له هغې پېښې وروسته چې رحمانالله لکڼوال پر دوو امريکايي عسکرو برید وکړ، د امریکا حکومت افغانانو ته د ویزو پر ورکړه بندیز لګولی دی. خو تر دې ډېر د اندېښنې وړ اقدام د ټرمپ د حکومت دا پرېکړه ده، چې د هغو افغانانو د ګرینکارټونو دوسيې بيا له سره څېړي چې د بايډن په دوره کې امريکا ته لېږدول شوي او دايمي استوګنه يې ترلاسه کړې ده.
يو شمېر افغان پناهغوښتونکو افغانستان انټرنشنل ته ويلي، چې د يوه افغان لهخوا پر ملي ګارد بريد «د دوی ټول ژوند ګډوډ کړ» او دوی یې له ناامنۍ او ګواښ سره مخ کړي دي. دغه افغان کډوال وېره لري، چې د امريکايي ټولنې د نظر بدلون به پر افغان کډوالو بده اغېزه وکړي او هغه کسان چې د طالبانو د ناوړه کړنو قربانيان دي او د سقوط او کډوالۍ له روحي ټپونو ځورېږي، د تبعيض، رواني او جسمي زيانونو له ګواښ سره به مخ شي.
يحيی حقيقي چې په پورټلېنډ ښار کې د افغان کډوالو د ملاتړ شبکې مسوول دی، وايي د لکڼوال له ډزو وروسته ۱۰ افغانې کورنۍ چې له یوه دفتر سره کار کوي، هغوی ته خبر ورکړی چې له هغوی غوښتنه شوې د امريکا د کډوالۍ او ګمرک ادارې (ICE) دفتر ته ځانونه حاضر کړي.
هغه وايي، لا روښانه نهده چې د دغه غوښتنې لامل څه دی. حقيقي زياته کړه: «موږ پوهېږو، چې څوک په دغسې ملاقاتونو کې حاضر نهشي؛ نيول کېږي او بيا د هېواد پرېښودو له ګواښ سره مخامخېږي». دا پېښه چې د افغانانو لپاره د وېزو د بندېدو او د محدوديتونو د لوړولو لامل شوه، د کډوالو د ملاتړو ډلو اندېښنې یې نورې هم زياتې کړې دي.
د «ورلډ رېليف» بشرپال بنسټ مرستيال متیو سورنز وايي: «بې له دې چې د تورن کس ملت، مذهب يا قانوني حالت څه دی؛ له امريکا غواړو چې دغه عمل د يوه شخص کار وبولي، نه دا چې نور کسان چې يوازې له هغه سره ځينې ګډې ځانګړتياوې لري، په ناحقه محکوم کړي».
يو شمېر فعالان او کارپوهان ټينګار کوي، چې افغان کډوال دې د قانوني پروسو، پلټنو او يا نورو اقداماتو له امله هېڅ ډول اندېښنه نه کوي.
د افغانستان انټرنشنل خبريال عارف یعقوبي ليکي: «دا داسې نه ده، چې ټول به وشړل شي يا ټول قانوني بهيرونه به ودرول شي. تاسو په امريکا کې يوازې نه ياست. قانوني ادارې په بشپړ ډول ستاسو تر څنګ ولاړې دي». هغه زياتوي، چې دولتي ادارې خپلې چارې د قانون له مخې پر مخ وړي او يوازې هغه کسان نيول کېږي چې سرغړونه، جرم يا د قوانينو ماتول ترې ثابت شي.
د نړۍوالو اړيکو کارپوه جعفر رسولي په خبره؛ امريکا د قانون حاکميت لرونکی هېواد دی او افغان کډوال کولای شي خپل شکايتونه د محکمو له لارې تعقيب کړي. هغه افغانستان انټرنشنل ته وويل: «دغې پېښې د کډوالو ضد ډلو لپاره يو فرصت برابر کړ؛ خو افغانان په امريکا کې پياوړي ملاتړي لري. امريکايان منصف دي او د يو کس د کړنو له امله پر ټول ملت قضاوت نه کوي».
تر دې وړاندې هم د امريکا فدرالي محکمو د ټرمپ حکومت د هغو پرېکړو پر ضد حکمونه ورکړي وو، چې د ولسمشر يا وزارتونو په فرمان د پناهغوښتونکو د شړلو هڅه کېده. د ټرمپ حکومت د دغه حکمونو درناوی کړی او بیا یې قضيه د امریکا سترې محکمې ته لېږلې وه.
د کډوالو د حقونو ملاتړ کوونکي هيله لري، چې د امريکا قضايي نظام به د زیان منونکو کسانو او ټولنو ملاتړ وکړي. سره له دې، د امريکا محافظهکارې سترې محکمې ډېری وخت د ټرمپ حکومت له پرېکړو سره خواخوږي ښودلې ده. همدغه محکمې درېیمو هېوادونو ته د پناهغوښتونکو د شړلو ملاتړ وکړ، حال دا چې د بشري حقونو او پناهغوښتونکو د ملاتړ بنسټونو استدلال کاوه، چې د یوګانډا په څېر هېوادونه د کډوالو د ساتنې لپاره مناسب نهدي.
