پنټاګون: له افغانستانه د امریکایي ځواکونو د وتلو په اړه څېړنې به تر راتلونکي دوبي بشپړې شي

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د کندهار د سپین بولدک، د ننګرهار د تورخم، د هلمند د بهرامچې، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه کړای شوي دي.

په راپور کې راغلي، د دغه کسانو له ډلې ۴زره او ۲۷۲ کډوال د سپین بولدک له لارې، ۶۹۶ کډوال د تورخم، ۱۲۴ د بهرامچې، ۲۲۴ د اسلام‌کلا او ۱۷۹ کډوال د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي.

د یاد کمېسیون په راپور کې راغلي، چې ستنو شویو کډوالو ته اړین خدمات برابر شوي دي. د راپور د معلوماتو له مخې؛ دغه ستنو شویو کډوالو ته د یاد کمېسیون له‌خوا نږدې ۱۰مېلیونه افغانۍ مالي مرسته هم شوې ده.

د تازه راپورونو له مخې؛ په پاکستان او ایران کې افغان کډوال له سختو ننګونو سره مخ دي. دواړه هېوادونه د افغانانو د کډوالۍ د محدودولو لپاره اقدامات پراخ کړي او د افغانانو د نیولو او جبري ستنولو لړۍ یې چټکه کړې ده.

په دغه دواړو هېوادونو کې مېشت افغان کډوال د پولیسو له ناوړه چلنده هم شکایت کوي او وایي، چې غیرانساني چلند ورسره کېږي. د بشري حقونو څارونکي او د کډوالو ملاتړو ادارو له دواړو هېوادنو غوښتي، چې د کډوالو خونديتوب ته پام وکړي.

د اروپایي ټولنې د خبرپاڼې له مخې؛ د دغه پروګرام له لارې به د افغانستان په پنځو ولایتونو کې ۷۵۰۰ ځوانان او سپین ږېري چې ستنېدونکي کډوال او ځایي خلک هم په‌کې شامل دي، زده‌کړې ترلاسه کړي.

په افغانستان کې د اروپايي ټولنې استازولۍ پر اېکس پاڼه لیکلي:«موږ له یونسکو سره په ګډه د یوې نوې پروژې د پيلولو هرکلی کوو. دغه مرسته به د حیاتي مهارتونو روزنه او د سواد زده‌کړو پروګرامونه چمتو کړي؛ ترڅو بېرته ستنېدونکي افغانان او کوربه ټولنې پیاوړې شي.»

د یادو څرګندونو له مخې؛ اروپايي ټولنه په افغانستان کې د مهارتونو پراختیا، زده‌کړو او د افغانانو د اوږدمهاله عایداتي سرچینو د برابرولو ملاتړ ته دوام ورکوي.

دغه پروژه په داسې وخت کې اعلانېږي، چې په افغانستان کې د اقتصادي ستونزو، وزګارتیا او د ښوونې او روزنې د محدودیتونو له امله د خلکو اړتیاوې لا زیاتې شوې دي. له بل پلوه افغانستان ته بېرته ستنېدونکي کډوال هم له وزګارتیا سر ټکوي.

ورځپاڼې د اړوندو څانګو د چارواکو په حواله لیکلي، په دغه بندیز کې د هغه هېوادونو د وګړو له‌خوا ثبت شوې ټولې قضیې شاملې دي چې د متحده ایالاتو حکومت په جون کې د تابعیت او کډوالۍ خدماتو څخه د تابعیت د غوښتنلیک ورکولو څخه منع کړي وو.

راپور زیاتوي، په دغه بندیز کې د ایران، افغانستان، ترکمنستان، یمن، لیبیا، سوډان، سومالیا، کیوبا او وېنزویلا هېوادونه شامل دي. نیویارک ټایمز لیکلي، دغه اقدام په واشنګټن کې د ملي ګارد پر دوو سرتېرو د تېرې اوونۍ تر برید وروسته شوی دی.

ورځپاڼې دغه پرېکړه د «کډوالۍ پر ضد د فشارونو د لا زیاتېدو» په توګه یاده کړې ده.

نوموړي د افغانستان کانونه د تهران د صنعت لپاره ستراتېژیک او طلایي فرصت بللی. هغه زیاته کړې: «له پیله مې هڅه کړې، چې د ایران تخنیکي پوهه د افغانستان کانونو ته او په ځانګړي ډول د غوریان، پشتون زرغون او هرات کانونو ته انتقال کړم. دغه سیمې د سنگان صنعتي زون ته نږدې دي او د رېل پټلۍ لوجستیکي اسانتیاوو له کبله زموږ لپاره ستر فرصت دی.»

توکلي‌رودي وایي، افغانستان ته په وروستیو سفرونو کې د طالب او ایراني چارواکو له پراخو بحثونو وروسته پرېکړه شوې چې تهران به له طالب لوري سره د کانونو د اکتشاف، کېندنې او د تولید تمرکز په برخو کې مرسته وکړي.

د ایران د پارلمان دغه غړي د افغانستان د کانونو د پراختیا لپاره ګډ کار ضروري وباله او ویې ویل: «هیله لرو، چې د افغانستان د اقتصاد او پراختیا په ملاتړ سره، د سیمې په امنیتي ثبات کې هم ونډه واخلو.»

هغه خبرداری ورکړ: «په نږدې راتلونکي کې به زموږ صنعت له خامو موادو سره د نه‌توازن له ستونزې سره مخ شي؛ خو افغانستان چمتو دی چې د ایران کانونو صنعت ته خام مواد برابر کړي. دا یو بې‌ساری فرصت دی.»

توکلي‌رودي ویلي، چې دواړه لوري د پولې په دواړه غاړو د ګډې اقتصادي او کاني ځانګړې سیمې د جوړولو پر پلان کار کوي او دغه اقدام به د سیمې د امنیت په ټینګښت کې هم اغېز ولري.

د کانونو د همکاریو تر څنګ، د ایران یو لوړپوړی پلاوی د طالبانو د کرنې او مالدارۍ وزارت په بلنه هرات ته تللی؛ ترڅو په کرنې او مالدارۍ برخه کې د پانګونې شرایط و ارزوي. د طالبانو د کرنې وزارت وایي، چې د دغه سفر موخه د علمي همکاریو پراخول، د تجربو تبادله او د تخنیکي ظرفیتونو ارزونه ده.

له دې وړاندې هم د دواړو هېوادونو چارواکو څو ځلې سره لیدلي دي. د طالبانو د هرات والي په وروستیو میاشتو کې د ایران د خراسان رضوي او سویلي خراسان ولایتونو ته سفرونه کړي او له سیمه‌ییزو چارواکو سره یې د سرحدي سوداګرۍ د اسانتیا، د کرنې او مالدارۍ محصولاتو د صادراتو د زیاتولو او د ګډو بازارونو د جوړولو په اړه خبرې کړې دي.

په کابل کې د امام ابوحنیفه په څلورم ملي او نړۍوال نندارتون کې له ۴۰ ډېر ایراني شرکتونو برخه اخیستې وه او خپل صنعتي، ودانیز، د انرژۍ، کرنیز او خوراکي تولیدات یې نندارې ته وړاندې کړل.

د ایران اقتصادي پلاوي د نندارتون ترڅنګ له طالبانو سره په صنعت، سوداګرۍ، کانونو، تېلو او نورو برخو کې د خبرو لپاره سره لیدلي وو او د افغانستان د مسو، سره زرو او اوسپنې کانونو په برخه کې د پراخو پانګونو لپاره یې چمتووالی ښودلی و.

دغه خبرپاڼه ډېموکرات سناتورانو جین شاهین، کریس کونز، ایمي کولبچار او انډي کېم د سې شنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۱مه) خپره کړه او په ورته وخت کې یې د افغان کډوالو پر وړاندې د ټرمپ د حکومت د سختو اقداماتو د زیاتېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړه.

هغوی وویل: «موږ د هر ډول هڅې مخالف یو، چې ټول افغانان ګناهکار وښيي یا د هغو کسانو خدمت او قربانۍ کم ارزښته وښيي، چې د امریکا د سرتېرو او کارکوونکو سره په افغانستان کې کار کړی دی.»

په دې خبرپاڼه کې راغلي، چې «په ټوله امریکا کې افغانانو دغه بې‌ معنا یرغلګر عمل غندلی دی» او د امریکا د دې فرصت څخه مننه کوي، چې دوی ته یې د نوي ژوند زمینه برابره کړې ده.

د ولسمشر په ګډون امریکایي چارواکو افغان کډوال د افراطیت او د امریکا فرهنګ پر وړاندې په کرکې تورن کړي او د دې هېواد د ملي امنیت لپاره یې ګواښ بللي دي.

له همدې امله د امریکا حکومت د افغانانو د کډوالۍ د غوښتنې پر منلو بندیز لګولی او امر یې کړی، چې د هغو کډوالو دوسیې وڅېړل شي چې د بایډن په دوره کې امریکا ته لېږدول شوي دي.

امریکایي چارواکو ویلي، هغه افغانان چې د ملي امنیت لپاره ګواښ وګڼل شي، له امریکا څخه به واېستل شي.

ډېموکرات سناتورانو د هغو افغان کډوالو د امنیتي سابقې د ارزونې ملاتړ کړی، چې د کابل له سقوط وروسته امریکا ته لېږدول شوي، خو ویلي یې دي چې حکومت باید خپله هغه ژمنه چې د افغانستان د پخوانیو همکارانو سره د پناه ورکولو په اړه کړې، تر پښو لاندې نه کړي.

هغوی خبرداری ورکړی، چې دا کار به امریکا په نورو برخو کې د سیمه‌ییزو خلکو سره د همکارۍ فرصتونه کم کړي او متحده ایالات به د یوه باوري ملګري په توګه ونه ګڼل شي.