د تېر جمهوري نظام پخواني لوی څارنوال محمد فرید حمیدي په واشنګټن ډيسي کې د ملي ګارډ پر سرتیرو برید ته په اشارې لیکلي: «د یوه کس کړنې د ټول افغان ملت استازیتوب نهکوي.» نوموړي دغه برید د ټولو ارزښتونو خلاف کړنه یاده کړې ده.
پخواني لوی څارنوال د جمعې په ماخوستن (د لیندۍ ۷مه) په خپله اېکس پاڼه پر یاد برید خواشني ښودلې او زیاته کړې یې ده: «موږ له تاوتریخوالي ستړي یو، موږ یې قربانیان یو. موږ له دې کاره هېڅ برخه نهغواړو.»
هغه یاد برید یوه غمیزه وبلله، د عدالت د ټينګښت او له مجرم سره د حساب کولو غوښتنه کړې ده.
نوموړي ویلي: «زه له خلکو دا غوښتنه کوم چې دا خبره په یاد وساتي، ټول قوم ته سزا ورکول نه عادلانه دي او نه منصفانه. د یوه کس وحشیانه عمل باید ټول هغه خلک محکوم نهکړي چې لا له مخکې یې ډېر کړاوونه تېر کړي دي.»
د امريکا د ولسي جرګې د بهرنيو چارو کميټې درې کلنې پلټنې ښودلې چې د بایډن ادارې له لوري له افغانستان څخه وتل ناورين او بېمسووليته اقدام و، چې نه يوازې یې د امريکا ملي امنيت او نړۍوال اعتبار ته زیان ورساوه، بلکې افغانستان یې یو ځل بیا د ترهګرو لپاره خوندي پټنځای کړ.
د امریکا د ولسي جرګې د بهرنيو چارو کميټې چې جمهوري غوښتونکي یې مشري کوي، په درې کلنې هر اړخیزې څېړنه کې چې د جمعې په ورځ (د لیندۍ ۷مه) خپور کړی، څو مهمې موندنې وړاندې کړي، چې د ۲۰۲۱ کال د اګست میاشتې له افغانستان څخه له ناکامه وتلو سره تړاو لري.
څېړنه څرګندوي، چې د بایډن ـ هېرس ادارې له افغانستان څخه د وتلو پرېکړه مخکې له مخکې کړې وه، هغه که د دوحې تړون وای او که نه. دوی د افغان حکومت غوښتنې، د ناټو د متحدينو اندېښنې او د تړون شرطونه له پامه وغورځول او یو اړخیز وتلو ته یې مخه کړه.
د راپور لهمخې، د بایډن ادارې د امريکايي کارکوونکو د خونديتوب پر ځای د وتلو ظاهري سیاست ته ډېر اهميت ورکړی و او همدا علت و، چې له جګړې پرته د اېستنې لپاره مخکې له مخکې کوم پلان نه و جوړ شوی ان هغه وخت هم هېڅ پلان نه و کله چې طالبان کابل ته داخل شول.
له جګړې پرته د پلان او چمتووالي د نشتوالي له امله د کابل هوايي ډګر په خطرناکه سيمه بدل شو او د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۲۶مه د ابي ګېټ خونړۍ چاودنه وشوه چې پکې ۱۳ امريکايي عسکر ووژل شول او ۴۵ نور ټپیان شول. په دې چاودنه کې له ۱۷۰ څخه زیات افغانان هم ووژل شول. د راپور لهمخې دا له۲۰۱۲کال وروسته په افغانستان کې د امريکايي پوځ تر ټولو مرګونې ورځ وه.
راپور زیاتوي، چې له وتلو وروسته، د امريکا ملي امنيت کمزوری شو، ځکه افغانستان بیا د القاعده، داعش او د حقاني شبکې په ګډون د ترهګرو لپاره د خوندي پټنځای په توګه راڅرګند شو. راپور زیاتوي، چې د نړۍ په ډېپلوماټیک ډګر کې د امریکا اعتبار زیانمن شو، «ځکه موږ خپل افغان متحدين طالبانو ته د غچ اخیستونکو وژنو لپاره پرېښودل هغه خلک چې موږ یې د ساتنې ژمنه کړې وه.»
د راپورونو لهمخې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنیدو سره القاعدې په افغانستان کې نوي روزنيز مرکزونه جوړ کړي، وسلې زېرمه کوي او پراخې شبکې یې فعالې کړې دي. د القاعده پخوانی مشر ایمن الظواهري په ښکاره توګه د کابل په مرکزي سیمه کې ژوند کاوه، خو په ۲۰۲۲ کال کې په یوه هوايي برید کې ووژل شو.
د امريکا د ولسي جرګې د بهرنيو چارو کميټې راپور کې راغلي، چې د بایډن ـ هېرس ادارې قصدي بېپروايي امریکا يو ځل بیا له افغانستان څخه د راولاړېدونکو بریدونو پر وړاندې کمزورې کړې ده. د ۲۰۲۴ کال د جون په ۱۱مه، اېفبيای د ګډې ترهګرۍ ضد ډلې اته کسان ونیول چې له داعش-خراسان سره تړاو لرلو او له سوېلي پولې په غيرقانوني ډول امریکا ته ننوتلي وو. په همدې مياشت کې د امریکا د کورني امنيت وزارت د منځنۍ آسیا له سيمې څخه ۴۰۰ داسې کسان پېژندلي و، چې له داعش سره د تړلي یوې قاچاقي شبکې په مرسته امریکا ته راغلي و.
راپور کې راغلي، چې د بایډن ادارې د وتلو د ټولو پړاوونو په اړه امريکايي ولس ته ناسم معلومات ورکړل او ځینې مواردو کې یې په مستقیم ډول دروغ وویل.د پلټنې د راپور لهمخې، د ملي امنيت شورا او د ملي امنيت سلاکار جېک سولېوان د دې غلطو معلوماتو د خپرېدو اصلي سرچینې وې.
راپور زیاتوي، چې له افغانستان څخه بې پلانه وتلو د امریکا د نړۍوال اعتبار لپاره ستر زیان و. د همدې کمزورتیا له څرګندېدو لږ وروسته روسیې پر اوکراين برید وکړ، په منځني ختیځ کې جګړې زیاتې شوې او چین په اسیا کې خپلې چارې پراخې کړې.
تر دې مخکې د امریکا د کانګرس د بهرنیو اړیکو د کمېټې مشر مایکل مککال ویلي و، چې له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو دغه ډول وتنه ناکامه وتنه ده او په وینا یې بایډن په دې چارې سره د امریکا په تاریخ کې «خونړی» داغ پرېښود.
د نوموړي په وینا، په دې سره د امریکا کمزورتیا ټولې نړۍ ته ښکاره شوه او له امله یې د پوتین په څېر کسان زړور شول.
مککال وايي، سره له دې چې جو بایډن ژمنه کړې وه، چې هېڅوک به شاته نهپرېږدي، خو لږ تر لږه زر امریکاییان او زرګونه افغان همکاران یې طالبانو ته پرېښودل، هغې ډلې ته چې دمګړۍ د امریکا د شاوخوا ۷ میلیارده ډالرو په ارزښت نظامي تجهیزات په واک کې لري.
مککال له افغانستان څخه د امریکایي سرتیرو له وتلو تر اوسه په ځلونو د بایډن پر ناکامه سیاست نیوکې کړي او ویلې یې دي، چې د جو بایډن په مشرۍ د امریکا دولت د تابیاوو پر ځای ظاهري سیاست ته لومړیتوب ورکاوه او د روانې سناریو په تړاو یې هېڅ تابیا نه درلوده او له امله یې په سیمه کې ترهګر ازاد شول.
راپور ټینګار کوي، چې د دې حقیقت بشپړ ښکاره کول اړین دي، څو له تېروتنو څخه زدهکړه وشي او دا تاریخ بیا تکرار نهشي.
راپور کې راغلي، چې د بایډن ـ هېرس ادارې تر مشرۍ لاندې دغه ناورين د امريکايي پوځ او د جګړې د متقاعدو نظامیانو تر منځ ژور ناورین رامنځته کړ. د پوځ د سرتېرو د جذب او ساتلو کچه راټيټه شوې او د کارپوهانو په وينا، له افغانستان څخه ناکامه وتل د دغې کمېدو مهم لامل ګڼل کېږي. پوځي پرسونل او متقاعد نظامیان له روحي او رواني کړاو سره مخ دي. هغوی هره ورځ له دې حقیقت سره مخامخېږي هغه ترهګر، چې د دوی د دوو لسیزو د مبارزې هدف او د هغوی د ملګرو د قربانیو عاملان و، يو ځل بیا په واک کې دي.
کله چې کابل سقوط وکړ، ډېرو د امریکا له سفارت څخه د امريکاییانو د ایستلو صحنې له سایګون (د ویټنام پخوانۍ پلازمېنه) پېښو سره پرتله کولې، خو دا څېړنه ښيي چې افغانستان کې وضعیت تر هغه هم بد و او د امریکا ملي امنیت ته یې اوږدمهاله او خورا خطرناک زیان واړاوه.
د امريکا د ولسي جرګې د بهرنيو چارو کميټې د خپل راپور په وروستۍ برخه کې لیکلي: «د حقیقت په بشپړ ډول ښکاره کول ډېر مهم دي، څو د بایډن ـ هېرس ادارې له تېروتنو څخه زدهکړه وشي او دا تاريخ بيا تکرار نهشي.»
د طالبانو عامې روغتیا وزارت وايي، د دغه وزارت د روغتيايي خدمتونو مرستیال عبدالولي حقاني په ترکیه کې د کرین کمپنیو ګروپ له مسوولینو سره د نویو طبي تجهیزاتو او روغتیايي خدمتونو پر پیاوړتیا خبرې کړي. طالبانو ویلي، دواړو لورو د ګډو روغتیايي همکاریو پر زیاتېدو هم ټينګار کړی دی.
د طالبانو عامې روغتیا وزارت د جمعې په ورځ (د لیندۍ ۷مه) په یوې خبرپاڼه کې زیاته کړې، چې ترکیې ته تللي پلاوي د همدې کمپنۍ د طبي توکو له نندارتون څخه هم لیدنه کړې ده.
په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دوی د معیاري تشخیص او درملنې لپاره له عصري طبي تجهیزاتو، معیاري لابراتواري موادو او باکیفیته درملو لپاره هڅې کوي.
ترکیې ته د طالبانو تللی روغتیايي پلاوی وايي: «دواړو لورو د ګډو همکاریو، نويو طبي تجهیزاتو کارونې او معیاري روغتیایي خدمتونو پیاوړتیا په اړه هر اړخیز بحث او خبرې وکړې.»
د طالبانو دغه پلاوي په ترکیه کې د جاپانۍ کمپنۍ له استازو سره د معیاري تجهیزاتو اړوند جلا ناسته هم کړې ده.
د طالبانو روغتیايي مسوولین په پرلهپسې توګه په هېواد کې د روغتیايي چارو د معیاري خدماتو د وړاندې کولو خبرې کوي؛ خو په ډېرو سیمو کې خلک ان لومړنیو روغتیايي خدمتونو ته هم لاسرسی نهلري.
د دې ترڅنګ د لویو ښارونو روغتونونه لا هم د درملو او متخصصو روغتیاپالانو له کمښت سره مخ دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند وايي، د افغانستان او پاکستان تر منځ وروستی اوربند دودیز دولتي اوربند نهو، بلکې هدف یې دا و، چې له افغان خاورې پر پاکستان د ترهګرو ډلو بریدونه ونهشي.نوموړي ادعا وکړه، چې له دې اعلان وروسته پاکستان کې لوی ترهګریز بریدونه شوي دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي د جمعې په ورځ (د لیندۍ ۷مه) په خپله اونیزه خبري غونډه کې د یوې خبریالې د پوښتنې په ځواب کې چې ایا د افغانستان او پاکستان ترمنځ په رسمي ډول اروبند پاتې که نه؟ وویل،له افغانستان سره د دوی تر منځ اعلان شوی اوربند د هغو اوربندونو په څېر نهو، چې په جګړه کې ښکېلو دوو دولتونو تر منځ د جګړې له پای ته رسېدو وروسته عملي کېږي. نوموړي څرګنده کړه، چې په دې حالت کې د اوربند معنا دا وه، چې د افغانستان له خاورې د ترهګرو ډلو له لوري په پاکستان کې بریدونه ونهشي.
انداربي ادعا وکړه: «له دې اوربند وروسته په پاکستان کې دټيټيپي، فتنة الخوارج او ان د افغان اتباعو له لوري لوی ترهګریز بریدونه ترسره شوي. که د همدې تعریف لهمخې قضاوت وکړو، نو اوربند نه دی ساتل شوی.»
نوموړي همداراز ادعا وکړه،که افغان اتباع په اسلاماباد او نورو سیمو کې بریدونه کوي، نو دا وضعیت د اوربند د عملي کېدو نښه نه ده، او له همدې امله نهشي کېدای چې د اوربند په اړه خوشبیني وشي.
طاهر اندرابی څرګنده کړه، چې پاکستان له افغانستان څخه د احتمالي ګواښونو په اړه بشپړ پوځي چمتووالی لري. د هغه په وینا: «موږ په بشپړه توګه هوښیار یو. زموږ پوځي چمتووالی قوي دی او هر ډول امنیتي ننګونې ته به په لازم جديت سره ځواب ورکړو.»
د نوموړي دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې څو ورځې وړاندې د پاکستان هوايي ځواکونو د افغانستان پر درېیو ولایتونو بریدونه وکړل چې له امله یې یوه مېرمنه او ۹ ماشومان ووژل شول. د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د یادو بریدونه په تایید سره وویل، چې دغو بریدونو ته به په مناسب وخت کې ځواب ورکړي.
د افغانستان او پاکستان ترمنځ د لارو د بندېدو له امله دواړو غاړو ته په سلګونه مسافر او موټرچلوونکي بند پاتې دي او وایي، له ګڼو ستونزو سره مخ دي.د دواړو هېوادونو ترمنځ له وروستیو ترینګلتیاو وروسته نن (جمعه د لیندۍ ۷مه)، ۴۸مه ورځ ده، چې دغه لارې د هر ډول تګ راتګ پر مخ بندې دي.
د تورخم لارې د بندېدو له امله پاکستان لوري ته بند پاتې موټر چلوونکو د جمعې په ورځ (د لېندۍ ۷مه) له افغانستان انټرنشنل ـ پښتو سره په خبرو کې ویلي، چې په سخت وضعیت او شدیده سړې هوا کې شپې سبا کوي.
دغه موټر چلوونکي وايي، هره ورځ د لارو خلاصېدو په تمه دي او اوس د خوراک او اوسېدو لپاره پیسې هم نهلري.
یوه موټر چلوونکي افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل: «قسم درته خورم، چې بیخي زیات مشکل دی، هره ورځ خبرونه اورو او اوس مو انتظار بیخي وروستي حد ته رسېدلی. د شپې خوب نشته، کورونه مو هغه خواته پاته دي، موټران مو زیانمن شوي، سوداګرو او موږ ته زیان اوښتی. له هېچا سره پیسې نشته، ټولې مو وخوړلې، هیڅوک مرسته هم نهراسره کوي.»
دغو موټر چلوونکو د دواړو هېوادونو له چارواکو غوښتي، چې ژر تر ژره دې د ډيورند پر کرښه ټولې لارې او په ځانګړې توګه د تورخم لاره پرانیزي.
یوه بل موټر چلوونکي وویل: «مشکلات زیات دي، تاوانونه مو وکړل، مریضان زیات دي، موږ غوښتنه کوو، چې دا لارې دې خلاصې شي، ستونزې دې حل شي، مهاجر یو او بلې خوا ته نهپرېږدي؛ خو افغان او پاکستانیان چې بند پاتې دي اجازه دې ورکړل شي.»
د ډیورنډ پر کرښه د تورخم، سپین بولدک او نورې د تګ راتګ ټولې لارې وروسته له هغه د هر ډول تګ راتګ او سوداګریزو چارو پر مخ وتړل شوې، چې د اکتوبر پر نهمه ماښام د پاکستان هوايي ځواکونو پر کابل او نورو ولایتونو هوايي بریدونه وکړل او طالبانو یې په غبرګون کې پر ډیورنډ کرښه د پاکستان پر امنیتي پوستو بریدونه وکړل.
له دې وروسته دواړه خواوې په قطر او ترکیې کې ۳ ځلي ناستې وکړې، خو له اوربند پرته بله هېڅ لاسته راوړنه نهدرلوده او اوس دواړو خواو تبلیغاتي جګړې ته مخه کړې او د لارې د خلاصون برخلیک نهدی مشخص شوی، خو یوازې د پاکستان لهخوا د افغان کډوالو د اېستلو لپاره دغه لارې خلاصې دي.
د افغانستان د ژغورنې لپاره د مقاومت عالي شورا په یوې اعلامیه کې په واشنګټن ډيسي د ملي ګارډ پر غړو برید غندلی او زیاته کړې یې ده:«دا د یو فرد کار دی او باید د یوه ملت د ګډ مسوولیت په توګه تعبیر نهشي.» شورا دا پېښه جنایت او ترهګریز عمل بللی دی.
دغې شورا د جمعې په ورځ (د لیندۍ ۷مه) په یوې اعلامیه کې ویلي: «د ترور او تاوتریخوالي اصلي سرچینه هغه فعالې ترهګرې شبکې دي، چې د طالبانو ډلې تر واک لاندې افغانستان کې یې ځالې جوړي کړي.»
دوی زیاته کړې، چې د نړۍ په ډېرو افراطي کړنو کې د الهام سرچینه همدغه ترهګریز جوړښتونه دي، چې د تېرو کلونو په ترڅ کې د طالب ډلې په لمن کې پیاوړې شوې ده.
شورا یاده پېښه غندلې او ویلي یې دي، چې دا ډول پېښې په هېڅ اخلاقي، حقوقي او سیاسي اصل کې د منلو نهدي.
یادې شورا له دې پېښې سره هم مهاله د کډوالۍ په تړاو د امریکا حکومت بېړنۍ چلند غیر عادلانه یاد کړی او په وینا یې، دا ډول اقدامات د ستونزې حل نهشي کیدلی.
په اعلامیه کې ویل شوي: «له ترهګرۍ سره د مبارزې لاره د مهاجرت پر دوسيو د محدوديتونو په لګولو کې نه را لنډېږي.»
دوی د امریکا له لوري د افغان کډوالۍ غوښتنلیکونو د سمدستي څېړنې پر ځنډېدو اندېښنه ښودلې: «دغه ډول پرېکړې کولای شي زرګونه بېګناه او زيان منېدونکي افغانان چې د طالبانو له منګولو خلاص شوي، يوه نوي انساني ناورين ته ټېل وهي.»
د ملي مقاومت شورا له امریکا حکومت څخه غوښتي: «د کډوالۍ په اړه په پریکړو کې باید د افغانستان د مظلومو خلکو او د طالبانو د ظالمې ډلې ترمنځ واضح توپیر وکړي؛ د مجرم پر ځای قرباني ته سزا ورنهکړي او په ځمکه کې د واقعیتونو په درک کولو سره، له هر هغې پالیسۍ څخه ډډه وکړي چې په غیر ارادي ډول طالبان پیاوړي کوي یا د افغانستان بې دفاع اتباع کمزوري کوي.»
د یادونې وړ ده، چې د تېرې چهارشنبې په ورځ د امریکا په پلازمېنه واشنګټن ډيسي کې یوه افغان د ملي ګارد پر غړو ډزې وکړې او دوه کسان یې ټپيان کړل، او بیا وروسته یوه یې چې بېکستروم نومېده په روغتون کې ساه ورکړه.