له پاکستان سره بنده سوداګري؛ د ایران پر ماهیرود بندر له افغانستان سره ټرانزیټ زیات شوی

د کمېسیون د رییس محمدصالح جوکار په وینا؛ د ایران د کډوالۍ او تابعیت د اوسنیو قوانینو له مخې، بهرنیو وګړو ته کوم ځانګړی امتیاز نه‌دی ټاکل شوی چې د یوې ایرانۍ ښځې سره له نکاح څخه وروسته دې د تابعیت یا دایمي اقامت حق ترلاسه کړي. هغه څرګنده کړه، چې د دغه هېواد د کډوالۍ ملي ادارې اساسنامه په څرګندو ټکو دا اجازه نه ورکوي چې څوک د واده له لارې د اقامت حقونه یا تابعیت ترلاسه کړي.

دغه ایراني دولتي چارواکي په خواله رسنیو کې په دې تړاو خپرو شویو ناسمو معلوماتو ته په اشارې وویل: «هغه ادعاوې چې وایي بهرنی کس کولای شي، له ایرانۍ ښځې سره له نکاح وروسته تابعیت واخلي، په بشپړه توګه بې‌اساسه او له قانوني ارزښت څخه خالي دي».
هغه زیاته کړه، د ایران د کډوالۍ ملي ادارې جوړېدل هغه احتمالي پخوانۍ لارې چارې هم تړلې دي چې ځینو کسانو یې ادعا کوله.

په یادو څرګندونو کې همدارنګه ویل شوي، د ۱۳۹۸کال قانون یوازې د هغو ماشومانو د هویت د ستونزو د حل لپاره تصویب شوی چې له ایراني ښځو او بهرنیو وګړو څخه پیدا شوي وي او دغه قانون بهرنیو مېړونو ته د تابعیت ورکولو هېڅ ماده نه‌لري.

له بلې خوا، د ایران عدلي او امنیتي ادارې د ځانګړو څارنیزو پروګرامونو پر پلي کولو مکلف شوي؛ تر څو د هغو کسانو مخه ونیول شي، چې د اقامتي امتیازاتو د ترلاسه کولو لپاره جعلي ودونه ثبتوي او د دغه هېواد قانون تر پښو لاندې کوي.

یو شمېر افغان کډوالو هم له ایرانۍ مېرمنو سره ودونه کړي او ویل کېږي هغوی هم په دې برخه کې د تابعیت او اوږدمهاله استوګنې د قانوني اسنادو نشتوالي له ستونزو څخه کړېږي.

د نومبر ۲۵مه د ښځو پر وړاندې د زور زیاتي د له‌منځه وړلو له نړۍوالې ورځې سره برابره ده. د افغان معترضو ښځو غورځنګ په همدې تړاو د دوشنبې په ورځ (د لیندۍ ۳مه د نومبر ۲۴مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې زور زیاتی یو «ملي ناورین» او «جنسیتي تبعیض» بللی دی.

دغه غورځنګ زیاتوي: «له زده‌کړو او کار څخه محرمول، کورنی حبس، په خپل سر نیونې، شکنجه، ګواښول، له عمومي فضا د ښځو حذفول او د اعتراضونو ځپل د بشري حقونو د ټولو اصولو ښکاره نقض دی.»

د دغه غورځنګ غړي وايي، طالبان سیاسي، قانوني او اخلاقي مشروعیت نه‌لري او همداراز یې د ښځو پر وړاندې د دغې ډلې چلند د «بشر ضد جنایت» ته ورته بلل دی.

دوی له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې جنسیتي تبعیض ته چوپ پاتې نه‌شي او د طالبانو له لوري د ښځو د حقونو تر پښو لاندې کول د «جنیستي تبعیض» په توګه په رسمیت وپېژني.

دغو ښځو همداراز خبرداری ورکړ، تر هغې چې افغان ښځې له خپلو ټولو حقونو نه‌وي برخمنې شوي، نو د دوی مبارزه به دوام ولري او همداراز یې له نورو ښځو او نارینه و، سیاسي جریانونو، مدني ټولنو او ازادي غوښتونکو غورځنګونو غوښتي، چې د افغان ښځو تر څنګ ودرېږي، ځکه «د ښځو ازادي د یوه ملت ازادي ده.»

طالبانو بیا تل ویلي، چې په افغانستان کې د اسلامي شریعت په چوکاټ کې د ښځو حقونه تر بل هر وخت په ښه توګه خوندي شوي دي.

د یادونې وړ ده، چې د ۱۹۶۰ کال د نومبر په ۲۵مه په ډومېنېکن جمهوریت کې ۳ سیاسي فعالې خویندې «پاتریا، مینروا او ماریا ترسا میرابال» چې د «میرابال خویندو» په نوم مشهورې وې، د هغه وخت دیکتاتور «رافایل تروخیو» په امر په ډېر ظلم سره ووژل شوې.

له هغې ورځې راهیسې هر کال د نومبر ۲۵مه د ښځو پر وړاندې د زور زیاتي پر وړاندې د مبارزې په نوم نمانځل کېده او بالاخره د ۱۹۹۹کال په اکټوبر کې دغه ورځ د ملګرو ملتونو له لوري د ښځو پر وړاندې د زور زیاتي یا تاوتریخوالي د له‌منځه وړلو د نړۍوالې ورځې په نوم ونومول شوه او له یادې نېټې وروسته دغه ورځ د رسمي او نړۍوالې ورځې په توګه د ښځو د خوندینې په موخه نمانځل کېږي.

هه‌نګاو په همدې تړاو په یوې خبرپاڼه کې وايي، کوروش تیمور حسیني چې له ۲۰ کلونو راهیسې په ایران کې اوسېږي، د ۱۴۰۲ کال په لیندۍ میاشت کې د دغه هېواد د امنیت پر ګډوډولو تورن شو، خو بیا په هغه وخت کې د ۲ میلیارده تومان په وثیقې سره د قضايي چارو تر بشپړېدو ازاد شو.

د دغه سازمان په وینا، حسیني تېر کال د انقلاب محکمې له لوري په دوه کاله بند محکوم شوی و او بالاخره د یکشنبې په ورځ (د لیندۍ ۲مه) د حبس مودې د تېرولو په موخه ونیول شو او د کرج قزلحصار بندخونې ته ولېږدول شو.

ویل کېږي، چې کوروش حسیني ۵۲ کاله عمر لري او د دوو اولادونو پلار دی.

سره له دې چې ایران له څو میاشتو راهیسې په دغه هېواد کې د ناقانونه افغان کډوالو د اېستنې په ترڅ کې تر اوسه څه باندې یو میلیون افغانان په زوره را اېستلي، خو لا هم په هېواد کې د فقر او بېکارۍ له امله یو شمېر خلک هڅې کوي، چې د یوې مړۍ ډوډۍ د پیدا کولو لپاره په قاچاقي لارو ایران ته ولاړ شي.

د طالبانو د ۲۰۷ الفاروق قول اردو وايي، په تېره یوه اوونۍ کې له ایران سره یې په سرحدي سیمو کې ۵۲۳ کسان چې غوښتل یې ایران ته په ناقانونه توګه ولاړ شي، نیولي دي.

دغې قول اردو د یکشنبې په ماخوستن (د لیندۍ ۲مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره زیاته کړې، چې د دغو نیول شویو کسانو یو شمېر موټر او موټرسایکلونه هم توقیف شوي، خو په دې اړه چې ایا په دې لړ کې کوم قاچاقبر هم نیول شوی او که نه، څه نه‌دي ويلي.

له ګاونډیو هېوادونو او په ځانګړې توګه له ایران څخه را اړول شوي افغانان وايي، که په کور دننه ورته د کار کولو زمینه برابره شي، نو هېڅکله هم نه‌غواړي په ناقانونه او خونړیو لارو نورو هېوادونو ته د کار کولو لپاره ولاړ شي.

نوموړي ویلي، د طالبانو لپاره د بدیل نشتوالي ادعا ناسمه ده او د ازادۍ او مقاومت جبهې او همداراز تحصیل‌کړي کادرونه د هېواد د اداره کولو وړتیا لري.

صدیق الله توحیدي د شنبې په ورځ د لیندۍ لومړۍ پر اېکس‌پاڼه لکیلي: «طالبان ترهګره ډله او نامشروع دي او افغانستان دا مهال د قدرت په خلا کې دی.» هغه ټینګار کړی، چې د طالبانو د سقوط وروسته د احتمالي بحران په اړه وېره بې‌ځایه ده.

توحیدي زیاته کړې: «ازادۍ جبهه، د ملي مقاومت جبهه او سلګونه تحصیل‌کړي کادرونه د هېواد د اداره کولو وړتیا لري.» د هغه په وینا، د طالبانو پر ځای د بدیل نشتوالي ادعا ناسمه او د واقعیت خلاف ده.

په داسې حال کې چې طالبان ځان د افغانستان د حکومت یوازیني مشروع حاکمان ګڼي، له روسیې پرته د نړۍ هېڅ هېواد تر اوسه د دوی حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی.

نړۍواله ټولنه د ښځو د حقونو درناوی، د بشري حقونو رعایت، د ټول‌ګډونه حکومت جوړول، د ترهګرۍ او نشه‌يي توکو پر ضد مبارزه او د نړۍوالو ژمنو عملي کول د طالبانو سره د تعامل اساسي شرطونه بولي.

په تېرو څلورو کلونو کې طالبانو له ټول‌ګډونه حکومت جوړولو ډډه کړې او د قدرت د انحصار له امله د نړۍوالو او کورنیو سیاسي ډلو له سختو نیوکو سره مخ شوي دي.

له بلې خوا، د طالبانو مخالف سیاسي او پوځي حرکتونه لکه د مقاومت او ازادۍ جبهې هڅه کوي، چې د بهرنیو ناستو او سیاسي ابتکارونو له لارې ځان د افغانستان د مشروع او عملي بدیل په توګه معرفي کړي. دوی ادعا کوي، چې د هېواد د اداره کولو وړتیا لري او کولای شي د قدرت خلا ډکه کړي.