په افغانستان کې شاوخوا ۱۳ زره کسان په ایډز ناروغۍ اخته دي

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت نن شنبه، د لیندۍ ۱۰مه پر اېکس خواله رسنۍ لیکلي، چې په کابل کې د ترکیې سفیر اونال د دې ریاست له مسولینو سره په لیدنه کې ویلي چې ترکیه په افغانستان کې د جهادي موزیمونو جوړولو برخه کې همکارۍ ته چمتو ده.

د طالبانو په اعلامیه کې راغلي، چې د جهادي موزیم او کارنامو رییس امداد الله منصور وویل، چې ډېر ژر به په ولایتونو کې جهادي موزیمونه جوړ شي، چې په دغو موزیمونو کې به د شل کلن انقلاب ارزښتمند اثار نندارې ته اېښودل کېږي.

طالبانو تر خپلې دویمې واکمنۍ وروسته په ځینو ولایتونو کې جهادي موزیمونه جوړ کړي دي. په دغه موزیمونو کې د طالبانو ځینې لاسي پوځي وسلې هم نندارې ته وړاندې شوې دي؛ لکه بوشکه‌يي بمونه.

یاد سازمان نن دوشنبه په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې په اغېزمن شویو سیمو کې څه باندې شپږ زرو ماشومانو ته د زده‌کړو ۲۰۰ لنډمهالي ځایونه برابر شوي، خو لا هم ملاتړ ته اړتیا ده.

د راپور له مخې، د افغانستان په ختیځ کې له مرګونې زلزلې درې میاشتې تېرېږي، د دې خونړۍ زلزلې له امله نږدې دوه زره کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړی و، او په لسګونه زره نور عامه وګړي زیانمن شوي دي چې لا هم بشري مرستو ته اړتیا لري.

د ملګرو ملتونو د بشري استوګنې پروګرام هم ویلي چې د هغه ښوونځی هم د بیا رغولو په حال کې دی چې دوه کاله وړاندې د هرات ولایت په زلزله کې ویجاړ شو او ۵۰۰ زده کوونکي یې له خپلو درسونو بې برخې کړل.

د یادونې ده چې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د وروستیو زلزلو په پایله کې د ځاني زیان ترڅنګ ګڼ مالي زیانونه اوښتي دي.

د طالبانو تر واک لاندې د برېښنا شرکت نن دوشنبه، لیندۍ ۱۰مه د خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د یاد شرکت رییس عبدالباري عمري ویلي چې په افغانستان کې د «بیا نوي کیدونکي انرژۍ» سرچینو په پراختیا کې د پانګونې کچه تر بل هر وخت ډیره شوې ده.

هغه ایراني شرکتونه وهڅول چې په دې برخه کې پانګونه وکړي.

په ورته وخت کې بیکدلي د افغانستان او ایران ترمنځ د اوږدمهاله تمدني او کلتوري اړیکو ته په اشارې سره وویل چې د سوداګرۍ او اقتصاد په برخو کې د دواړو هیوادونو ترمنځ همکاري باید پراخه شي.

د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام د روان کال کې اعلان وکړ چې شاوخوا ۹۷ سلنه افغانان د لسیزو جګړو او د زیربنایي پانګونې نشتوالي له امله د انرژۍ له فقر او د برېښنا له کمښت سره مخ دي.

که څه هم افغانستان د انرژۍ له پلوه د نړۍ یو له ناامنه هیوادونو څخه دی، د ملګرو ملتونو په وینا، په هیواد کې د نوي کیدونکي انرژۍ ته د لیږد لپاره لوی ظرفیت شتون لري.

افغانستان د اټکل له مخې د ۲۲۲ ګیګاواټه لمریزې انرژۍ او ۶۷ ګیګاواټه بادي انرژۍ ظرفیت سره کولی شي په دوامداره توګه خپلې مخ په زیاتیدونکې انرژۍ اړتیاوې پوره کړي.

ډان ورځپاڼې د پاکستان د فیصل اباد پوهنتون د پخواني پروفیسور وقار احمد او د پراختیا او کرنې کارپوه خالد وټو لخوا د دوشنبې په ورځ، د دسمبر په لومړۍ نیټه لیکل شوي تحلیلي راپور کې لیکلي چې افغانستان په پاکستان کې د سبزیجاتو، په ځانګړې توګه د کچالو لپاره ترټولو لوی بازار جوړوي.

د کرنې او تولید حجم له مخې د پاکستان ترټولو زیات سبزیجات، چې له یو میلیون جریبه څخه ډیر ځمکه پوښي، کچالو دي، چې هر کال د صادراتو لپاره د پام وړ اضافي عاید رامینځته کوي.

د نړیوال سوداګرۍ کمیسیون د احصایو له مخې، پاکستان په ۲۰۲۴ کال کې د ۱۳۸ میلیون ډالرو په ارزښت له ۷۳۶ ټنو څخه ډیر کچالو صادر کړل، چې له دې جملې څخه ۴۲ سلنه یې افغانستان ته صادر شوي دي.

کارپوهان وايي چې د "بې ثباته" افغان بازار باندې دومره زیات انحصار د اوږدمهاله جوړښتي کمزورۍ څرګندونه کوي. دوی وايي چې د کچالو د کروندګرو بقا په خورا مهمه توګه د افغانستان د پولې په بیا پرانیستلو پورې اړه لري ځکه چې د پاکستان دودیز کرنیز سکتور نشي کولی نوي بازارونه ومومي.

کارپوهانو خبرداری ورکړی، چې دا ډول غلط اقتصادي پالیسیو د پاکستان لپاره د محصولاتو او صادراتو بازارونو لړۍ محدوده کړې ده او دا چې د کچالو د صادراتو په حجم کې د چټک کمښت له امله له جدي بحران سره مخ دی.

که څه هم د پولې احتمالي بیا پرانیستل ممکن سږکال بزګرانو ته لنډمهاله مهلت ورکړي، کارپوهان وايي چې د دې سکتور اوږدمهاله ثبات ستراتیژیکو او پلان شویو حکومتي مداخلو ته اړتیا لري.

د هغه په وینا، افغانان په بېلابېلو پېښو کې په ځانګړي ډول د سرحدي ځواکونه پر مرکز ، واڼه کې پر پوځي کالج او د اسلام‌اباد په وروستي بریدونو کې ککړ ثابت شوي.

نقوي ویلي چې فدرالي حکومت ټولو اړوندو ادارو ته هدایت ورکړی چې په هر ایالت کې د ناقانونه افغانانو د موندلو، نیولو او بېرته لېږلو لپاره پراخ اقدامات ترسره کړي. د هغه په خبره، د دې اقدام موخه د امنیت ټینګښت او د "ریاستي ګټو خوندي کول" دي.

هغه زیاته کړه چې د خیبر پښتونخوا ایالت حکومت ته هم ښکاره پیغام ورکړل شوی چې په اوسنیو حالاتو کې باید د سیاست پر ځای د دولت ګټې لومړیتوب ولري، او د فدرالي حکومت پرېکړې په بشپړ ډول عملي کړي.

د پاکستان د کورنیو چارو وزیر په داسې حال کې دا څرګندونې کوي چې حکومت یې له څه مودې راهیسې په دغه هېواد کې د مېشته افغانانو د نیولو او بېرته ستنولو لړۍ چټکه کړې.