هه‌نګاو: ایران د یوه افغان په ګډون ۱۱ کسان اعدام کړي دي

نجیب‌الله علي‌خېل د پنجشنبې په ماښام (د لیندۍ ۶مه) د سیمې او افغانستان په اړه په یوه تحلیل کې ویلي، د سړې جګړې په کلونو کې افغانستان او سیمه کې افراطیت ته وده ورکړل شوې، امنیتي ثبات، اقتصادي پرمختګ او سیمه ییزه همکاري له پامه غورځول شوې ده.

نوموړي‌ د خپل تحلیل په یوې برخه کې زیاته کړې: «په ۲۰۲۱ کې د امریکایي پوځونو له وتلو وروسته د پاکستان هغه اهمیت چې امریکا ورته له تروریزم سره د مبارزې په نامه قاېله وه، را کم شو. په دې توګه کومې اقتصادي او مالي مرستې یې چې په‌خوا تر لاسه کولې، هغه قطع یا کمې شوې چې له امله یې پاکستان مجبور شو د خپل مات او ګوډ اقتصاد لپاره له نړۍوال بانک څخه د قرضې غوښتنه او هم د خلیج هېوادونو ته مراجعه وکړي.»

د هغه په خبره، د سترو قوتونو ترمنځ په سیمه ییزو سیالیو کې یو نوی تحرک رامنځته شوی، په سویلي او مرکزي اسیا کې ګټې او رقابتونه د ودې په حال کې دي.

علي خېل ویلي: «له امنیتي او اقتصادي پلوه، مرکزي اسیا د امریکا، چین او روسیې تر منځ دسیالیو پر ساحه بدله شوې. جنوبي اسیا کې کشمکش په زیاتېدو دی چې د ډسمبر میاشت کې هند ته د ولایمیر پوتین سفر به په اړیکو کې نوې پړاو پرانیزي.»

هغه د افغانستان روان حالت اندېښمن یاد کړ: «افغانستان چې په‌خپله له هر ډول ستونزو او ناورینونو سره مخ دی، د سیمې امنیتي مخ په خرابېدو حالات به د هېواد پر امنیتي، اقتصادي او بشري وضعیت مستقیم اثر او اغېز ولري.»

نوموړي د افغانستان روان وضعیت ته په کتو د ولس ژغورل د ټولو افغانانو تاریخي مسوولیت وګاڼه.

د تاجکستان د بهرنیو چارو وزارت نن (پنجشنبه د لیندۍ ۶مه) وویل، چې د افغانستان له خاورې په یوه برید کې د «شاهین اس‌اېم» د سرو زرو د استخراج شرکت درې چینایي کارکوونکي وژل شوي دي. تاجکستان ویلي، چې د افغانستان په خاوره کې جنایتکارې ډلې لا هم د سرحدي وضعیت د ګډوډولو هڅې کوي.

دغه وزارت په یوې اعلامیه کې ویلي، چې دا برید تېره شپه د افغانستان له پولې د شمس‌الدین شاهین ولسوالۍ په پوله کې د یاد شرکت د کارکوونکو پر استوګنځي شوی دی.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ (د لیندۍ ۶مه) په خپلې اعلامیه کې ادعا کړې، چې د افغانستان له خاورې څو ځله تنظیم شوي ترهګریز بریدونه ترسره شوي دي. پاکستان دا څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې پوځ یې څو ځله د افغانستان پر څو سیمو هوایي بریدونه کړي دي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت اعلامیه کې راغلي: «پاکستان تل ټینګار کړی چې د افغانستان خاوره باید د ترهګرۍ لپاره د خپلو ګاونډیانو یا د بل هر هېواد پر ضد ونه‌کارول شي. د ترهګرو عناصرو له‌خوا د افغانستان خاورې تکراري کارونه او د طالبانو د رژیم تر سرپرستۍ لاندې یې دوامداره حضور د ټولې سیمې او نړۍوالې ټولنې لپاره د جدي اندېښنې وړ موضوع ده.»

اعلامیه کاږي، چې پاکستان به له چین، تاجکستان او نورو سیمه ییزو شریکانو سره د سولې، ثبات او امنیت د ټینګښت لپاره ژورو او نږدې همکاریو ته دوام ورکړي.

طالبانو سره له دې چې لا تر اوسه د افغانستان او تاجکستان د ګډې پولې په شاوخوا کې د چینايي کارکوونکو د وژل کېدو په تړاو څه نه‌دي ویلي، خو تر دې مخکې یې تل په ډاګه ویلي، د افغانستان خاوره به د هېڅ هېواد پر ضد ونه‌کارول شي.

د افغان سیاسي او کونسلي استازولیو د همغږۍ شورا د پنجشنبې په ورځ (د لیندۍ ۶مه) په یوې اعلامیه کې د امریکا د ملي ګارد پر سرتېرو برید غندلی او زیاته کړې یې ده: « دا ډول تاوتریخوالی په هېڅ ډول د توجیه وړ نه‌دی.»

دغې شورا ټینګار کړی، چې له پېړیو راهيسي افغانانو د سولې، ازداۍ او ګډ ژوند لپاره خپله مينه ښودلې او د یوه فرد کړنې باید د افغان ملت د استازي‌ په توګه ونه‌ګڼل شي.

په اعلامیه کې ویل شوي، چې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال له ځورونو تښتېدلي افغانان، چې دا مهال لا هم په خطر کې دي- بیا مېشتېدنې، ملاتړ او نړۍوالې ساتنې ته اړتیا لري.

شوار د افغانانو د ثبات او اوږدمهاله ملاتړ لپاره د امریکا له حکومت او خلکو مننه کړې ده.

100%

پرون د امریکا‌ پلازمېنه واشنګټن ډي‌سي کې د سپینې ماڼۍ مخې ته یوه کس د ملي‌ګارد پر دوو عسکرو ډزې وکړې. د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ پېښه کې ښکېل کس افغان بللی دی.

هغه ویلي، دغه افغان بریدګر د ۲۰۲۱کال په سپټمبر میاشت کې د بایډن حکومت له لوري امریکا ته لېږدول شوی او اعلان یې کړی چې له یاد کال راهیسې تر اوسه پورې امریکا ته د ټولو ورغلو افغانانو په تړاو جدي څېړنې پیلوي.

په مسکو کې د طالبانو سفارت د پنجشنبې په ورځ (د لیندلۍ ۶مه) پر اېکس‌پاڼه لیکلي، چې په مسکو کې د طالبانو د حکومت سفیر مولوي گل حسن حسن د شمال- سویل ټرانسپورټي دهلیز په درېیم نړیوال فورم کې ګډون کړی.

نوموړي د خپل سفر په ترڅ کې، د استراخان له سرپرست والي سره هم کتلي او د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي همکاریو، ټرانزیتي اسانتیاوو او په سیمه کې د افغانستان د ستراتېژیک اهمیت په اړه هم تفصیلي خبرې کړې دي.

همداراز ګل حسن حسن د روسیې د استراخان ښار له سوداګریز بندر څخه لیدنه کړې او د افغانستان لپاره د بندري اسانتیاوو د کارولو پر امکاناتو هم خبرې کړې دي.

د شمال- سویل ټرانسپورټي دهلیز درېیم نړیوال فورم د روسیې استراخان ښار کې د روان کال د نومبر په ۲۶ پیل او د همدې میاشتې تر ۲۸مې نېټې پورې به دوام وکړي.

په دې فورم کې د روسیې، ایران، افغانستان، پاکستان، هند، ختیځې او سویلي افریقا او منځني ختیځ د هېوادونو استازو ګډون کړی دی.

په دې فورم کې د شمال- سویل دهلیز د لوجستیکي، بندري، رېلي او سړک ټرانسپورټ د اړیکو او د لاجورد لارې او شپږو هېوادونو له ځمکني دهلیز سره د نښلولو پر اهمیت بحث کېږي.

نور رحمان اخلاقي د امریکا په واشنګټن کې د یوه افغان له لوري د ملي ګارد د دوو غړو د ټپي کېدو په تړاو د پنجشنبې په ماښام (د لیندۍ ۶مه) په خپله اېکس پاڼه ویلي، د دغه ډول پېښو ریښه د دوحې په تړون کې ده، چې عملاً یې د ترهګرۍ ایکوسیستم پیاوړی کړی او افغانستان یې د یوې ترهګرې ډلې لاس ته سپارلی، نه هغو پناه‌ غوښتونکو ته چې د طالب له وېرې تښتېدلي دي.

هغه ویلي< چې دا پر ځای ده چې د تورن اړیکه، چې ګومان کېږي له طالبانو یا د هغوی تر ملاتړ لاندې نورو ترهګرو ډلو سره وي، باید په روښانه او مستند ډول اعلان شي.

اخلاقي ټینګار کړی، چې په امریکا کې مېشت افغان کډوالو ته ډله‌ییزه سزا ورکړه د نړۍوالو قوانینو خلاف کړنه ده او په باور یې د امریکا له امنیت سره به هېڅ ډول مرسته ونه‌کړي.

اخلاقي دا هم ویلي، تر هغې چې افغانستان له میلیونونو وګړو سره د طالبانو په نوم د یوې «ترهګرې» ډلې تر واک لاندې پرېښودل شوی وي، او امریکا یې په هر دلیل چې وي مالي ملاتړ وکړي، د نړۍوال امنیت خبرې یو خیال دی. هغه ویلي چې باید د ګواښ پر سرچینو تمرکز وشي، نه پر قربانیانو.

له دغې پېښې وروسته د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ امر وکړ چې د هغو ټولو افغانانو د کډوالۍ دوسیې بیا وڅېړل شي چې د جو بایډن د حکومت پر مهال امریکا ته تللي دي.

په ورته وخت کې د امریکا د تابعیت او کډوالۍ ادارې هم اعلان کړی، چې د افغانانو د کډوالۍ ټول غوښتنلیکونه تر نامعلومې مودې پورې ځنډول شوي دي.