر درناوی لرونکی دی.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ وايي، چې د همدې دوبي په اوږدو کې لږ تر لږه ۱،۲۸۸ افغانان له تاجکستان څخه شړل شوي، چې ۱،۱۵۲ یې د پناه غوښتنې او کډوالۍ قانوني اسناد لرل.
دا اداره ټینګار کوي، چې تاجکستان باید خپلې نړۍوالې ژمنې پوره کړي او کډوال یوازې په ارادي، خوندي او باعزت ډول بېرته واستوي.
تاجک چارواکي وايي، دوی هغه کسان شړي چې د نشهيي توکو کاروبار کوي، د افراطیت تبلیغ کوي، جعلي اسناد لري او د اقامت له قانون څخه سرغړونه کوي.
د تاجکستان د کورنیو چارو وزیر رامازون رحیمزاده په یوه خبري غونډه کې ویلي: «که څه هم دوی قانوني مېشت وو، خو کله چې قانون مات شي، غېرقانوني کېږي.»
یو افغان کډوال وایي، د ده د ترهزوی ټول قانوني اسناد لرل او هېڅ ناقانونه کار یې نه و کړی، خو دا خبره په خپلواکه توګه نه ده تایید شوې.
یو بل افغان کډوال وایي، چې ډېری شړل شوي کسان هغه افغانان و، چې په وروستیو کلونو کې تاجکستان ته تللي و او د کار رسمي اجازې یې نه لرلې یا د ځايي چارواکو له چلند سره بلد نه و.
هغه زیاتوي: «افغانان باید د بقا لپاره یو شمېر نا لیکلي قوانین مراعات کړي، لکه د ږیرې لنډ ساتل، د شرابو نه کارول، له تاجک ښځو لرې پاتې کېدل ځکه چې دا هغه څه دي چې د ځايي خلکو حساسیت پاروي.»
له دې سره- سره هغه د تاجک چارواکو چلند د ایران او پاکستان په پرتله ډېر درناوی لرونکی بولي او ژوند په تاجکستان کې ورته د «ازادۍ» مترادف ښکاري، په ځانګړي توګه د افغانستان د ملکي او ټولنیزو محدودیتونو په پرتله.
د اریانا سازمان مشر عبدالمصور بهادري هم وایي، چې تاجکستان د سیمې په کچه یوازینی هېواد دی چې له افغان کډوالو سره پرته له بدګمانۍ چلند کوي او د ځینو افغانانو «بېمسوولیته چلند» د شړلو لامل شوی دی.
یونسیار یادونه کوي، چې د نړۍوالو اصولو له مخې هېڅ کډوال باید هغه هېواد ته بېرته ونه لېږدول شي چې ژوند یې له جدي ګواښ سره مخ وي. دغه اداره وایي، چې د افغانستان اوسنی وضعیت لا هم د ځورونې خطر لري او افغان کډوال لا هم نړۍوال محافظت ته اړتیا لري.
تاجکستان په خپل د ۲۰۲۴ کال رسمي راپور کې د افغان کډوالو د حقونو په برخه کې هم تر نیوکو لاندې راغلی، په ځانګړي ډول د پناه لیکونو، د استوګنې اسنادو او د کار اجازهلیکونو د ترلاسه کولو په برخه کې چې افغان کډوال یې له جدي ستونزو سره مخامخ کړي دي.
په تورخم کې د موټرو تمځای او شاوخوا سیمې، چې د ورځې په اوږدو کې به په سلګونه کارګر او موټر چلوونکي پکې په کار بوخت وو، اوس یې د خاموشۍ څېره خپله کړې.
دلته اوس ګڼ شمېر موټرچلوونکي او کارګر د وخت تېرولو لپاره د فوټبال لوبه کوي، ځکه د دروازې له تړل کېدو سره یې کار نږدې په بشپړ ډول درېدلی دی.
کارګر، ټرانسپورټران، محلي کاروباریان او عادي خلک وايي چې د دې دروازې تړل کېدو یې اقتصاد ته ضربه رسولې ده. په دغه ځای کې راغونډ ډېری کسان وایي چې د کور لګښتونه نشي پوره کولای او د لومړنیو اړتیاوو د برابرولو وس نه لري.
سلیم خان چې په تورخم کې د ناروغ لېږدوونکې ګاډۍ چلوونکی دی، اوس په بشپړ ډول بېروزګاره دی.
د لارې له تړل کېدو وروسته یې ورځنی عاید صفر شوی او په وینا یې که څه هم مخکې به یې په ډېره سختۍ څه پېسې ګټلې، خو اوس همغه کمې پیسې هم نه شته.
سلیم خان وايي، چې ګڼ کارګر اړ شوي چې پور واخلي او ځینې نور بیا ښارونو ته د کار موندلو په موخه تللي دي.
محلي کاروباریان زیاتوي چې د تورخم دروازې بندېدو نه یوازې سوداګري زیانمنه کړی، بلکې د افغانستان او پاکستان ترمنځ ورځنی تګ راتګ یې هم په بشپړ ډول متوقف کړی دی.
لاجبر شینواری چې د ننګرهار ولایت اچین ولسوالۍ اوسېدونکې دی افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وایي چې کار نشته نو اړ و چې تورخم کې په یو هوټل کې کار وکړي او خپلې کورنۍ ته حلال رزق پېدا کړي، خو له تېرې څه باندې یوې میاشتې راهیسي پرې دا لاره هم بنده شوه.
د لنډي کوتل اوسېدونکی رحمت الله وایي: « موږ اوس د یو وخت ډوډۍ برابرولو توان هم نه لرو، پاتې لا د ماشومانو لپاره شیدې، دارو درمل او د ورځنیو توکو اخیستل، دا بېخې ناشونې ده.»
بل خوا د سلګونو موټرو چلوونکي چې د تورخم - جلال اباد او یا هم د تورخم – پېښور ترمنځ یې مسافر لېږدول، اوس یې موټر په تمځایونو کې ګردجن ولاړ دي. د تېلو لوړې بیې، د موټرو قسطونه او د ترمیم لګښتونو هغوی له سخت مالي فشار سره مخ کړي دي.
دروازې ته نږدې هوټلونه، چایخونې، کرايي کوټې، د اوبو خرڅوونکي او لسګونه نور کوچني کاروبارونه په بشپړ ډول تړل شوي دي چې د سیمې د اقتصادي ژوند رګ یې پرې کړی دی.
د سیمې خلک له دواړو لوریو څخه غواړي چې د ستونزې د حل لپاره د خبرو لاره غوره کړي، څو د لارې د بندېدو له امله د رامنځته شوي او رامنځته کېدونکي اقتصادي ناورین مخه ونیول شي.
د ډیورنډ پر کرښه د تورخم، سپین بولدک او نورې د تګ راتګ ټولې لارې وروسته له هغه د هر ډول تګ راتګ او سوداګریزو چارو پر مخ وتړل شوې چې د اکتوبر پر نهمه ماښام د پاکستان هوايي ځواکونو په کابل او نورو ولایتونو کې هوايي بریدونه وکړل او طالبانو یې په غبرګون کې پر ډیورنډ کرښه د پاکستان پر امنیتي پوستو بریدونه وکړل.
