هه‌نګاو: په ایران کې یو نوی عیسوي شوی افغان د حبس حکم د عملي کېدو لپاره ونیول شو

سره له دې چې ایران له څو میاشتو راهیسې په دغه هېواد کې د ناقانونه افغان کډوالو د اېستنې په ترڅ کې تر اوسه څه باندې یو میلیون افغانان په زوره را اېستلي، خو لا هم په هېواد کې د فقر او بېکارۍ له امله یو شمېر خلک هڅې کوي، چې د یوې مړۍ ډوډۍ د پیدا کولو لپاره په قاچاقي لارو ایران ته ولاړ شي.

د طالبانو د ۲۰۷ الفاروق قول اردو وايي، په تېره یوه اوونۍ کې له ایران سره یې په سرحدي سیمو کې ۵۲۳ کسان چې غوښتل یې ایران ته په ناقانونه توګه ولاړ شي، نیولي دي.

دغې قول اردو د یکشنبې په ماخوستن (د لیندۍ ۲مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره زیاته کړې، چې د دغو نیول شویو کسانو یو شمېر موټر او موټرسایکلونه هم توقیف شوي، خو په دې اړه چې ایا په دې لړ کې کوم قاچاقبر هم نیول شوی او که نه، څه نه‌دي ويلي.

له ګاونډیو هېوادونو او په ځانګړې توګه له ایران څخه را اړول شوي افغانان وايي، که په کور دننه ورته د کار کولو زمینه برابره شي، نو هېڅکله هم نه‌غواړي په ناقانونه او خونړیو لارو نورو هېوادونو ته د کار کولو لپاره ولاړ شي.

نوموړي ویلي، د طالبانو لپاره د بدیل نشتوالي ادعا ناسمه ده او د ازادۍ او مقاومت جبهې او همداراز تحصیل‌کړي کادرونه د هېواد د اداره کولو وړتیا لري.

صدیق الله توحیدي د شنبې په ورځ د لیندۍ لومړۍ پر اېکس‌پاڼه لکیلي: «طالبان ترهګره ډله او نامشروع دي او افغانستان دا مهال د قدرت په خلا کې دی.» هغه ټینګار کړی، چې د طالبانو د سقوط وروسته د احتمالي بحران په اړه وېره بې‌ځایه ده.

توحیدي زیاته کړې: «ازادۍ جبهه، د ملي مقاومت جبهه او سلګونه تحصیل‌کړي کادرونه د هېواد د اداره کولو وړتیا لري.» د هغه په وینا، د طالبانو پر ځای د بدیل نشتوالي ادعا ناسمه او د واقعیت خلاف ده.

په داسې حال کې چې طالبان ځان د افغانستان د حکومت یوازیني مشروع حاکمان ګڼي، له روسیې پرته د نړۍ هېڅ هېواد تر اوسه د دوی حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی.

نړۍواله ټولنه د ښځو د حقونو درناوی، د بشري حقونو رعایت، د ټول‌ګډونه حکومت جوړول، د ترهګرۍ او نشه‌يي توکو پر ضد مبارزه او د نړۍوالو ژمنو عملي کول د طالبانو سره د تعامل اساسي شرطونه بولي.

په تېرو څلورو کلونو کې طالبانو له ټول‌ګډونه حکومت جوړولو ډډه کړې او د قدرت د انحصار له امله د نړۍوالو او کورنیو سیاسي ډلو له سختو نیوکو سره مخ شوي دي.

له بلې خوا، د طالبانو مخالف سیاسي او پوځي حرکتونه لکه د مقاومت او ازادۍ جبهې هڅه کوي، چې د بهرنیو ناستو او سیاسي ابتکارونو له لارې ځان د افغانستان د مشروع او عملي بدیل په توګه معرفي کړي. دوی ادعا کوي، چې د هېواد د اداره کولو وړتیا لري او کولای شي د قدرت خلا ډکه کړي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې د یکشنبې په ورځ (د لیندۍ ۲مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د امام ابو حنیفه رح څلورم ملي او نړۍوال نندارتون چې د دغې خونې له‌خوا د اوو ورځو لپاره د کورنيو توليداتو د ودې، د پانګونو د جلب او د سوداګریزو اړیکو د پراختیا په موخه د کابل ښار په نړۍوال نندارتون مرکز کې جوړ شوی و، د یکشنبې په ورځ پای ته ورسېد.

د طالبانو تر واک لاندې د سوداګرۍ او پانګونې خونې د عامل پلاوي ريیس محمد ولي امیني وویل، په دې نندارتون کې په ۲۵ سکټورونو کې کورنیو او بهرنیو شرکتونو په شاوخوا ۸۵۰ غرفو کې خپل توليدات نندارې ته اېښي و.

په دغو غرفو کې شاوخوا ۲۰۰ غرفې د ښځينه متشبثو او ۲۵۰ غرفې د بهرنیو شرکتونو لپاره ځانګړې شوې وې.

د محمد ولي امیني په وینا، له دغه نندارتون څخه شاوخوا یو میلیون کسانو لیدنه کړې او په‌کې د ۸۰ میلیونه افغانیو په ارزښت پلور شوی او همداراز د افغان سوداګرو او څلورو هېوادونو ترمنځ د شاوخوا ۷۰۰ میلیونه ډالرو په ارزښت سوداګریزې هوکړې هم لاسلیک شوې دي.

د سوداګرۍ او پانګونې خونې د عامل پلاوي ريیس محمد ولي امیني زیاته کړه: «دغه نندارتون د اوو ورځو په موده کې تر ۸۰ میلیونه افغانیو ډېر پلور درلود او د شاوخوا ۷۰۰ میلیونه ډالرو په ارزښت ۳۰۰ سوداګريز هوکړه لیکونه د افغان سوداګرو او د ازبکستان، ايران، ترکيې او هند د سوداګرو ترمنځ د کرنې، ودانیزو چارو او تولیدي فابریکو په برخو کې لاسلیک شول او شاوخوا یو میلیون هېوادوالو دغه نندارتون ته مراجعه کړې ده.»

په دغه نندارتون کې د کورنیو شرکتونو ترڅنګ د ازبکستان، ایران او هند یو شمېر شرکتونو هم خپل تولیدات نندارې ته اېښي و.

سوداګر د کورنیو تولیداتو د ودې او همداراز بازار موندنې لپاره د دغه ډول نندارتونونو جوړېدل مهم ګڼي او همداراز پر دوام یې ټينګار لري.

سید عباس عراقچی زیاته کړې، چې اوسمهال باید دوی خپله پاملرنه افغانستان ته کړي او د هغه په وینا، سرحدي ولایتونه د سوداګرۍ په پراخیتا کې کلیدي رول لوبولی شي.

بلخوا، د طالبانو تر کنټرول لاندې له ملي راډیو ټلوېزیون سره په مرکه کې افغان سوداګرو ویلي، چې د ایران بازارونه د افغان سوداګرو لپاره ښه مارکېټونه لري او له ایران څخه غواړي، چې د وارداتو تر څنګ د افغاني توکو صادراتو زیاتوالي لپاره هم زمینه برابره کړي.

له پاکستان سره د طالبانو د سوداګریزو اړیکو له پرېکون او د پاکستان له لوري پر ډيورند کرښه د دروازو له تړل کېدو وروسته، د منځنۍ اسیا او ایران استازو له افغانستان سره د سوداګریزو چارو د پراختیا لپاره خپلې هڅې ګړندۍ کړې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د افغانستان او ایران کلنۍ سوداګري تر درې میلیارد ډالرو پورې رسېږي او داواړه هېوادونه هوډ لري، چې د سوداګرۍ دا کچه لس میلیارد ډالرو ته ورسوي.

د وحدت ګوند د یکشنبې په ورځ (د لیندۍ ۲مه) په انلاین بڼه خپله دویمه سراسري کنګره د شاوخوا ۳۰۰ کسانو په ګډون سره جوړه کړه. په دې کنګره کې محمد محقق بیا ځلي د دغه ګوند د مشر او مرکزي شورا د رييس په توګه غوره شو او د دوو ښځو په ګډون ۷ کسان یې د مرستیالانو په توګه اعلان شول.

د دغه ګوند له لوري د خپرې شوې خبرپاڼې له‌مخې، په دې کنګره کې له ټاکنو سربېره د وحدت ګوند نوی بیرغ او نوی ژمن‌لیک هم تصویب شو.

محمد محقق په افغانستان کې نامساعد وضعیت ته په کتو د ترکیې په ګډون له ګاونډيو هېوادونو له دې امله مننه وکړه، چې د سیاسي څېرو په ګډون یې له یو شمېر افغانانو سره همکاري کړې ده.

د محقق دغه مننه په داسې حال کې ده، چې پاکستان او ایران یوازې د روان کال له پیل څخه تراوسه څه باندې یو میلیون افغانان په زوره اېستلي او ډېری یې داسې دي چې په لومړي ځل افغانستان ته اړول کېږي او هلته د اوسېدو لپاره هېڅ امکانات نه‌لري.

د دغه ګوند د خبرپاڼې پر بنسټ، دغه نوي تشکیلات د پنځو کلونو لپاره تایید شوي دي.

د وحدت ګوند کنګره په داسې حال کې ده، چې څو کاله پخوا د کنګرې د نه‌دایرېدو له امله د جمعیت ګوند دوه ټوټې شو، چې د یوه مشري یې صلاح‌الدین رباني او د بلې یې عطامحمد نور کوي او همداراز د جنبش ګوند هم همدا څو ورځې مخکې انشعاب وکړ او په داسې حال کې چې عبدالرشید دوستم د جنبش ګوند مشر دی، نظام‌الدین قیصاري هم ځان د دغه ګوند نوی رييس اعلان کړ.

د عبدالرشید دوستم په نه حضور کې نظام‌الدین قیصاري ځان د جنبش ګوند رييس اعلان کړ | افغانستان انټرنشنل پښتو

د شنونکو په باور، په افغانستان کې د ګوندونو مشري معمولا میراثي وي او ډېر کم داسې پېښېږي، چې خپلې کنګرې جوړې او ټاکنې وکړي.

د یادونې وړ ده، چې طالبانو په افغانستان کې له بیا واکمنېدو سره سم په افغانستان کې ټول ګوندونه لغو اعلان کړل او هر ډول فعالیت یې منع کړ او همداراز د حزب اسلامي له مشر پرته د نورو ګوندونو مشرتابه ټول له هېواده بهر او په ځانګړې توګه په ترکیه کې ژوند کوي.