اسحاق ډار وايي متقي ورته ویلي و چې په افغانستان کې د ټي ټي پي یو شمیر غړي نیول شوي

د ایران د کورنیو رسنیو په وینا، په دوغارون کې د افغان بانکونو د څانګو جوړول د ایران او د طالبانو د ادارې تر منځ د مالي تبادلو د اسانتیا لپاره د یوه ممکنه حل لارې په توګه وړاندې شوي دي. په دې ناسته کې د خراسان رضوي والي غلام‌حسین مظفري هم ګډون درلود او د دواړو هېوادونو تر منځ د ګډو بانکي فعالیتونو او د مالي معاملو اړوند میکانیزمونو په اړه خبرې شوې دي.

دا په داسې حال کې ده چې د ایران او طالبانو حکومتونه د نړۍوالو تر سختو بندیزونو لاندې دي.

د طالبانو د مرکزي بانک پخواني رییس هدایت‌الله بدري د روان کال د ثور په میاشت کې د ملګرو ملتونو له مرستیال سرمنشي سره په لیدنه کې ویلي وو چې له بندیزونو سره سره، «نړۍوالې مالي معاملې د غیر رسمي لارو ترسره کېږي».

د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي مخکې ویلي وو چې د دغه هېواد سوداګري له افغانستان سره د ټولو اروپايي هېوادونو له مجموعي سوداګرۍ هم زیاته ده.

دغه جبهې یکشنبه د (لیندۍ ۹مه)‌ یوې اعلامیه کې ادعا کړې چې د شنبې په ماښام، د بدخشان ولایت فیض اباد کې یې وسله والو د طالبانو پر امنیتي حوزه برید کړی چې په ترڅ کې یې دوه طالبان وژلي او درې نور یې ټپیان کړي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، د دواړو خواوو ترمنځ نږدې ۱۵ دقیقې نښته شوې، چې په کې د سپکو او درنو وسلو څخه استفاده شوې ده. تر اوسه طالبانو ددغه برید په اړه رسنیو ته څه ندي ویلي.

دغه برید د افغانستان په شمال کې د ازادۍ جبهې د عملیاتو تازه پېښه بلل کېږي، چې د طالبانو پر حضور او امنیتي مرکزونو یې کړي دي.

د طالبانو د یاد وزارت ویاند شیر محمد حاتمي په خبره: «په ټول هېواد کې د تېر کال پرتله د انځرو حاصلاتو کې ۳۹زره او ۹۸۰ټنه زیاتوالی راغلی». هم مهاله‌ د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویاند اخندزاده عبدالسلام جواد په خبره،‌ په روان ۱۴۰۴کال کې د ۲۱۴مېلیونه ډالرو ارزښت ۴۳زره ټنه انځر بهرنیو هېوادونو ته صادر شوې دي.

د نوموړي په وینا: «په تېرو اتو میاشتو کې ډېر صادرات هندستان،‌ متحده عربي اماراتو، چین، پاکستان، عراق، امریکا او اسټرالیا ته ترسره شوي دي». کندهار کې د طالبانو د کرنې، مالدارۍ او اوبو لګولو رییس محمد حنیف خلیل وایي، د حاصلاتو د پراختیا یو مهم لامل بزګرانو ته روزنیز پروګرامونه او عامه پوهاوی دی.

د فرید احمد عظیمي په نوم یو افغان سوداګر له طالبانو نه غواړي چې د وچې میوې په برخه کې د سوداګرو لپاره د ویزو تر څنګ د ټرانسپورټي خدمتونو، ټرانزیټي خدمتونو، بانکي راکړې ورکړې او نورو برخو کې باید اوارې کړې. د هغه په خبره، که دا اسانتیاوې برابرې شي؛ نو سوداګري به لا پراخوالی ومومي.

افغان سوداګر شکایت لري چې ډېر کله په افغانستان کې د بانکي خدمتونو د بندیزونو او محدودیتونو له امله نورو هېوادونو ته په اسانۍ پیسې نه‌شي لېږلی او له همدې کبله یې په راکړو ورکړو کې خنډونه او ځنډونه رامنځته کېږي.

سید رسول موسوي په خپل تحلیل کې وايي: «ريښتنی حل‌وفصل یوازې په محدودو مذاکراتو نه راځي؛ د دواړو هېوادونو لپاره اړینه ده چې اوږدمهاله، ژورې او د باور پر بنسټ خبرې وکړي».

هغه ټینګار کوي چې د تحریک طالبان پاکستان د فعالیتونو مخنیوی یو مهم ګام دی، خو دډيورنډ کرښې، امنیت، نفوذ سیمه‌ییزه، او د اوبو شخړې تر دې ساده مسلو ډېر ژورې او پېچلې دي.

پاکستان دعوه لري چې طالبانو د تحریک طالبان پاکستان ډلې ته په افغانستان کې ځای ورکړی او له هغه ځایه په پاکستان کې بریدونه پلانوي.

طالبانو بیا د تحریک طالبان پاکستان حضور په افغانستان کې رد کړی او دا مساله د پاکستان داخلي موضوع ګڼي، خو وايي چمتو دي چې د پاکستان حکومت او مخالفینو ترمنځ د سولې رامنځته کولو لپاره همکاري وکړي.

په ټولیزه توګه، د سیمې کارپوهان باور لري چې حتی که مذاکرات بریالي هم شي، نو یوازې د شخړو مدیریت ممکن دی، او د دواړو هېوادونو د ژورو اختلافاتو حل لا هم وخت او د پیاوړې سیاسي ارادې غوښتنه لري.

جنرال خوشال سادات پر خپله اېکس پاڼه لیکلي: « ای اېس ای مهرباني وکړه، نفس ونیسه، دا ډېره خواشینوونکې ده چې نور په خلکو د ‘طالب پلوه’ تور لګوې، په داسې حال کې چې تاسې نیمه پېړۍ سختدریځان لکه د باغ د بوټو په شان روزلي».

هغه په طنزيه ژبه زیاته کړې چې پاکستان اوس له دې امله شکایت کوي چې امریکا ورباندې نور د «لویو مرستو باران» نه کوي.

سادات لیکلي: «اوس، چې نور عادي ملاتړ نه شته، غږ اوچتوئ او غوښتنه کوئ چې نړۍ دې ستاسو درد درک کړي، شاید لږ نوره ژړا وکړئ، څوک به یې د ‘ستراتېژیک ژوروالي’ په نوم تعبیر کړي».

سادات دغه څرګندونې په داسې وخت کې کړي دي چې اسلام‌اباد په وار وار ادعا کوي د پاکستان ضد وسله‌وال د افغانستان له خاورې فعالیت کوي، خو پر کابل واکمن طالبان دا ادعاوې ردوي.