طالبانو هند ته د افغانستان د ناسپړل شویو کانونو د سپړنې وړاندیز کړی

د طالبانو صنعت او سوداګرۍ وزارت نن دوشنبه ، د لیندۍ ۳مه په اېکس کې لیکلی، چې په دې کتنه کې دواړو لوریو د افغانستان او هند تر منځ د اقتصادي او صنعتي همکاریو پر پیاوړتیا خبرې وکړې.

په دې کتنه کې د پنبې د تولید او پروسس، د بشري ظرفیت لوړونې، د صنایعو د معیاري کولو او د ټوکر او جامو سکتور د عصري کولو په برخو کې د ګډو همکاریو پر اړتیا او فرصتونو هم بحث شوی دی.

د یاد وزارت په وینا، د ناستې په ترڅ کې هندي لوري افغانستان ته بلنه ورکړه، چې د «بهارت ټیکس» تر نامه لاندې نندارتون کې ګډون وکړي او خپل تولیدات نندارې ته وړاندې کړي.

له افغانستان سره د پاکستان د سوداګریزو لارو له تړل کېدو وروسته، د طالبانو اداره هڅه کوي، چې د سوداګرۍ بدیلي لارې ولټوي.

د طالبانو د یاد وزارت خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د اسیا څخه د دوی په ګډون لسو هېوادونو یاده ناسته کې ګډون کړی و او د غړو هېوادونو ترمنځ د ډیجیټلي ارشیفونو په پراختیا، د نادره اثارو په ساتنې او د مسلکي ظرفیتونو په تړاو بحثونه شوي دي.

همدا راز زیاته شوې، چې په دې ناسته کې د افغانستان کتابتون د ډیجیټل کېدو، تعلیم او تحقیق کمېټو غړیتوب هم ترلاسه کړ. طالبان وایي، په دې ناسته کې د ترکیې هېواد له لوري ژمنه شوې چې د افغانستان د کتابتونو د سیسټم د مدیریت لپاره دوی لازمې همکارۍ وکړي او د تخنیکي مرستو تر څنګ به یې د ظرفیت لوړونې پروګرامونو ته هم پاملرنه وکړي.

تر دې څو ورځې دمخه هم طالبانو له ترکیې سره د ورته یوې هوکړې خبر ورکړی و.

که څه هم د طالبانو په واکمنېدو سره په هېواد کې د کتابونو د لوست فرهنګ کم شوی؛ خو لا هم د هېواد په ګوډ ګوډ کې کتابتونونه شته او د بډایه کېدو غوښتنې یې شوې دي. هم‌مهاله د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې کتاب پلورونکي شکایت کوي، چې بازار یې کم رنګه شوی او خلک اوس د پخوا پرتله په کتابونو پیسې نه ورکوي.

د خبرپاڼې له مخې؛ جاود او سحر د «اسلامي شریعت» خلاف عمل دی، چې د خلکو د ګمراهۍ لامل کېږي. خبرپاڼه کاږي: «ترلاسه شوي اسناد په ډاګه کوي، چې دغه کوډګرو د خلکو او قومونو ترمنځ نفاق ته لمن وهلې، د کورنیو تر څنګ یې د مېرمنې او خاوند ترمنځ د اختلافاتو لپاره هم تعویذونه کړي».

د طالبانو د یاد وزارت د ویاند سیف الاسلام خېبر په وینا؛ دغه کوډګر یې د خپلې ډلې اړوند عدلي او قضایې ارګانونو ته ور پېژندلي دي. د دغه وزارت متحسبینو له خلکو غوښتي، چې د دغه ډول کوډګرو په تړاو دې خپلو سیمو کې ورسره معلومات شریک کړي.

د طالبانو دغه وزارت تر دې پخوا په کابل او یوشمېر نورو ولایتونو کې هم ورته کسان نیولي دي.

نوموړي پر اېکس پاڼه لیکلي، د افغانستان له خاورې ګڼ شمېر ترهګرې ډلې فعالیت کوي چې ملګرو ملتونو او نورو نړۍوالو بنسټونو هم د دغې خبرې پخلی کړی دی. هغه زیاته کړې، چې د دغه وضعیت کنټرول د طالبانو له واک څخه بهر دی؛ نو د سیمې هېوادونه باید په ګډه د امنیت د ټینګښت لپاره اقدامات وکړي.

دراني ټینګار کړی، چې د نړۍوالې ټولنې همکاري او سیمه‌ییزه همغږي د دغه کړکېچ د حل لپاره اړینه ده. د هغه په وینا؛ که نړۍوال او سیمه‌ییز اړخونه بېړني ګامونه پورته نه‌کړي، نو افغانستان به د ترهګرۍ او بې‌ثباتۍ په دوامداره مرکز بدل شي، چې نه یوازې سیمه بلکې نړۍوال امنیت هم ګواښي.

پاکستاني چارواکو تر دې وړاندې هم په وار، وار ادعا کړې ده، چې طالبانو د افغانستان په خاوره کې د «ټي‌ټي‌پي» په ګډون د دوی د حکومت ضد وسله‌والو ډلو ته پناه ورکړې ده او دغه ډلې له هغه ځایه په پاکستان کې ترهګریز بریدونه پلانوي؛ خو دا هغه ادعاوې دي، چې طالبانو په وار، وار رد کړې دي.

په راپور کې راغلي، ځینو ګومان کړی چې د چرګانو بیې ګوندې د کومې ناروغۍ له امله راټیټې شوې؛ خو اصلي لامل یې افغانستان سره د لاور تړل کېدل دي. د سند ایالت د چرګانو د پالنې ټولنې مشر کمال اختر صدیقي د هر ډول ناروغۍ احتمال ردوي. نوموړي یادې ورځپاڼې ته ویلي، پر ډیورنډ کرښه د دروازو له تړل کېدو وروسته د چرګانو، خوړو، هګيو او نورو محصولاتو صادرات او سوداګري بنده شوې، چې همدې چارې بیې راغورځولې دي.

راپور زیاتوي، دا مهال پاکستان کې پرچون پلورونکي یو کیلو ژوندی چرګ د ۳۵۰ تر ۳۷۰ روپیو پلوري؛ په داسې حال کې چې په سپتمبر میاشت کې یې بیه ۴۶۰ تر ۵۴۰کلدارې وه.

د اکټوبر په نیمایي کې چې د دروازو د تړل کېدو لومړۍ ورځې وې، ژوندی چرګ ان ۳۱۰ تر ۳۶۰ روپیو ته هم راښکته شوی و. سره له دې چې د بیو په بازار کې ښکته والی راغلی، د کراچۍ کمېشنر د نومبر په ۲۳مه نېټه د ژوندي چرګ رسمي بیه ۲۸۸ روپۍ او د پاک شوي چرګ ۴۳۵ روپۍ اعلان کړې ده؛ خو دغه بیې په بازار کې نه عملي کېږي.

کمال‌اختر صدیقي وایي، افغانستان سره د سوداګرۍ بندېدو له امله اوس پاکستان کې چرګ پالونکو خپل تولیدات کم کړي دي. نوموړي وویل: «چرګ لا هم د څارویو د غوښې پرتله ډېر ارزانه دی او دا د کم‌ عاید لرونکو او منځنۍ کچې کورنیو لپاره ستره اسانتیا ده؛ ځکه چې د غوا او پسونو د غوښې بیې لا هم ډېرې لوړې دي».

اوس مهال یاد هېواد کې د پسه یو کیلو غوښه له ۲۳۰۰ تر ۲۵۰۰کلدارو پورې او د غوایي یا غوا غوښه په ۱۴۰۰ کلدارو پلورل کېږي. هغه زیاته کړه، چې ډېرې کورنۍ د ودونو او خوښیو په مراسمو کې اوس یوازې چرګان پخوي.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو افغان سوداګرو ته سپارښتنه کړې چې له پاکستان سره هر ډول سوداګریزې راکړې ورکړې بندې کړي او پر ځای یې باید بدیلې لارې ومومي. هم‌مهاله افغان سوداګرو ایران او د منځنۍ اسیا هېوادونو ته د سوداګریزې راکړې ورکړې لپاره مخه کړې ده.