د افغانستان د ملي پخلاینې د عالي شورا پخوانی مشر عبدالله عبدالله وايي چې د ستونزو حل لاره پوځي اقدام نه دی، بلکې ثبات او د بحران حل به یوازې هغه وخت ممکن وي چې خبرو اترو ته لومړیتوب ورکړل شي.
نوموړي نن سې شنبه، د لیندۍ ۳مه پر اېکس خواله رسنۍ د پاکستان له خوا د افغانستان د هوايي حریم سرغړونه او د خوست، پکتیکا او کونړ په ولایتونو کې بریدونه غندلي دي.
هغه د روان بحران د حل لپاره پر خبرو اترو ټینګار کړی دی.
د مېرمنو لپاره د ملګرو ملتونو ادارې(یو این ویمین)، ښځو سره د تاوتریخوالي پر ضد د مبارزې نړیوالې ورځې په مناسبت، له نړیوالې ټولنې غوښتي چې له افغان ښځو او نجونو سره کړې ژمنې تازه کړي او د دوی د حقونو د دفاع لپاره دې ګډ او دوامدار اقدام وکړي.
یاد دفتر په خپل خپاره کړي پیغام کې ټینګار کړی چې د جنسیتي تاوتریخوالي د قربانیانو لپاره باید «انعطافپذیره بودجه»برابره شي او همدارنګه د ښځو په مشرۍ د مدني بنسټونو فعالیتونو ته پراخ ملاتړ ورکړل شي.
د نوامبر۲۵مه د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د له منځه وړلو نړیواله ورځ ده؛ یوه ورځ چې په ټولې نړۍ کې د ښځو د خونديتوب، حقونو او برابرۍ د ملاتړ او پوهاوي لپاره نمانځل کېږي.
خو په افغانستان کې دا ورځ داسې وخت نمانځل کېږي چې ښځې او نجونې له څلورو کلونو راهیسې د لومړنیو انساني حقونو، په ځانګړي ډول تعلیم، کار، ازاد تګ راتګ او عامه مشارکت څخه بېبرخې شوې دي.
سره له دې چې نړیوالو هېوادونو په پرلهپسې ډول د افغان ښځو د حقونو خوندیتوب غوښتنه کړې، خو طالبانو د ښځو او نجونو پر ازادیو لا ډېر محدودیتونه لګولي دي.
ملګري ملتونه وايي، د نړیوال فشار او ګډو هڅو پرته به د افغان ښځو وضعیت لا پسې خرابه شي او د دوی د حقونو د اعادې امکان به کمزوری پاتې شي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت وايي، چې د یاد وزارت وزیر امیر خان متقي ته نن په کابل کې د قطر هېواد نوي سفیر مردف القاشوطي، خپل باورلیک وړاندې کړ. متقي د قطر سفیر ته ویلي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ په ګڼو برخو کې له شته فرصتونو باید ښه گټه پورته شي او اړيکې لا پراخې شي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت نن شنبه، دلیندۍ ۳مه وویل چې امیر خان متقي د افغانستان او قطر اړيکې تاريخي وبللې او ټينگار يې وکړ چې د سوداگرۍ د پراختيا ترڅنگ قطر ته د افغان کاري ظرفيت د استولو لړۍ دې چټکه شي.
طالبانو د قطر د نوي سفیر په حواله لیکلی، چې نوموړي په خپل وار د افغانستان او قطر ترمنځ او همدارنګه د دواړو ولسونو اړیکې تاریخي وبللې او ژمنه یې وکړه، چې د دوه اړخیزو اړیکو د پياوړتيا په برخه کې به هڅې زياتې کړي.
مردف القاشوطي همداراز ټينگار وکړ، چې هېواد به يې د منځگړيتوب په برخه کې خپل سياست ته ادامه ورکړي او د افغانستان او نړيوالې ټولنې د دريځونو په لا نږدې کولو کې به هڅې وکړي.
د یادونې وړ ده، چې د طالبانو د بیاځلي واک ته رسېدو سره د واکمنۍ څلور کاله تېریږي خو تر دې دمه له روسیې پرته هېڅ کوم بل هېواد دغه ډله په رسمیت نه ده پېژندلې.
د افغانستان د بهرنیو چارو پخوانی وزیر حنیف اتمر وايي چې د طالبانو اوسنیو پالیسیو هیواد د خلکو او نړیوالې ټولنې له نارضایتۍ سره مخ کړی دی. هغه وايي چې دې وضعیت د پاکستان مداخلې او بریدونو لپاره هم لاره هواره کړې ده.
د افغانستان بهرنیو چارو پخوانی وزیر حنیف اتمر نن سې شنبه، د لیندۍ ۳مه پر ایکس خواله رسنۍ لیکلي، چې د طالبانو مشران باید د امنیت، ثبات او د خلکو د حقونو په وړاندې مسؤلیت سره عمل وکړي.
هغه ویلي، چې د پاکستان پوځ یو ځل بیا «جرم» کړی او د افغانستان په ختیځو ولایتونو کې یې پر ملکي وګړو برید کړی دی.
حنیف اتمر دا بریدونه غندلي او د پاکستان پر پوځ او حکومتي چارواکو یې غږ کړی، چې سمدلاسه دط د افغانستان په خاوره کې لاسوهنه ودروي او د عقلانیت او خبرو اترو له لارې د ترهګرۍ د ستونزې حل لاره ومومي.
ښاغلي اتمر دا هم ټینګار وکړ، چې د اوسنیو ستونزو حل یوازې د افغانستان د نړیوالو ژمنو پلي کولو او د ملي پخلاینې پروسې پیل کولو سره ممکن دی، او له طالبانو یې وغوښتل چې د امنیت شورا د ۲۷۲۱ پریکړه لیک پر بنسټ سیاسي پروسې ته راستانه شي او د پاکستان حکومت په ګډون له نړیوالې ټولنې سره د ترهګرۍ ضد او سیمه ییز امنیت په اړه خبرې اترې پیل کړي.
اتمر ویلي چې طالبان یو تاریخي مسؤلیت لري چې د ورته چوکاټ دننه د سیاسي او مدني غورځنګونو سره بین الافغاني خبرې اترې پیل کړي.
د تېر جمهوري نظام پر مهال په پاکستان کې د افغانستان پخواني سفير عاطف مشعل پر خوست، کونړ او پکتیکا ولایتونو د پاکستان بېګانیو بریدونو په غبرګون کې ویلي، چې د پاکستان وروستي دریځونه او تحرکات د یوه «متضاد او غیرمسوولانه» سیاست څرګندونه کوي.
نوموړي پر اېکس پاڼه په نیوکې سره لیکلي، چې پاکستان له یوې خوا له ثبوت پرته پر افغانستان د ټيټيپي د ملاتړ ادعا کوي؛ خو له بلې خوا هغه استخباراتي کړۍ پټې ساتي، چې د افغانستان د بېثباتۍ لپاره فعالیت کوي.
هغه وړاندې کاږي، د بېبنسټه ادعاوو دوام او د استخباراتي کړیو ملاتړ یوازې وضعیت ترینګلی کوي. هغه زیاته کړې، د هر ډول سرغړونو د تکرار مخنیوی حتمي دی؛ ځکه افغانستان د خپلې قانوني دفاع حق لري او د وضعیت د لا خرابېدو مسوولیت به د هغه لوري پر غاړه وي، چې دغه لړۍ روانه ساتي.
ښاغلی مشعل وایي:« په داسې شرایطو کې چې سیمه په اساسي ډول بدلېږي، د فشار او نفوذ زاړه ماډلونه نور نه عملي کېږي. د اړیکو یوازینی معقول بنسټ د دوهطرفه احترام او د حاکمیت د منلو اصل دی.»
د طالبانو ریاست الوزرا وايي، چې ددې ډلې د اقتصادي کمیسیون په غونډه کې له سعودي عربستان او چین سره د افغانستان د اقتصادي کمیسیونونو پر بیا فعاله کولو هوکړه شوې او نوي غړي یې هم ټاکل شوي.
د طالبانو ریاست الوزرا د سې شنبې په ورځ اعلان وکړ، چې ددې ډلې د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر په مشرۍ د اقتصادي کمېسیون غونډې ته له سعودي عربستان او چین سره د افغانستان د اقتصادي کمېسیونونو د فعالېدو او په دې کمېسیونونو کې د نویو غړو د زیاتېدو موضوع د بحث لپاره وړاندې شوه چې له هر اړخیز بحث وروسته د یادو کمېسیونونو بیا فعالېدل تایید او نوي غړي ور زیات شول.
د یادې ادارې په وینا، دغه کمېسیونونه به د افغانستان او یادو هېوادونو ترمنځ د دوه اړخیزې سوداګرۍ، په افغانستان کې د پانګونې او ګډو اقتصادي همکاریو په اړه همغږي لا پياوړې کړي.
د طالبانو ریاست الوزرا وايي، په غونډه کې افغان صنعتکارانو او پانګوالو ته د بلخ ولایت د حیرتان صنعتي ښارګوټي د ځمکو د ورکولو په اړه د ټاکل شوې کمېټې راپور هم وړاندې شو او پرېکړه وشوه، چې د حیرتان صنعتي ښارګوټي ځمکې لومړی د اداراتو تر منځ د ملکیتونو په معلومولو سره تصفیه شي.
په دې ناسته کې دغه راز ویل شوي چې د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت د موجوده تاسیساتو په پام کې نیولو سره د یاد ښارګوټي لپاره اصلاحي انکشافي پلان هم جوړ کړي.