عاطف مشعل وایي، د پاکستان وروستي دریځونه د یوه «متضاد او غیرمسوولانه» سیاست څرګندونه کوي

د طالبانو ریاست الوزرا د سې شنبې په ورځ اعلان وکړ، چې ددې ډلې د ریاست‌ الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر په مشرۍ د اقتصادي کمېسیون غونډې ته له سعودي عربستان او چین سره د افغانستان د اقتصادي کمېسیونونو د فعالېدو او په دې کمېسیونونو کې د نویو غړو د زیاتېدو موضوع د بحث لپاره وړاندې شوه چې له هر اړخیز بحث وروسته د یادو کمېسیونونو بیا فعالېدل تایید او نوي غړي ور زیات شول.

د یادې ادارې په وینا، دغه کمېسیونونه به د افغانستان او یادو هېوادونو ترمنځ د دوه اړخیزې سوداګرۍ، په افغانستان کې د پانګونې او ګډو اقتصادي همکاریو په اړه همغږي لا پياوړې کړي.

د طالبانو ریاست الوزرا وايي، په غونډه کې افغان صنعتکارانو او پانګوالو ته د بلخ ولایت د حیرتان صنعتي ښارګوټي د ځمکو د ورکولو په اړه د ټاکل شوې کمېټې راپور هم وړاندې شو او پرېکړه وشوه، چې د حیرتان صنعتي ښارګوټي ځمکې لومړی د اداراتو تر منځ د ملکیتونو په معلومولو سره تصفیه شي.

په دې ناسته کې دغه راز ویل شوي چې د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت د موجوده تاسیساتو په پام کې نیولو سره د یاد ښارګوټي لپاره اصلاحي انکشافي پلان هم جوړ کړي.

خُرم وايي، پاکستاني چارواکي یا له بصیرته بې‌برخې دي یا په پوهه کې مطلق د نورو خدمت کوي او استعمالېږي. کریم خُرم د سې‌شنبې په ورځ پر خپل اېکس ولیکل، چې «پاکستان بیا دې خوا بمبارۍ وکړې او ښځې او ماشومان یې شهیدان کړل او هلته مېشت افغانان یې وځورول، بندیان یې کړل او توهین یې کړل».

خرم وايي، که له هرې امنیتي پېښې وروسته اسلام‌اباد دغه کارونه کوي دا به یوه «خبیثه دایره» تشکیل کړي چې تر ټولو زیات زیان به یې په خپله پاکستان ته ورسېږي.

د خُرم په وینا؛ نړۍ د تغییر په حال کې ده، د بحران نقطې په هغو ځایونو کې منځته راغلې چې د ژیوپولیتیکو بدلونونو امکانات په‌کې شته او د اسلام‌اباد اوسنۍ کړنې دلته هم د بحران یوه نقطه منځته راوړي. نوموړي زیاته کړې، « دوی یو وار بیا په پردۍ لوبه کې لوبېږي؛ خو د سیمې حالت ته چې ګورو دا ځل پاکستان په بد وضعیت کې معلومېږي، موږ خو به اوس دا هر څه وګالو خو ګرانه برېښي چې پاکستان وضعیت کنټرول کړي او د خپلې خرابۍ مخه ونیولی شي».

د پخواني ولسمشر د دفتر رییس ویلي، چې «پاکستاني چارواکي یا له بصیرته بې‌برخې دي یا په پوهه کې مطلق د نورو خدمت کوي او استعمالېږي».

د یادې ادارې د راپور له مخې، په افغانستان کې د لوږې مخ په پراخېدو ناورین یوازې شمېرې نه دي؛ بلکې د هغه مېلیونونو کورنیو ورځنۍ ننګونې دي چې د ورېجو او اوړو د یوې بوجۍ لپاره مبارزه کوي. راپور زیاتوي، چې «په هېواد کې داسې کورنۍ هم شته، چې نور د یوه وخت ډوډۍ هم په اسانۍ نه‌شي پیدا کولی.»

په دغه راپور کې د هلمند د لرې پرتې ولسوالۍ اوسېدونکي تور جان کیسې ته هم اشاره شوې ده، چې د جګړې او بې‌وزلۍ له امله د یوې لویې کورنۍ یوازینی سرپرست پاتې شوی. تور جان د خپلې مور، پنځو ماشومانو او هغو وروڼو او خوېندو پالنه کوي، چې د فزیکي او رواني ستونزو له امله د کار توان نه‌لري.

هغه وايي، د کور اړتیاوې دومره زیاتې دي چې «د یوې ګوله ډوډۍ ګټل هم خورا ګرانه شوې ده.»

په دغه راپور کې په بامیان ولایت کې د یوې بلې کورنۍ کیسه هم راغلې، چې د ۱۸ کلنې روقیې کیسه ده چې د پلار له مړینې وروسته یې مور بل واده کړی او د خپلو کوچنیو وروڼو د ساتنې مسوولیت لري.

هغې ویلي: «موږ د ژمي لپاره هېڅ چمتووالی نه‌لرو.» د هغې کورنۍ دویم ځل دی، چې د خوړو نړۍوال پروګرام له‌خوا یې مرسته ترلاسه کړې ده. د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام زیاتوي، چې د هلمند او بامیان په څېر سیمو کې د لوږې ناورین یوازې د بېړنیو مرستو پر مټ مهارېدای شي او دا د نړۍوالو مرستندویانو دوامداره ملاتړ پورې تړاو لري.

دغه اداره له هغو هېوادونو او بنسټونو هم مننه کړې، چې د افغانستان د خوړو له کړکېچه د را اېستلو په موخه یې مرسته کړې؛ په ځانګړي ډول د اسیا پراختیایي بانک، اسټرالیا، کاناډا، اروپايي ټولنې، فرانسې، جرمني، جاپان، سویډن، سویس، برېټانیا، روسیې او نورو مرستندویه شریکانو.

دغه اداره ټینګار کوي، چې د مرستو له کمښت سره هم‌مهاله د افغان کورنیو اړتیاوې ورځ تر بلې لوړېږي.

په راپور کې راغلي، چې اوس‌مهال په افغانستان کې ۱۴.۲ مېلیونه مېرمنې ساتنې او مرستې ته اړتیا لري. د راپور له مخې؛ د افغان ښځو او نجونو د خوندیتوب اړتیاوې په بې‌ساري ډول لوړې شوې او نړۍواله ټولنه باید د هغوی د ملاتړ لپاره خپلې هڅې او پانګونې زیاتې کړي.

راپور زیاتوي، چې افغان ښځې د خپلو حقونو له محدودېدو، د تګ راتګ له بندیزونو او له فزیکي، رواني او اقتصادي ستونزو سره مخ دي. د یوناما چارسمبالې جورجیت ګاګنون ویلي:«د افغان ښځو لپاره تاوتریخوالی یوازې هغه نه‌دی چې لیدل کېږي؛ بلکې د هغوی د غږونو ډب کول، د راتلونکې دروازې تړل او د حقونو تر وړل کېدل هم په‌کې شامل دي.»

نوموړې له طالبانو غوښتي، چې باید د ښځو او نجونو پر وړاندې بندیزونو پای ته ورسوي او له نړۍوالې ټولنې یې هم غوښتي چې د افغان ښځو د ملاتړ لپاره دې لارې پرانیستې وساتي. ګاګنون وايي:« د سختو خنډونو سره، سره افغان ښځې لا هم د کورنۍ، ټولنې او مدني ژوند په بېلابېلو برخو کې د پام وړ زړورتیا ښيي.»

راپور وړاندې کاږي، د نړۍوالو مرستو کمېدل د دې لامل شوی چې ګڼې ژغورونکې پروژې وتړل شي یا محدودې شي. د یوناما د ښځو څانګې استازې سوزن فرګوسن هم خبرداری ورکړی، چې د ښځو په برخه کې د بودجې د کمښت له امله د هغوی مرستې تر ټولو ټیټې کچې ته رسېدلې.

فرګوسن زیاته کړې:«افغان ښځې او نجونې یو له بله ملاتړ کوي او د سیمې د نارینه‌ متحدینو په مرسته مبارزه کوي. موږ باید د دوی ترڅنګ ودرېږو؛ ځکه د افغانستان د سولې او ثبات لپاره د هغوی ونډه حیاتي ده.»

ملګري ملتونه وايي، د «ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي له منځه وړلو نړۍوالې ورځې» او د ۱۶ ورځني کمپاین په درشل کې به نړۍ ته دا پیغام تکرار کړي چې افغان ښځې او نجونې لا هم پاملرنې، ملاتړ او همکاریو ته سترګې په لاره دي. د یاد سازمان په وینا؛ نړۍواله ټولنه باید له افغان ښځو سره د خواخوږۍ او ملاتړ کچه لوړه کړي.

د یادې ادارې له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، یاد عملیات د دوشنبې په ورځ د استخباراتي عملیاتو پر بنسټ شوي چې په‌کې د ټي‌ټي‌پي اړوند ۲۲ وسله‌واله وژل شوي دي. د خبرپاڼې له مخې؛ په یاده سیمه کې لاهم چاڼیز عملیات روان دي.

ورته مهال د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف یاد عملیات بریالي بللي او ویلي یې دي:« موږ له هېواد څخه د ترهګرۍ د بشپړې له‌منځه وړلو لپاره ټینګ هوډ لرو.»

دا په داسې حال کې ده، چې همدا تېره ورځ په پېښور کې د پاکستان د سرحدي ځواکونو پر مرکزي دفتر برید کې د یادو ځواکونو درې سرتېري وژل شوي او ۱۲ کسان بیا ټپیان شوي دي. د پاکستان پوځ ویلي، چې د بریدګرو یاد برید په شا تمبول شوی دی.